Gỡ điểm nghẽn vốn, đất đai để HTX nông nghiệp lớn mạnh
Số lượng tăng, sức khỏe tài chính còn yếu
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đến tháng 10-2026, cả nước có 23.389 HTX nông nghiệp, 102 liên hiệp HTX nông nghiệp và khoảng 36.000 tổ hợp tác nông nghiệp, với 4,15 triệu thành viên.
Hơn 65% HTX được đánh giá hoạt động khá, tốt. Nhiều HTX đã chuyển từ chỉ cung ứng dịch vụ đầu vào sang tổ chức sản xuất hàng hóa. Gần 2.500 HTX ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số; 4.339 HTX bao tiêu nông sản cho thành viên; khoảng 1.200 HTX phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn.
Tuy nhiên, chất lượng chưa tăng tương xứng với số lượng. Theo số liệu Bộ Tài chính tổng hợp, năm 2026, doanh thu bình quân của toàn khu vực HTX giảm khoảng 1,7%, lợi nhuận giảm 3,3% và thu nhập của lao động thường xuyên giảm 3,5% so với năm 2025. Riêng HTX nông nghiệp có doanh thu bình quân khoảng 2,7 tỷ đồng/năm, lợi nhuận 420-450 triệu đồng/năm, thu nhập bình quân của lao động thường xuyên khoảng 56 triệu đồng/năm.
Theo TS Ninh Đức Hùng, chuyên gia phát triển HTX và sản phẩm OCOP, việc doanh thu, lợi nhuận giảm trong khi số HTX vẫn tăng cho thấy sức chống chịu của khu vực này trước biến động thị trường còn rất mỏng. Phần lớn HTX mới làm đầu mối gom hàng cho doanh nghiệp, chưa làm chủ được chế biến, logistics hay trực tiếp đàm phán giá đầu vào, đầu ra để bảo vệ lợi ích thành viên. Năng lực xây dựng phương án kinh doanh, quản trị tài chính và thu hút nhân lực chuyên môn còn hạn chế.
![]() |
| HTX phải bước ra khỏi khâu trung gian để kiến tạo giá trị. |
Vướng vốn, đất đai và liên kết
Luật HTX năm 2023 và Nghị định số 113/2024/NĐ-CP (đang được rà soát, sửa đổi) đã mở ra nhiều cơ chế thông thoáng. Nhưng khi muốn đầu tư kho lạnh, nhà xưởng sơ chế hay dây chuyền công nghệ, phần lớn HTX vẫn thiếu vốn.
Ông Phạm Văn Dũng, Giám đốc HTX Nông nghiệp sản xuất và kinh doanh dịch vụ tổng hợp Hồng Xuân (Bắc Ninh), cho biết các công trình HTX xây trên đất nông nghiệp chưa được cấp giấy chứng nhận, nên không thể dùng làm tài sản thế chấp vay ngân hàng. Trong khi đó, tổ chức tín dụng vẫn chú trọng tài sản bảo đảm hiện có, thay vì đánh giá tính khả thi và dòng tiền từ các hợp đồng liên kết tiêu thụ.
Về liên kết sản xuất theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP, đến tháng 9-2026, cả nước đã phê duyệt 2.938 dự án, kế hoạch liên kết, thu hút 2.412 HTX, 538 tổ hợp tác, 1.305 doanh nghiệp và 211.545 hộ nông dân. Tỷ lệ giá trị nông sản sản xuất theo hình thức hợp tác, liên kết đã tăng từ 10% năm 2016 lên hơn 32% năm 2025. Dù vậy, nhiều mô hình vẫn mang tính mua bán theo mùa vụ, ngắn hạn. Cơ chế chia sẻ lợi ích, chi phí và rủi ro giữa doanh nghiệp và HTX chưa chặt chẽ, nên chuỗi dễ đứt khi giá cả biến động hoặc khi hết vốn hỗ trợ từ ngân sách.
Trao HTX vai trò làm chủ hạ tầng vùng nguyên liệu
Theo ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, giai đoạn tới phải chuyển dứt khoát từ mở rộng số lượng sang nâng chất lượng, lấy hiệu quả kinh tế và thu nhập của thành viên làm thước đo. Trong nền nông nghiệp hàng hóa, vùng nguyên liệu là nền tảng, HTX là hạt nhân tổ chức sản xuất, doanh nghiệp là động lực đầu tư và phát triển thị trường, khoa học công nghệ và chuyển đổi số là công cụ nâng năng suất, còn Nhà nước kiến tạo thể chế.
Để nâng doanh thu bình quân mỗi HTX nông nghiệp từ 2,7 tỷ đồng lên 5 tỷ đồng vào năm 2030, theo các chuyên gia, HTX phải thoát khỏi vai trò trung gian mua bán, trở thành đơn vị quản trị vùng nguyên liệu.
TS Ninh Đức Hùng đề xuất Nhà nước giao cho HTX đủ năng lực trực tiếp quản lý, khai thác hạ tầng thiết yếu ở các vùng nguyên liệu tập trung như thủy lợi, giao thông nội vùng, điện và trạm trung chuyển logistics, gắn với Đề án phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026-2030 (Quyết định số 3411/QĐ-BNNMT) và Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030 (Quyết định số 1128/QĐ-TTg). Khi nắm giữ tài sản hạ tầng dùng chung, HTX sẽ có thực lực để điều phối sản xuất và gắn kết lợi ích với thành viên.
![]() |
| Sản phẩm rau của HTX An Phát được kiểm soát chặt chẽ trước khi đến tay người tiêu dùng. |
Thực tế, một số HTX đã đi theo hướng này. HTX Nông nghiệp công nghệ cao Tiến Thành (Tuyên Quang) hay HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp An Phát (Hải Dương cũ, nay thuộc Hải Phòng) đã chủ động quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đầu tư nhà sơ chế, kho lạnh, dùng nhật ký sản xuất điện tử để quản lý mã số vùng trồng. Nhờ chất lượng ổn định và truy xuất nguồn gốc minh bạch, các HTX này ký được hợp đồng cung ứng lâu dài với doanh nghiệp chế biến xuất khẩu và siêu thị lớn, doanh thu hằng năm đạt hàng chục tỷ đồng.
TS Ninh Đức Hùng cũng cho rằng cần khuyến khích các HTX nhỏ liên kết thành liên hiệp HTX theo ngành hàng, để tích tụ nguồn lực, chia sẻ dữ liệu quản trị và tạo khối lượng hàng hóa đủ lớn, đàm phán bình đẳng với các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu.
Theo ông Phạm Văn Dũng, việc sớm sửa đổi Nghị định số 98/2018/NĐ-CP theo hướng hỗ trợ trực tiếp hạ tầng logistics, chế biến sâu và bảo lãnh tín dụng dựa trên dòng tiền hợp đồng liên kết sẽ là đòn bẩy tài chính quan trọng giúp HTX phát triển.
Tin mới hơn
Tin khác

