Quảng Ngãi đưa đặc sản vào chuỗi giá trị OCOP

Quảng Ngãi hiện có 535 sản phẩm OCOP còn thời hạn, gồm 2 sản phẩm 5 sao, 51 sản phẩm 4 sao và 482 sản phẩm 3 sao. Toàn tỉnh có 280 chủ thể tham gia chương trình, trong đó có 92 hợp tác xã.

Hai sản phẩm đạt OCOP 5 sao là Tỏi Lý Sơn và Mạch nha Quảng Ngãi đường Mantoza. Đây cũng là những sản phẩm cho thấy hướng đi từ lợi thế nguyên liệu địa phương sang xây dựng hàng hóa có thương hiệu.

Tỏi Lý Sơn gắn với điều kiện tự nhiên đặc thù của đảo. Sản phẩm đã được phát triển theo hướng chế biến sâu thay vì chỉ tiêu thụ dưới dạng tỏi tươi. Tỏi đen, rượu tỏi đen, giấm tỏi, cao tỏi, bột tỏi và tỏi ngâm mật ong là những dòng sản phẩm được phát triển từ nguyên liệu này.

Tỏi Lý Sơn là một trong hai sản phẩm OCOP 5 sao của tỉnh Quảng Ngãi.

Mạch nha Quảng Ngãi đường Mantoza lại gắn với một sản phẩm truyền thống được chuẩn hóa để đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại. Việc nâng hạng lên 5 sao đưa sản phẩm vào nhóm hàng hóa có yêu cầu cao hơn về chất lượng, hồ sơ, thương hiệu và khả năng thương mại hóa. Tỉnh Quảng Ngãi đã xác định hai sản phẩm này là những sản phẩm tiềm năng 5 sao từ quá trình đánh giá, phân hạng cấp tỉnh trước khi trình cấp Trung ương xem xét.

Mạch nha Quảng Ngãi đường Mantoza được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao.

Những sản phẩm này cho thấy OCOP không dừng ở việc xác nhận một sản phẩm đạt sao. Sau chứng nhận, chủ thể vẫn phải duy trì chất lượng, bảo đảm nguồn nguyên liệu và tìm được thị trường phù hợp.

Quảng Ngãi xác định vùng nguyên liệu ổn định là một trong những nền tảng của chương trình OCOP giai đoạn mới. Kế hoạch OCOP 2026–2030 của tỉnh đặt mục tiêu ít nhất 70% chủ thể OCOP có vùng nguyên liệu và liên kết ổn định. Tỉnh cũng phấn đấu đưa 20-30% chủ thể tham gia các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi và sàn thương mại điện tử.

Với Tỏi Lý Sơn, tỉnh đặt mục tiêu duy trì vùng trồng khoảng 300 ha vào năm 2030. Đây cũng là một phần trong kế hoạch phát triển vùng dược liệu và cây trồng đặc hữu của Quảng Ngãi.

Ở nhóm dược liệu, tỉnh đang xây dựng quy mô vùng nguyên liệu lớn hơn. Đến năm 2030, Quảng Ngãi đặt mục tiêu có khoảng 5.227 ha Sâm Ngọc Linh, 900 ha đẳng sâm và 600 ha quế, cùng khoảng 1.000 ha các loại dược liệu khác. Tỉnh cũng dự kiến phát triển hơn 55 hợp tác xã tham gia trồng, chế biến và phân phối dược liệu.

Sâm Ngọc Linh là một trong những cây trồng trọng tâm trong định hướng phát triển dược liệu của Quảng Ngãi.

Cách đặt mục tiêu này cho thấy địa phương đang nhìn sản phẩm theo chuỗi. Người dân cung cấp nguyên liệu, hợp tác xã tổ chức sản xuất, doanh nghiệp tham gia chế biến và thị trường quyết định khả năng tiêu thụ.

Khi vùng nguyên liệu được quản lý tốt, chủ thể có điều kiện kiểm soát nguồn gốc, duy trì chất lượng đồng đều và chủ động hơn khi nhận những đơn hàng lớn. Đây cũng là cơ sở để đầu tư chế biến sâu thay vì phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu thô.

Quảng Ngãi còn mở rộng thị trường cho sản phẩm OCOP thông qua du lịch nông thôn. Đến nay, tỉnh có 33 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, trong đó 21 điểm được xã hội hóa hoàn toàn.

Những điểm bán đặt tại khu du lịch, homestay và các không gian làng nghề tạo điều kiện để du khách tiếp cận sản phẩm ngay tại địa phương.

Lý Sơn là một trường hợp rõ nét. Du khách đến đảo có thể tìm hiểu vùng trồng tỏi, trải nghiệm không gian sản xuất rồi mua các sản phẩm chế biến từ tỏi. Sản phẩm vì thế gắn với câu chuyện của vùng đất thay vì chỉ xuất hiện trên quầy hàng.

Ở các địa bàn khác, nghề truyền thống và sản vật địa phương cũng có thể trở thành một phần của trải nghiệm. Làng Teng gắn với nghề dệt thổ cẩm; làng gốm Mỹ Thiện có hoạt động trải nghiệm làm gốm. Những giá trị này tạo thêm lý do để du khách tìm hiểu sản phẩm ngay tại nơi sản phẩm được tạo ra.

Theo báo cáo của tỉnh, Quảng Ngãi hiện có 16 điểm du lịch cộng đồng được công nhận theo Luật Du lịch. Một số mô hình đã được gắn với sản phẩm OCOP, tạo mối liên kết giữa dịch vụ du lịch, văn hóa bản địa và hàng hóa địa phương.

Thị trường của sản phẩm OCOP Quảng Ngãi đang mở rộng sang các kênh phân phối hiện đại. Tỉnh đã có hơn 600 sản phẩm OCOP được đưa lên sàn giao dịch thương mại điện tử, cùng hệ thống 33 điểm giới thiệu và bán sản phẩm.

Kế hoạch OCOP giai đoạn 2026–2030 tiếp tục yêu cầu các chủ thể nâng chất lượng, phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng chuyển đổi số và mở rộng kênh tiêu thụ. Tỉnh cũng đặt mục tiêu công nhận thêm 300 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên trong giai đoạn này, trong đó có ít nhất 7 sản phẩm tiềm năng 5 sao và 50 sản phẩm 4 sao.

Như vậy, bài toán của OCOP Quảng Ngãi trong giai đoạn mới không còn nằm chủ yếu ở việc tạo thêm sản phẩm. Sản phẩm phải có nguồn nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất rõ ràng, thương hiệu được bảo vệ và kênh bán hàng phù hợp.

Từ những sản vật như tỏi Lý Sơn, mạch nha đến sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng và nhiều sản phẩm đặc trưng khác, Quảng Ngãi đang xây dựng cách phát triển dựa trên lợi thế bản địa. Khi sản xuất, chế biến, thương mại và du lịch được kết nối, đặc sản địa phương có thêm cơ hội tạo giá trị ngay tại vùng nguyên liệu, thay vì chỉ bán sản phẩm ở khâu cuối cùng.