Bắc Ninh: Những mẻ bồ kết đầu tiên đến hành trình xây dựng thương hiệu OCOP

Từ những mẻ bồ kết đầu tiên đến khát vọng xây dựng thương hiệu

Trong ký ức của chị Vũ Thị Thu, quả bồ kết gắn liền với hình ảnh những người bà, người mẹ gội đầu bằng nước thảo dược. Từ nguyên liệu quen thuộc ấy, sau khi tốt nghiệp ngành Marketing tại Trường Đại học Thương mại, chị lựa chọn trở về quê hương khởi nghiệp với mong muốn đưa các sản phẩm chăm sóc cá nhân từ thảo dược Việt đến gần hơn với người tiêu dùng.

Năm 2015, với số vốn chưa đầy 10 triệu đồng, chị Thu bắt đầu nghiên cứu, chế biến những sản phẩm đầu tiên từ bồ kết. Tuy nhiên, hành trình khởi nghiệp không dễ dàng khi nguồn nguyên liệu khan hiếm, việc thu mua phụ thuộc vào mùa vụ. Có thời điểm, chị phải tìm đến nhiều nơi, thu gom từng kilôgam bồ kết để duy trì sản xuất.

Không chỉ khó khăn về nguyên liệu, những mẻ sản phẩm chưa đạt yêu cầu về chất lượng, mùi hương và khả năng bảo quản khiến chị phải liên tục thử nghiệm, điều chỉnh công thức. Thiếu vốn, hạn chế về công nghệ và kinh nghiệm sản xuất trở thành những rào cản lớn đối với người trẻ lựa chọn khởi nghiệp từ sản vật truyền thống.

Nhận thấy muốn phát triển lâu dài phải chủ động nguồn cung, chị Thu từng bước xây dựng vùng trồng thảo dược. Từ diện tích ban đầu khoảng 400 m², vùng nguyên liệu được mở rộng lên 7.500 m², với các loại cây như hương nhu, tía tô, kinh giới, hương thảo và cỏ mần trầu.

Vùng trồng thảo dược được phát triển nhằm chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Từ cơ sở sản xuất nhỏ, Công ty TNHH Dược liệu Việt Kết từng bước đầu tư nhà xưởng, máy móc và thiết bị chế biến. Việc chủ động nguồn nguyên liệu, kết hợp đổi mới công nghệ giúp doanh nghiệp phát triển các dòng sản phẩm chăm sóc tóc, da và răng miệng từ thảo dược truyền thống.

Theo thông tin trên website chính thức, trong gần 9 năm đầu, từ năm 2015 đến giữa năm 2024, Việt Kết kiên trì phát triển các sản phẩm từ nguồn dược liệu trong nước. Đến giữa năm 2024, doanh nghiệp tiếp tục đổi mới sản phẩm, chú trọng tính tiện dụng và minh bạch thành phần nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.

Người lao động thực hiện công đoạn chiết rót, đóng chai sản phẩm tại cơ sở chế biến.

Song song với quá trình đổi mới sản xuất, Việt Kết tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), từng bước hoàn thiện chất lượng, bao bì, nhãn mác và các điều kiện phục vụ đánh giá, phân hạng sản phẩm. Năm 2024, Công ty TNHH Dược liệu Việt Kết có 7 sản phẩm được UBND tỉnh Bắc Ninh công nhận đạt OCOP 4 sao, gồm dầu gội bồ kết – hà thủ ô, cao bồ kết, xịt vỏ bưởi hỗ trợ mọc tóc, nước cất lá trầu không bạc hà, nước súc miệng thảo dược, xịt dưỡng da tía tô và nụ hương thảo.

Đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu, cho thấy những sản phẩm có nguồn gốc từ nguyên liệu truyền thống hoàn toàn có thể nâng cao giá trị khi được đầu tư bài bản, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu thị trường. Không dừng lại ở việc hoàn thiện sản phẩm, doanh nghiệp còn chú trọng quảng bá thương hiệu, tham gia các hoạt động giới thiệu sản phẩm và mở rộng kênh tiêu thụ, từng bước đưa sản phẩm thảo dược đến gần hơn với người tiêu dùng.

Các sản phẩm Dược liệu Việt Kết được giới thiệu tại hội chợ, góp phần quảng bá thương hiệu và mở rộng thị trường.

Từ phát triển sản phẩm OCOP đến mở rộng sinh kế, bảo đảm an sinh xã hội

Hành trình của Việt Kết cho thấy, để một sản vật địa phương trở thành sản phẩm có thương hiệu, người sản xuất phải vượt qua nhiều khó khăn về nguồn vốn, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường tiêu thụ. Ngay cả khi được công nhận OCOP, các chủ thể vẫn phải tiếp tục đầu tư, đổi mới để duy trì chất lượng và nâng cao sức cạnh tranh.

Đây cũng là thách thức chung của nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã tại Bắc Ninh. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm, việc đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và xây dựng hệ thống phân phối trở thành yêu cầu quan trọng.

Đặc biệt, việc đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ hiện đại vẫn là bài toán không dễ đối với nhiều chủ thể OCOP. Ngoài yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định, doanh nghiệp còn phải tính toán các khoản chi phí thương mại, vận chuyển và duy trì hoạt động phân phối.

Thực tế cho thấy, chứng nhận OCOP không đồng nghĩa với việc sản phẩm tự động có thị trường. Tuy nhiên, quá trình tham gia chương trình tạo động lực để các chủ thể chuẩn hóa sản xuất, nâng cao chất lượng, hoàn thiện thương hiệu và từng bước tiếp cận những kênh tiêu thụ mới.

Đồng hành cùng các chủ thể, Bắc Ninh triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị, xây dựng nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại. Việc tăng cường đào tạo, kết nối cung cầu và ứng dụng công nghệ số cũng góp phần giúp doanh nghiệp, hợp tác xã nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường.

Không chỉ tạo giá trị thương mại, phát triển sản phẩm OCOP còn góp phần mở rộng cơ hội việc làm và cải thiện thu nhập cho lao động nông thôn. Tại Công ty TNHH Dược liệu Việt Kết, theo thông tin được công bố tháng 9/2024, doanh nghiệp tạo việc làm ổn định cho 20 lao động với mức thu nhập bình quân từ 5–8 triệu đồng/người/tháng. Việc phát triển vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến và mở rộng thị trường đã góp phần hình thành hoạt động sản xuất có tổ chức, tạo thêm cơ hội sinh kế cho người dân địa phương.

Ở phạm vi rộng hơn, mô hình HTX Rau sạch Yên Dũng cũng cho thấy hiệu quả của việc phát triển sản phẩm gắn với liên kết sản xuất. Với vùng trồng khoảng 60 ha, trong đó có 15 ha nhà lưới ứng dụng công nghệ cao, HTX đã đưa sản phẩm vào nhiều hệ thống siêu thị và tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 100 lao động địa phương.

Những mô hình này cho thấy, khi các sản phẩm đặc trưng được tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, người dân có thêm điều kiện tham gia từ trồng nguyên liệu, sơ chế, chế biến đến đóng gói và tiêu thụ. Qua đó, hoạt động sản xuất không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn góp phần tạo việc làm, duy trì thu nhập và phát triển kinh tế cộng đồng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển OCOP vẫn đòi hỏi sự đồng hành lâu dài từ chính quyền, doanh nghiệp và người sản xuất, nhất là trong hỗ trợ vốn, chuyển giao công nghệ, phát triển vùng nguyên liệu và mở rộng thị trường.

Từ những mẻ bồ kết đầu tiên của chị Vũ Thị Thu đến các sản phẩm thảo dược đạt OCOP 4 sao, hành trình của Việt Kết cho thấy giá trị của chương trình không chỉ nằm ở việc đánh giá, phân hạng sản phẩm. Quan trọng hơn, OCOP tạo động lực để người sản xuất đổi mới tư duy, khai thác lợi thế bản địa và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Khi những sản vật quê hương từng bước trở thành hàng hóa có thương hiệu, hoạt động sản xuất có điều kiện phát triển ổn định, tạo thêm việc làm và cải thiện thu nhập cho người dân. Đây cũng là nền tảng để Bắc Ninh tiếp tục gắn phát triển sản phẩm OCOP với mục tiêu nâng cao đời sống, giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội bền vững ở khu vực nông thôn.