Giữ gìn dược liệu bản địa để nâng giá trị nông sản vùng cao

Bà Lý, đại diện Hợp tác xã Sâm nam Nhân sâm Đất Việt, Hợp tác xã Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương, Công ty TNHH Sâm Nhất Lương Sinh và Liên hiệp Hợp tác xã Nông nghiệp Hữu cơ và Dược liệu Việt Nam chi nhánh Hà Nội, phát biểu tại hội thảo.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Lý, đại diện Hợp tác xã Sâm nam Nhân sâm Đất Việt, Hợp tác xã Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương, Công ty TNHH Sâm Nhất Lương Sinh và Liên hiệp Hợp tác xã Nông nghiệp Hữu cơ và Dược liệu Việt Nam chi nhánh Hà Nội, cho biết nguồn cơn của hành trình này là nỗi trăn trở trước thực trạng "chảy máu dược liệu". Theo bà, nhiều loại dược liệu quý của Việt Nam bị bán ra với giá rất thấp, sau đó bị tách chiết hoạt chất, còn người tiêu dùng cuối cùng chỉ được dùng phần bã, không còn nguyên vẹn giá trị.

Từ trăn trở đó, nhóm nghiên cứu quyết tâm tìm giải pháp bảo tồn các giống dược liệu bản địa. Theo bà Lý, đây là những loài có sức sống mãnh liệt ở chính vùng đất của mình, không cần dùng phân bón hay hóa chất vô cơ, tận dụng ngay nguồn lực địa phương nhưng đòi hỏi rất nhiều thời gian nghiên cứu. Hợp tác xã nông nghiệp được thành lập trên nền tảng đó, sau khi gặp những lão nông trên núi vẫn kiên trì tìm tòi và giữ giống cây trồng.

Sản phẩm trà hoa vàng từ nguồn dược liệu bản địa, gắn với bản đồ gen lục lạp của loài hoa vàng, thể hiện hướng đi đưa nghiên cứu khoa học vào sản phẩm OCOP.

Hiện đơn vị sở hữu công nghệ sinh học tự chủ, kết hợp các chủng vi sinh vật được phân lập, chọn lọc để tạo chế phẩm sinh học phục vụ nông hộ, giúp nâng cao năng suất cây trồng và giảm chi phí đầu vào. Bà Lý cho biết đang giữ bản quyền 12 giống cây trồng, đồng thời đã thử nghiệm thành công thêm 5 giống có thể đưa ra thị trường. Trong đó có các loài dược liệu trồng dưới tán rừng, được kỳ vọng thay thế một phần diện tích keo, mang lại giá trị kinh tế cao hơn.

Tại hội thảo, các đơn vị tham gia công bố kết quả nghiên cứu về dòng thổ nhân sâm bản địa. Theo bà Lý, loài này được GS Đỗ Tất Lợi ghi nhận trong sách về cây thuốc Việt Nam và từ lâu được người dân dùng làm thuốc. Tuy nhiên, ở vùng bản địa, nguồn tài nguyên này từng bị khai thác kiệt quệ. Khi phát hiện nhiều cây sâm mọc hoang tại Thái Nguyên, nhóm đã phối hợp với các kỹ sư nông nghiệp để nhân giống thành công.

Các sản phẩm từ sâm và dược liệu bản địa của chuỗi liên kết được trưng bày tại hội thảo.

Kết quả phân tích tại các viện nghiên cứu trung ương cho thấy hàm lượng saponin trong lá khoảng 10%, trong củ khoảng 5%. Về canh tác, sau 6 tháng trồng có thể thu lứa rau đầu tiên, các lứa tiếp theo cách nhau khoảng 30 ngày. Hiện đã hình thành các vùng trồng và vùng giống đầu dòng tại Thái Nguyên, Yên Bái, Sơn La, đồng thời mong muốn liên kết thêm các địa phương khác để mở rộng sản xuất.

Bà Lý gửi hai thông điệp tới hội thảo. Thứ nhất, nếu cùng chung tay bảo vệ, dược liệu bản địa sẽ nâng được sức cạnh tranh, tạo thêm nhiều sản phẩm cung cấp cho thị trường thế giới và mang lại thu nhập xứng đáng cho người dân vùng cao, đồng bào dân tộc thiểu số, những người đang sống trên nguồn tài nguyên quý nhưng chưa được đền đáp tương xứng. Thứ hai, một đơn vị nhỏ như hợp tác xã chỉ như một cây sâm, tạo được giá trị lớn khi có sự ủng hộ của các nhà khoa học, nhà thu mua, phân phối và sự tham gia sản xuất của nhiều địa phương.

Từ một cây sâm mọc hoang trên núi Thái Nguyên đến chuỗi liên kết vừa được công bố tại hội thảo, hành trình của các đơn vị cho thấy dược liệu bản địa hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm có giá trị, nếu có sự chung tay của nhà khoa học, nhà phân phối và các địa phương. Với các thỏa thuận phát triển sản phẩm vừa được ký kết, những người làm dược liệu hy vọng thành quả của nhiều năm làm việc âm thầm sẽ sớm đến được với người tiêu dùng.