Bà Dương Thị Luyện và hành trình hồi sinh măng lục trúc Ngọc Châu

Chị Nguyễn Thị Luyện - Giám đốc HTX (áo cam) giới thiệu về mô hình trồng tre lục trúc.

Năm 2017, gia đình bà Dương Thị Luyện, quê xã Ngọc Châu, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang (cũ), nay thuộc tỉnh Bắc Ninh, thua lỗ gần 4 tỷ đồng vì chăn nuôi lợn thất bại. Trắng tay, bà chuyển sang buôn măng, rau ở chợ để kiếm sống. Chính những ngày buôn bán ấy giúp bà nhận ra giống măng lục trúc của quê mình có chỗ đứng trên thị trường.

Theo bà Luyện, khoảng 30 năm trước, giống tre lục trúc có nguồn gốc từ Đài Loan (Trung Quốc) được đưa về trồng thử nghiệm ở xã Ngọc Châu, nhằm giúp nông dân xóa đói, giảm nghèo. Dự án kết thúc năm 2004, phần lớn diện tích tre bị bỏ hoang do thiếu đầu ra và chưa có cách tổ chức sản xuất. Măng lục trúc dần vắng bóng trên thị trường.

Bà Luyện bắt đầu tìm hiểu, trồng thử ở vườn nhà. Thấy cây cho thu hoạch ổn định và giá trị kinh tế cao, năm 2018, bà vận động người dân cùng thành lập HTX Măng lục trúc lâm sinh Ngọc Châu, khởi đầu với 8 thành viên và hơn 20 ha.

Củ măng lục trúc thuôn dài, cong như sừng bò, mọc quanh gốc tre. Măng ngon nhất khi được thu hoạch lúc còn nằm dưới đất.

Từ vườn nhà đến vùng nguyên liệu hơn 170 ha

Từ những ngày đầu, HTX vừa trồng mới, vừa cải tạo lại các vườn tre cũ. Ngoài các trang trại ở huyện Tân Yên cũ, trang trại nhỏ nhất rộng 2 ha, lớn nhất 20 ha, HTX còn cung cấp giống và bao tiêu sản phẩm cho các hộ liên kết.

Đến nay, HTX đã có hơn 50 thành viên, trực tiếp trồng hơn 50 ha và liên kết với các hộ dân trên diện tích hơn 120 ha. Mỗi năm, HTX cung ứng ra thị trường hơn 1.000 tấn măng, doanh thu hàng chục tỷ đồng. Người lao động làm việc tại HTX có thu nhập khoảng 9-15 triệu đồng/tháng.

Vùng trồng tre lục trúc trên đồi của HTX Măng lục trúc lâm sinh Ngọc Châu.

Giống măng “quen mà lạ”

Măng vốn là thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm của người Việt, nhưng măng lục trúc có nhiều điểm khác với các loại măng thông thường. Củ măng thuôn dài, cong như sừng bò, ngon nhất khi được thu hoạch lúc còn nằm dưới đất. Vỏ măng vàng sáng, ruột trắng, vị giòn, ngọt, ít đắng. Sau khi sơ chế, măng có thể ăn sống, đây là đặc điểm riêng của giống măng này.

Theo bà Luyện, cây măng lục trúc chủ yếu dùng phân chuồng hoai mục, chỉ bổ sung một lượng nhỏ phân NPK. HTX canh tác theo hướng hữu cơ, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Măng sau thu hoạch được bảo quản lạnh, không dùng chất bảo quản.

Người lao động sơ chế măng lục trúc tại xưởng của HTX.

“Giống măng này chăm sóc dễ cũng rất dễ, nhưng khó cũng rất khó. Giai đoạn mới trồng phải chăm kỹ như em bé mới sinh, tưới nước vừa đủ, không thừa không thiếu, vì sẽ ảnh hưởng tới chất lượng củ măng. Ngoài ra phải chọn đất không bị ngập úng”, bà Luyện chia sẻ.

Từ khi trồng đến khi thu hoạch mất khoảng 1 năm, nếu chăm tốt có thể rút xuống 10 tháng. Sản lượng mỗi gốc tùy tuổi cây, trung bình 40-60 kg/năm.

Thương hiệu OCOP và Giải Mai An Tiêm

Măng lục trúc của HTX được chế biến thành nhiều sản phẩm như măng tươi, măng khô, măng ngâm ớt và hộp quà tặng. Giá măng tươi dao động 60.000-120.000 đồng/kg tùy loại, măng ngâm ớt khoảng 100.000 đồng/hộp 2 kg.

Năm 2021, sản phẩm Măng lục trúc tươi lâm sinh Ngọc Châu được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh. Chứng nhận này giúp sản phẩm dễ nhận diện hơn, tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Hiện măng của HTX có mặt tại các cửa hàng thực phẩm sạch, siêu thị trong và ngoài tỉnh, đồng thời được bán qua các sàn thương mại điện tử đến khách hàng cả nước.

Măng lục trúc tươi được đóng hộp, có tem truy xuất nguồn gốc trước khi đưa ra thị trường.

Năm 2026, sản phẩm có tên trong danh sách 50 sản phẩm tiêu biểu của khu vực kinh tế tập thể và được trao Giải Mai An Tiêm. Theo bà Luyện, sự đồng hành của hệ thống Liên minh HTX trong tư vấn, đào tạo, xúc tiến thương mại và kết nối cung cầu đã giúp HTX tiếp cận thêm thị trường, đối tác.

Thời gian tới, HTX đặt mục tiêu nâng hạng sản phẩm lên OCOP 5 sao, đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại và phát triển du lịch trải nghiệm mùa thu hoạch măng. HTX cũng hướng tới xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc.

Từ một giống cây suýt bị lãng quên, măng lục trúc Ngọc Châu đã trở thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu, mang lại việc làm, thu nhập ổn định cho nhiều nông dân địa phương.