HÀ NỘI NGÀN NĂM VĂN HIẾN: KỂ CHUYỆN DI SẢN QUA MÓN QUÀ OCOP

Văn hiến kết tinh từ bàn tay nghệ nhân

Văn hiến Thăng Long – Hà Nội được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, thể hiện trong truyền thống hiếu học, trọng hiền tài, phong cách sống thanh lịch và những nghề thủ công tinh xảo. Bên cạnh Văn Miếu – Quốc Tử Giám hay Hoàng thành Thăng Long, các làng nghề và phố nghề chính là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa được truyền nối qua nhiều thế hệ.

Văn Miếu – Quốc Tử Giám, “trạm dừng” đầu tiên trên hành trình khám phá Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Từ gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc đến khảm trai Chuyên Mỹ, mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn riêng về kỹ thuật chế tác, thẩm mỹ và tri thức dân gian. Không chỉ phục vụ đời sống, sản phẩm làng nghề còn phản ánh cốt cách người Thăng Long, tạo nên nguồn lực văn hóa đặc sắc cho phát triển kinh tế.

Với hệ thống làng nghề phong phú và quy mô sản phẩm OCOP thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, Hà Nội có nhiều lợi thế để kết nối giá trị truyền thống với nhu cầu tiêu dùng hiện đại. Định hướng phát triển OCOP năm 2026 của thành phố chú trọng gắn sản phẩm với bảo tồn văn hóa, làng nghề, du lịch và quà tặng văn hóa. Theo đó, một sản phẩm OCOP không chỉ cần bảo đảm chất lượng, mẫu mã và khả năng cạnh tranh mà còn cần thể hiện được nguồn gốc, bản sắc và câu chuyện của vùng đất tạo ra sản phẩm.

Gốm Bát Tràng, đưa di sản vào đời sống

Bát Tràng là một trong những biểu tượng tiêu biểu của nghề thủ công Hà Nội. Qua nhiều thế hệ, người thợ nơi đây đã tạo dựng thương hiệu bằng kỹ thuật tạo hình, nghệ thuật trang trí và những dòng men đặc trưng.

Nghề gốm Bát Tràng đã có hơn 500 năm bên dòng sông Hồng.

Nhiều sản phẩm gốm đã được phát triển thành quà tặng văn hóa, trong đó có các bộ bát đĩa, ấm chén mang họa tiết hoa sen, chim én, rồng phượng. Công ty TNHH Gốm sứ Quang Vinh có các bộ sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao, góp phần khẳng định khả năng kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống với tiêu chuẩn sản xuất hiện đại. Nghệ nhân Hà Thị Vinh, người gắn bó với nghề gốm của gia đình và quê hương Bát Tràng, là một trong những gương mặt tiêu biểu cho nỗ lực gìn giữ, phát triển nghề truyền thống.

Cùng với đó, bộ sản phẩm gốm men suối ngọc của Hợp tác xã Tân Thịnh được công nhận OCOP 5 sao, cho thấy vai trò của liên kết cộng đồng trong nâng cao chất lượng và phát huy giá trị nghề cổ truyền.

Từ những vật dụng quen thuộc, gốm Bát Tràng ngày nay còn trở thành sản phẩm trang trí, quà biếu và vật phẩm lưu niệm giàu ý nghĩa. Khi được kết hợp với câu chuyện về lịch sử làng nghề, trải nghiệm chế tác và không gian văn hóa, sản phẩm có thêm sức hấp dẫn đối với du khách. Đây cũng là hướng đi giúp mở rộng nguồn thu từ du lịch, đồng thời tạo động lực để thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống.

Lụa, khảm trai và hương vị Kinh kỳ

Nếu gốm Bát Tràng thể hiện sự tinh xảo trong nghệ thuật tạo hình thì lụa Vạn Phúc lại gợi nhắc vẻ mềm mại, thanh lịch của văn hóa Việt. Từ khung cửi truyền thống, những tấm lụa được dệt nên không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn chứa đựng tri thức nghề, kỹ thuật và thẩm mỹ được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Lụa Vạn Phúc, nghìn năm dệt nên nét thanh lịch Hà thành.

Tại Chuyên Mỹ, nghề khảm trai và sơn mài tiếp tục được gìn giữ bằng đôi tay khéo léo của người thợ. Những sản phẩm tinh xảo từ chất liệu tự nhiên là minh chứng cho sức sáng tạo và sự bền bỉ của các cộng đồng làng nghề.

Việc phát triển sản phẩm theo định hướng OCOP tạo thêm động lực để các cơ sở chú trọng chất lượng, cải tiến thiết kế, hoàn thiện bao bì và xây dựng thương hiệu. Đáng chú ý, Bát Tràng, Vạn Phúc, Chuyên Mỹ và Sơn Đồng đã được Hội đồng Thủ công thế giới ghi nhận qua các danh hiệu làng thủ công thế giới, góp phần nâng cao vị thế nghề truyền thống Hà Nội.

Bên cạnh thủ công mỹ nghệ, văn hiến Thủ đô còn hiện diện trong những thức quà ẩm thực như cốm, ô mai, bánh mứt truyền thống. Mỗi sản phẩm gắn với nguyên liệu, bí quyết chế biến và ký ức văn hóa của người Hà Nội. Một hộp cốm xanh gợi sắc thu, một hộp ô mai nhắc nhớ những con phố lâu đời; tất cả đều có thể trở thành món quà mang dấu ấn riêng của đất Kinh kỳ.

Vị ô mai Hàng Đường, chút chua ngọt của ký ức phố cổ.

Khi được chuẩn hóa về chất lượng, nguồn gốc, bao bì và thông tin sản phẩm, những thức quà ấy có cơ hội tiếp cận rộng hơn với người tiêu dùng, đồng thời phát triển thành sản phẩm phục vụ du lịch và quà biếu.

Cốm làng Vòng mang cả hương lúa non và hồn quê ven đô vào lòng phố thị.

Kết nối sản phẩm với không gian di sản

Để gia tăng giá trị OCOP, Hà Nội đang có nhiều cơ hội kết nối quảng bá sản phẩm với các điểm đến văn hóa, di tích và hoạt động trải nghiệm làng nghề. Tháng 8/2025, triển lãm Quà tặng Hà Nội tại Hoàng thành Thăng Long đã tạo không gian giới thiệu sản phẩm OCOP, sản phẩm thủ công mỹ nghệ gắn với trình diễn nghề và trải nghiệm dành cho du khách.

Cách tiếp cận này giúp sản phẩm vượt ra khỏi khuôn khổ mua bán thông thường. Du khách có thể tìm hiểu câu chuyện sản phẩm, gặp gỡ nghệ nhân, quan sát quy trình chế tác và trực tiếp lựa chọn những món quà mang bản sắc địa phương.

Cùng với các điểm giới thiệu, bán sản phẩm OCOP và hoạt động xúc tiến thương mại, thương mại điện tử, livestream đang mở rộng kênh tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, để tạo sức cạnh tranh bền vững, cần tăng cường liên kết giữa làng nghề, doanh nghiệp, đơn vị thiết kế và doanh nghiệp du lịch, đồng thời xây dựng những hành trình trải nghiệm có nội dung rõ ràng, giúp du khách kết hợp tham quan di sản, khám phá nghề truyền thống và mua sắm đặc sản.

Mỗi món quà là một sứ giả văn hiến

Sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, Hà Nội có lợi thế để phát triển những dòng quà tặng mang bản sắc riêng. Dẫu vậy, một số sản phẩm lưu niệm vẫn thiếu sự khác biệt, thiết kế chưa thực sự nổi bật và câu chuyện văn hóa chưa được truyền tải rõ nét.

Vì thế, bên cạnh chuẩn hóa chất lượng, việc đầu tư thiết kế, bao bì, xây dựng thương hiệu và kể chuyện sản phẩm cần được chú trọng. Định hướng lựa chọn những sản phẩm, bộ sản phẩm hoặc mẫu thiết kế tiêu biểu làm quà tặng Thủ đô sẽ góp phần định hình hình ảnh quà tặng Hà Nội, tạo dấu ấn riêng trong lòng du khách.

Một bộ ấm chén Bát Tràng có thể kể câu chuyện về nghệ thuật gốm; chiếc khăn lụa gợi nhắc truyền thống dệt Vạn Phúc, sản phẩm khảm trai giới thiệu kỹ nghệ Chuyên Mỹ, hộp cốm hay ô mai đưa hương vị Hà Nội đến với bạn bè gần xa. Khi mỗi sản phẩm có chất lượng đáng tin cậy, thiết kế phù hợp và câu chuyện riêng, giá trị thương mại sẽ song hành với giá trị văn hóa.

“OCOP Hà Nội – Hội tụ tinh hoa” vì thế không chỉ là hành trình nâng tầm sản phẩm mà còn là cách đưa di sản vào đời sống đương đại. Mỗi món quà được trao đi sẽ trở thành một lời giới thiệu về con người, văn hóa và sức sáng tạo của Thủ đô ngàn năm văn hiến.