Quảng Trị: Tiếp sức nghề làm nước mắm truyền thống, mở lối phát triển sản phẩm OCOP

Giữ nghề truyền thống, từng bước xây dựng thương hiệu

Có lợi thế về nguồn thủy hải sản và nghề sản xuất muối, xã Phú Trạch từ lâu đã hình thành nghề chế biến nước mắm gắn với đời sống của nhiều gia đình. Từ những kinh nghiệm được truyền lại qua các thế hệ, nhiều phụ nữ địa phương đang nỗ lực duy trì nghề, đầu tư sản xuất và từng bước đưa sản phẩm truyền thống trở thành hàng hóa có thương hiệu.

Tại thôn Hải Đông, chị Nguyễn Thị Thủy tiếp nối nghề làm nước mắm của gia đình, từng bước mở rộng quy mô và chú trọng nâng cao chất lượng. Đến nay, cơ sở nước mắm Thủy Nhị duy trì khoảng 200 thùng nước mắm, với sản phẩm đã được công nhận OCOP 3 sao. Đây là dấu mốc quan trọng, tạo thêm điều kiện để cơ sở khẳng định chất lượng, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường.

Không chỉ sản xuất nước mắm, cơ sở còn chế biến cá khô, mực rim, ruốc, đồng thời kết hợp nuôi ếch với sản lượng khoảng 6 tấn mỗi năm. Việc đa dạng hóa sản xuất giúp gia đình có thêm nguồn thu, giảm phụ thuộc vào một ngành hàng. Khoản vay 100 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) cũng giúp chị Thủy bổ sung nguồn lực, từng bước phát triển mô hình kinh tế.

Cũng tại xã Phú Trạch, chị Nguyễn Thị Ngọc Bé (sinh năm 1991), ở thôn Nam Lãnh, đang nỗ lực xây dựng thương hiệu nước mắm chum sành Ngọc Bé từ nghề truyền thống của gia đình.

Bắt đầu làm nghề từ năm 2016, chị Bé học hỏi kinh nghiệm từ mẹ, tích lũy kiến thức qua từng mẻ chượp và từng bước đầu tư mở rộng sản xuất. Đến nay, cơ sở đã có gần 200 chum sành, đánh dấu quá trình nhiều năm kiên trì gắn bó với nghề.

Người làm nghề thực hiện công đoạn chế biến nước mắm truyền thống bên những chum sành.

Theo chị Bé, nước mắm được làm từ cá cơm tươi và muối, trải qua quá trình ủ chượp tự nhiên kéo dài khoảng hai năm. Thời gian sản xuất dài đòi hỏi người làm nghề phải chủ động nguồn vốn để mua nguyên liệu, đầu tư dụng cụ và duy trì hoạt động trong khi chờ sản phẩm hoàn thiện.

Năm 2023, chị Bé được vay 100 triệu đồng từ NHCSXH theo chương trình hỗ trợ tạo việc làm, duy trì và mở rộng việc làm. Khoản vay giúp cơ sở bổ sung kinh phí đầu tư, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất. Đến nay, tổng vốn đầu tư của cơ sở đã vượt 500 triệu đồng.

Từ những chum nước mắm truyền thống, chị Bé đang hướng tới xây dựng sản phẩm có thương hiệu, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, bao bì, nhãn mác và an toàn thực phẩm để tham gia đánh giá, phân hạng OCOP. Hành trình của hai cơ sở cho thấy, để nghề truyền thống phát triển bền vững, bên cạnh kinh nghiệm sản xuất, người làm nghề còn cần nguồn vốn, khả năng đổi mới và sự hỗ trợ trong xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường.

OCOP mở hướng phát triển, tạo sinh kế bền vững

Không chỉ hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) xã Phú Trạch còn đồng hành cùng hội viên trong phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Theo báo cáo của Hội LHPN xã, đến tháng 11/2026, tổng dư nợ nguồn vốn NHCSXH do hội nhận ủy thác đạt gần 56 tỷ đồng, với 587 thành viên vay. Riêng trong năm 2026, hơn 8,5 tỷ đồng được giải ngân cho 132 thành viên vay mới, góp phần hỗ trợ các phương án sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế gia đình.

Bà Trần Thu Nga, Phó Giám đốc NHCSXH Quảng Trạch cho biết, ngân hàng phối hợp với Hội LHPN xã trong việc nắm bắt nhu cầu, hướng dẫn thủ tục và thẩm định phương án vay vốn. Sau giải ngân, các đơn vị tiếp tục kiểm tra việc sử dụng vốn, kịp thời nắm bắt và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn phát sinh.

Qua kiểm tra 18 tổ tiết kiệm và vay vốn, đối chiếu 571 hộ vay, các hộ cơ bản sử dụng vốn đúng mục đích. Đáng chú ý, nguồn vốn nhận ủy thác qua hội không phát sinh nợ quá hạn. Bên cạnh nguồn lực tài chính, địa phương còn chú trọng hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ và hoàn thiện sản phẩm nhằm giúp các cơ sở từng bước mở rộng thị trường.

Trong năm 2026, Hội LHPN xã Phú Trạch tổ chức 3 đợt giới thiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ 22 lượt phụ nữ; đồng thời hỗ trợ 4 sản phẩm về xây dựng thương hiệu, nhãn mác và quảng bá trên nền tảng số. Tại lễ hội Hoành Sơn Thánh Mẫu diễn ra vào tháng 4/2026, gian hàng của hội đã giới thiệu hơn 30 mặt hàng đến người dân và du khách.

Các sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng được trưng bày, giới thiệu nhằm mở rộng cơ hội kết nối tiêu thụ.

Tiếp đó, ngày 6/11/2026, các sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng địa phương tiếp tục được trưng bày tại Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở thôn Minh Sơn, tạo thêm cơ hội quảng bá và kết nối tiêu thụ.

Gian hàng giới thiệu sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng xã Phú Trạch tại lễ hội Hoành Sơn Thánh Mẫu năm 2026.

Đáng chú ý, Hội LHPN xã đã ra mắt Câu lạc bộ “Phụ nữ khởi nghiệp - Kinh tế số” với 45 thành viên và mô hình phát triển kinh tế gia đình gắn với ứng dụng công nghệ số gồm 50 thành viên. Thông qua các hoạt động tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ quảng bá, hội viên từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh mới, mở rộng kênh tiêu thụ sản phẩm.

Theo bà Phạm Thị Dung, Chủ tịch Hội LHPN xã Phú Trạch, đối với cơ sở nước mắm Ngọc Bé, hội đã kết nối với cơ quan chuyên môn để hỗ trợ hoàn thiện chất lượng, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và các điều kiện an toàn thực phẩm, hướng tới tham gia đánh giá, phân hạng OCOP.

Trong khi đó, cơ sở nước mắm Thủy Nhị tiếp tục được hỗ trợ đăng ký thêm một sản phẩm tham gia chương trình OCOP, đồng thời chuẩn bị các điều kiện để thành lập hợp tác xã. Hướng tới năm 2027, Hội LHPN xã đặt mục tiêu tổ chức ít nhất một phiên chợ trực tuyến mỗi quý, tạo thêm cơ hội giới thiệu, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm cho hội viên.

Từ cơ sở nước mắm Thủy Nhị đã đạt OCOP 3 sao đến hành trình hoàn thiện sản phẩm của cơ sở Ngọc Bé, có thể thấy Chương trình OCOP không chỉ dừng lại ở việc đánh giá, phân hạng mà còn tạo động lực để người sản xuất nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Khi nghề truyền thống được tiếp sức bằng nguồn vốn, công nghệ và các hoạt động xúc tiến thương mại, người dân có thêm điều kiện duy trì sản xuất, phát triển kinh tế gia đình và cải thiện thu nhập. Đây cũng là hướng đi góp phần gìn giữ giá trị nghề truyền thống, mở rộng sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững tại Quảng Trị.