Ba Tri tìm đường nâng giá trị nông sản

Theo ông Phạm Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Ba Tri, địa phương định hướng phát triển lúa chất lượng cao, giảm chi phí, nâng chất lượng và tăng giá trị sản phẩm.

Xã Ba Tri định hướng phát triển sản xuất lúa chất lượng cao. Trong ảnh: Ông Nguyễn Văn Sinh - nông dân ấp Bảo Hòa (bìa phải) và ông Lữ Văn Tư - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ấp Bảo Hòa thăm cánh đồng lúa chuẩn bị thu hoạch. (Ảnh: Báo Vĩnh Long)

Xã muốn xây vùng nguyên liệu gắn với hợp tác xã (HTX) và liên kết tiêu thụ, từng bước mở rộng quy mô khi đáp ứng được yêu cầu thị trường. Việc mở rộng diện tích theo tiêu chuẩn cần dựa trên điều kiện thực tế, khả năng tổ chức sản xuất và nhu cầu mua, không chạy theo quy mô.

Ba Tri có thế mạnh nông nghiệp, với bò, lúa và tôm là ba sản phẩm chủ lực. Xã đang chú ý nâng chất lượng, xây thương hiệu và phát triển sản phẩm theo hướng hàng hóa để tăng giá trị thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Hiện xã có 10 sản phẩm OCOP 3 sao của 6 chủ thể: cải thìa, xà lách Hà Lan, dưa leo baby, rượu Tương Phùng, cơm cháy chà bông Như Ý, chả giò bánh pía tươi, thịt ba rọi một nắng ướp sả ớt, tôm chẻ một nắng, tôm khô Út Xi và dừa xiêm Bến Tre size L.

Sản phẩm cơm cháy chà bông Như Ý đạt OCOP 3 sao.

Nhờ tham gia chương trình, các chủ thể quan tâm hơn đến chất lượng, nhãn hiệu, bao bì và truy xuất nguồn gốc. Sản phẩm OCOP của xã đều gắn mã QR truy xuất và được hỗ trợ lên sàn thương mại điện tử của tỉnh. Địa phương định hướng nâng hạng một số sản phẩm và xem xét phát triển thêm sản phẩm có tiềm năng.

Ngoài ra, Ba Tri còn có các mô hình ứng dụng kỹ thuật như trồng dưa lưới, rau thủy canh, nuôi tôm nhiều giai đoạn trong nhà màng, hệ thống tuần hoàn nước hoặc công nghệ biofloc.

Các mô hình này giúp kiểm soát quy trình và chất lượng tốt hơn, nhưng chi phí đầu tư, hiệu quả kinh tế và khả năng tiêu thụ vẫn là những yếu tố quyết định việc duy trì, mở rộng.

Muốn nông sản thành hàng hóa, cần nối người trồng với đơn vị thu mua. Khi có đầu ra phù hợp, nông dân mới tính được sản lượng, chủ động đầu tư và giữ chất lượng.

Sản phẩm dừa tươi uống nước và dừa gọt vỏ tiện lợi mang thương hiệu C.D.K, được chứng nhận OCOP 3 sao có mặt trên thị trường. (Ảnh: Báo Vĩnh Long)

Một ví dụ là Công ty TNHH MTV Thương mại Dịch vụ C.D.K, đơn vị sản xuất, phân phối dừa tươi uống nước và dừa gọt vỏ tiện lợi mang thương hiệu C.D.K, đạt OCOP 3 sao.

Ông Cao Duy Khiêm, Giám đốc công ty, cho biết đơn vị mua dừa trực tiếp tại vườn của hơn 100 hộ, khoảng 13.000-15.000 trái mỗi ngày. Dừa được sơ chế thành các dòng như dừa gọt trọc, dừa gọt nón lá còn vỏ xanh và dừa gọt kim cương, cung cấp cho siêu thị, nhà hàng, khách sạn, quán ăn.

Công ty thu mua dừa nhiều kích cỡ rồi phân loại theo quy cách để đưa vào từng kênh tiêu thụ. Nhờ tận dụng nguyên liệu đa dạng, kết hợp sơ chế và phân phối, doanh nghiệp mở rộng được đầu ra, đồng thời tạo thị trường cho nhà vườn.

Chế biến cũng đặt ra bài toán phụ phẩm: theo doanh nghiệp, vỏ dừa sau sơ chế là trở ngại đáng kể. Công ty dự kiến đầu tư dây chuyền xay vỏ dừa, xử lý chất chát để làm giá thể trồng rau sạch.

Nếu làm hiệu quả, cách này vừa tận dụng phụ phẩm, giảm áp lực xử lý chất thải, vừa tạo thêm giá trị từ nguyên liệu sau chế biến.

HTX Nông nghiệp Vĩnh Hòa hiện có 130 thành viên, cung cấp thức ăn cho bò, heo, dê... Theo HTX, thành viên mua thức ăn rẻ hơn thị trường khoảng 10.000-15.000 đồng mỗi bao, nhờ đó bớt một phần chi phí chăn nuôi. Tuy vậy, đầu ra sản phẩm chăn nuôi của thành viên chủ yếu vẫn qua thương lái.

Ông Trịnh Văn Lướt, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, cho biết đơn vị đang xây dựng phương án liên kết giữa các thành viên để chủ động hơn trong sản xuất và tiêu thụ. Khi có sự liên kết về sản lượng, chất lượng và đầu ra, nông dân sẽ có thêm cơ sở tính hiệu quả và bớt phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Lúa là cây trồng quen thuộc nhưng việc nâng giá trị hạt lúa chỉ bền khi thay đổi quy trình đi cùng giải pháp tiêu thụ và lợi ích cụ thể cho người trồng.

Thực tế, mô hình lúa VietGAP tại địa phương đã ngừng từ năm 2025. Ông Lữ Văn Tư, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ấp Bảo Hòa, Trưởng Ban Kiểm soát HTX Nông nghiệp xã, cho biết HTX từng hỗ trợ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và hướng dẫn kỹ thuật, nhưng một số mô hình chỉ duy trì khoảng một năm rồi dừng.

Khó khăn lớn nhất là đầu ra chưa ổn định; thêm vào đó, yêu cầu về mã số vùng trồng và điều kiện của đơn vị thu mua cũng ảnh hưởng đến liên kết tiêu thụ.

Từ câu chuyện này có thể thấy hỗ trợ vật tư và hướng dẫn kỹ thuật chỉ gỡ được một phần khó khăn. Muốn nông dân giữ quy trình theo tiêu chuẩn, cần sự gắn kết giữa HTX, người sản xuất và đơn vị thu mua. Khi đầu ra chưa rõ, người dân khó yên tâm bỏ thêm chi phí, công sức để đổi thói quen sản xuất.

Đối với sản phẩm OCOP và các mô hình ứng dụng công nghệ, cần có phương án tiêu thụ phù hợp. Sản phẩm đã có thị trường phải giữ chất lượng và nguồn cung; mô hình khó về đầu ra cần tính kỹ khả năng tiêu thụ trước khi mở rộng đầu tư.

Từ OCOP, liên kết thu mua dừa đến đầu ra của lúa và sản phẩm chăn nuôi, thực tế Ba Tri cho thấy làm kinh tế nông nghiệp đòi hỏi cách tổ chức sản xuất gắn với thị trường. Khi người dân chủ động hơn về chi phí, chất lượng và đầu ra, nông sản mới trở thành hàng hóa ổn định, tạo giá trị lâu dài cho người sản xuất và góp phần nâng thu nhập ở nông thôn.