Tài sản trí tuệ – “chìa khóa” nâng tầm OCOP Huế

Ngày 13/10/2026, UBND TP. Huế ban hành Kế hoạch số 574/KH-UBND về phát triển và khai thác tài sản trí tuệ đối với sản phẩm chủ lực, đặc sản và sản phẩm khoa học - công nghệ đến năm 2030. Trong đó, sản phẩm OCOP là nhóm được kỳ vọng hưởng lợi rõ nét nhất.

Toàn thành phố hiện có hơn 150 sản phẩm OCOP. Phần lớn sản phẩm đạt 2 - 3 sao. Duy nhất Bún bò Huế - Gia vị hoàn chỉnh (thương hiệu YesHue) đạt chuẩn 5 sao. Sản phẩm này đáp ứng các tiêu chí khắt khe về chất lượng, bản sắc địa phương, quy trình sản xuất hiện đại và khả năng thương mại hóa ra thị trường quốc tế.

Kế hoạch 574 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên của Huế phải được xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Về sở hữu trí tuệ, Huế đã đăng ký bảo hộ thành công hơn 30 nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm OCOP. Một số đặc sản quý như thanh trà Thủy Biều đã được cấp chứng nhận Chỉ dẫn địa lý (GI).

Tuy vậy, chỉ khoảng 20 nhãn hiệu, tương đương 60%, đang được khai thác thương mại hiệu quả. Nhiều nhãn hiệu tập thể thiếu kinh phí quảng bá. Các HTX, doanh nghiệp cũng chưa sử dụng nhãn hiệu một cách đồng bộ.

Một “khoảng trống” khác là phần lớn hộ gia đình và HTX chưa đăng ký bảo hộ kiểu dáng bao bì, mẫu mã. Điều này khiến sản phẩm dễ bị sao chép, làm nhái. Có thể nói, tài sản trí tuệ của OCOP Huế khá dồi dào, nhưng chủ yếu mới dừng ở lớp “vỏ” do các hội, đoàn thể đứng tên.

Thực trạng này gắn với cơ cấu chủ thể OCOP còn nhỏ lẻ. Khoảng 40% là HTX, hơn 30% là hộ gia đình, cơ sở cá thể, và hơn 20% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hơn một nửa số chủ thể đã đưa hàng vào kênh bán hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, Shopee, TikTok Shop. Thành phố cũng đã có 13 điểm giới thiệu, bán sản phẩm OCOP cố định tại các khu du lịch trung tâm.

Phần lớn chủ thể OCOP ở Huế chưa đăng ký bảo hộ kiểu dáng bao bì, mẫu mã, nên sản phẩm dễ bị sao chép, làm nhái.

Kế hoạch 574 yêu cầu đến năm 2030, mọi sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên của Huế phải đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ, gồm nhãn hiệu, mã QR và bao bì độc quyền. Thành phố phấn đấu có thêm 6 sản phẩm OCOP 5 sao. Đồng thời, 100% chủ thể OCOP sẽ được hỗ trợ nhận diện hành vi vi phạm trên môi trường số.

Kế hoạch cũng chú trọng chuẩn hóa mô hình quản trị. Các chủ thể được hỗ trợ gắn tài sản trí tuệ với tiêu chuẩn đo lường, chất lượng, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, sản phẩm có thêm giá trị, tạo được sự khác biệt và uy tín thương hiệu. Đây cũng là điều kiện để tiếp cận các thị trường khó tính và mở rộng xuất khẩu.

Kế hoạch phân công rõ trách nhiệm cho từng ngành. Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ đăng ký bảo hộ giống cây trồng, quản lý nguồn gen và tri thức truyền thống. Sở Công Thương phụ trách xúc tiến thương mại, kết nối thị trường. Các lực lượng chức năng tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái.

Sự vào cuộc đồng bộ này tạo hành lang pháp lý bảo vệ người sản xuất chân chính. Nó cũng khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm bền vững.

OCOP không chỉ là sinh kế của nông dân, làng nghề mà còn là “mỏ vàng” tài sản trí tuệ. Khi được nhận diện, bảo hộ và thương mại hóa bài bản, giá trị văn hóa và tri thức truyền thống có thể trở thành động lực kinh tế bền vững cho Huế.