100 năm cà phê Khe Sanh: Hạt cà phê đổi thay một vùng đất

Bản sắc của cà phê Khe Sanh được tạo nên từ sự hòa quyện giữa điều kiện tự nhiên và bàn tay con người, kết tinh từ 100 năm thích nghi, sản xuất, chọn lọc và gìn giữ.

Cà phê giúp hơn 8.600 hộ dân Khe Sanh, trong đó hơn một nửa là đồng bào Bru - Vân Kiều và Pa Kô, có cuộc sống ổn định hơn. (Ảnh: Báo Thanh Niên)

Đến năm 2026, hơn 8.600 hộ dân ở Khe Sanh gắn bó với cây cà phê, trong đó hơn một nửa là đồng bào Bru - Vân Kiều và Pa Kô. Với nhiều gia đình, vườn cà phê là nguồn thu nhập quan trọng, tạo việc làm tại chỗ và góp phần ổn định đời sống.

Từ chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến thu hái, sơ chế, bảo quản, chế biến và tiêu thụ, cây cà phê tạo việc làm quanh năm.

Vườn cà phê cạnh nhà sàn của gia đình chị Hồ Thị Liễu (28 tuổi, thôn Trằm, xã Khe Sanh) là gia tài lớn nhất, được gìn giữ qua 3 thế hệ.

Chị Liễu, người Vân Kiều, kể trước đây cha ông chỉ biết lấy mây, nứa đem bán lấy tiền đong gạo; nay nhờ được hướng dẫn cách trồng và đi tập huấn, các thành viên trong gia đình biết bón phân, tỉa cành, chăm sóc sau thu hái.

Cùng với việc mở rộng vùng sản xuất, cà phê Khe Sanh ngày càng được biết đến qua nhiều sản phẩm, nhãn hàng và thương hiệu của các hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp trên địa bàn.

Sản phẩm Bốn Phương Coffee, thương hiệu cà phê Khe Sanh đạt OCOP 3 sao, được giới thiệu đến khách hàng.

Theo ông Nguyễn Anh Cư, Phó Chủ tịch UBND xã Khe Sanh, thương hiệu và vùng trồng này còn có sự tham gia của các xã lân cận như A Dơi, Tân Lập, Hướng Phùng, nên đã là thương hiệu dùng chung.

Để khuếch trương thương hiệu, chỉ có “vai” người nông dân thì chưa đủ mà cần những người nghĩ lớn, làm lớn.

Bà Nguyễn Thị Hằng (48 tuổi, thôn Trằm), Chủ nhiệm HTX nông sản Khe Sanh, là một người như vậy. Bà khởi nghiệp với 0,5 ha cà phê và ít vốn liếng, giữa lúc giá xuống thấp, nhiều người bán đổ bán tháo vườn. Bà đi tham quan các mô hình ở Thái Lan, Lào, Tây Nguyên, TP.HCM, rồi tìm ra hướng đi, thành lập HTX, kêu gọi các hộ nông dân hợp lực.

Năm 2019, HTX nông sản Khe Sanh do bà Hằng làm chủ nhiệm ra đời với 7 thành viên. Đến nay, HTX có 30 thành viên chính thức và 115 thành viên liên kết, làm việc với 300 hộ trồng cà phê bên ngoài, tổng diện tích 168 ha.

Kết quả, sản phẩm Arabica Khe Sanh Coffee của HTX được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận OCOP 5 sao năm 2025, là sản phẩm OCOP 5 sao duy nhất của tỉnh Quảng Trị.

Du khách trải nghiệm hái cà phê cùng người dân tại vùng trồng Khe Sanh.

Cà phê Khe Sanh ngày càng có chỗ đứng với nhiều sản phẩm đạt OCOP. Tiêu biểu, Khe Sanh Coffee của HTX nông sản Khe Sanh đạt OCOP 5 sao; Bốn Phương Coffee của HTX nông nghiệp sinh thái Bốn Phương đạt OCOP 3 sao; Pun Coffee cũng ghi dấu tại nhiều cuộc thi cà phê đặc sản trong nước và quốc tế.

Từ năm 2019, cà phê Khe Sanh được đề cử vào Top đặc sản Việt Nam. Giai đoạn 2021-2025, nhiều mẫu Arabica Khe Sanh liên tiếp đoạt giải tại các cuộc thi cà phê đặc sản và năm 2023 lọt Top 5 cà phê đặc sản thế giới.

Cà phê Khe Sanh đạt chuẩn OCOP, được đầu tư bao bì mang đậm bản sắc văn hóa địa phương.

Năm 2021, Pun Coffee ký hợp đồng độc quyền phân phối 2 tấn Arabica Khe Sanh tại Mỹ. Hiện Pun Coffee cùng HTX nông nghiệp sinh thái hữu cơ Chân Mây, HTX nông sản Khe Sanh và nhiều đơn vị khác liên kết với nông dân để phát triển cà phê chất lượng cao, hướng đến cà phê đặc sản.