Rau má Quảng Điền làm nên thương hiệu nông sản xứ Huế

Những ruộng rau má xen giữa cánh đồng lúa ở xã Quảng Điền. Từ đất lúa kém hiệu quả, nhiều diện tích đã được chuyển sang trồng rau má.

Từ vùng lúa nghèo đến vùng chuyên canh rau má

Nằm bên phá Tam Giang, Quảng Điền có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho nông nghiệp. Khoảng hai thập niên trước, người dân khu vực Quảng Thọ (nay thuộc xã Quảng Điền) chủ yếu sống dựa vào cây lúa. Trên những chân ruộng kém hiệu quả, năng suất thấp, thu nhập không đủ để các hộ tích lũy.

Chính quyền địa phương đã vận động người dân chuyển một phần diện tích lúa sang trồng rau má, loại cây hợp khí hậu, thổ nhưỡng và cho thu hoạch thường xuyên. Ban đầu, rau má được trồng tự phát, nhỏ lẻ, chủ yếu bán tươi nên đầu ra bấp bênh, giá phụ thuộc thương lái.

Rau má trồng theo quy trình VietGAP ở Quảng Điền phát triển xanh tốt.

Năm 2012, địa phương triển khai sản xuất rau má theo quy trình VietGAP, tập huấn cho người dân kỹ thuật chăm sóc, dùng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”: đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng cách. Từ đó, các cánh đồng rau má dần được mở rộng, tập trung ở hai thôn Phước Yên và La Vân Thượng.

Đến nay, toàn xã có khoảng 60 ha rau má với gần 300 hộ tham gia, là vùng trồng rau má lớn nhất TP Huế. Phần lớn diện tích được sản xuất theo quy trình VietGAP. Sản lượng toàn vùng đạt khoảng 1.000 tấn/năm.

Hợp tác xã đưa rau má thành sản phẩm OCOP

Việc tổ chức sản xuất qua Hợp tác xã Nông nghiệp Quảng Thọ 2 đã giúp khắc phục tình trạng manh mún. Hợp tác xã kết nối các hộ trồng rau với khâu thu mua, chế biến, tiêu thụ và hướng dẫn kỹ thuật để nguyên liệu đồng đều. Thay vì chỉ bán rau tươi, hợp tác xã đầu tư nhà máy và dây chuyền chế biến với thiết bị sấy, sao khô, nghiền bột, đóng gói chân không. Nhờ đó, sản phẩm bảo quản được lâu hơn, đa dạng hơn và nguyên liệu tại chỗ có giá trị cao hơn.

Quy trình sản xuất đảm bảo tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và đăng ký nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm Trà rau má Quảng Thọ.

Từ năm 2014, các sản phẩm mang thương hiệu Rau má Quảng Thọ lần lượt ra thị trường, gồm trà rau má túi lọc, trà rau má sao khô và bột matcha rau má hòa tan. Năm 2020, Trà rau má Quảng Thọ được công nhận OCOP 4 sao; bột matcha rau má được chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Các sản phẩm đã được đăng ký nhãn hiệu tập thể và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Hiện rau má tươi và sản phẩm chế biến từ rau má Quảng Thọ không chỉ bán ở Huế mà còn có mặt tại TPHCM, Đồng Nai, Đà Nẵng và các tỉnh phía Bắc.

Quá trình chăm sóc bao gồm tưới nước, bón phân, làm cỏ, phòng trừ sâu bệnh theo đúng quy trình VietGAP.

Thu nhập gấp 4-5 lần trồng lúa

So với cây lúa, rau má thu hoạch được nhiều lứa, quay vòng nhanh, dễ chăm sóc, chi phí phân bón và nước tưới không lớn, ít sâu bệnh nếu làm đúng quy trình. Người dân có thể tận dụng đất và lao động gia đình để tăng thu nhập.

Theo các hộ sản xuất, có gia đình đạt sản lượng hơn 20 tấn rau má tươi mỗi năm, thu nhập gần 100 triệu đồng. Những hộ có diện tích lớn, sản xuất ổn định theo VietGAP có thể thu 200-300 triệu đồng/năm. Hiệu quả kinh tế của rau má được đánh giá cao gấp 4-5 lần trồng lúa. Vùng chuyên canh còn tạo việc làm cho hơn 300 lao động. Các công đoạn làm cỏ, chăm sóc, thu hoạch, phân loại, sơ chế đều cần nhân công thường xuyên, nhiều hộ phải thuê thêm lao động thời vụ.

Từ năm 2014, Trà rau má Quảng Thọ đã khẳng định thương hiệu qua hàng loạt các sản phẩm như Trà túi lọc, Trà sao khô, Bột Matcha.

Để giữ lợi thế, địa phương và hợp tác xã đang mở rộng diện tích rau má hữu cơ, hiện đạt khoảng 1,5 ha; nâng cấp dây chuyền chế biến theo hướng tự động hóa; đẩy mạnh xúc tiến thương mại và ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, phân phối. Hợp tác xã dự kiến phát triển thêm trà rau má hòa tan, nước rau má đóng chai và một số sản phẩm mới, hướng tới hệ thống siêu thị, nhà hàng và thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, mở rộng thị trường cần đi đôi với quy hoạch vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và giữ liên kết bền chặt giữa hợp tác xã với người trồng.

Công nhân thực hiện đóng gói sản phẩm.

Hướng tới du lịch trải nghiệm

Những cánh đồng rau má xanh trải dài ở Phước Yên, La Vân Thượng cùng quy trình sản xuất VietGAP và chế biến sản phẩm đặc trưng có thể trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá đời sống nông thôn ven phá Tam Giang.

Theo định hướng phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề rau má Quảng Thọ, du khách có thể tham quan vùng chuyên canh, tìm hiểu cách trồng rau má theo VietGAP, tự tay thu hoạch và trải nghiệm các công đoạn chế biến trà rau má, bột matcha. Các sản phẩm OCOP từ rau má có thể trở thành quà tặng du lịch, được bán tại điểm tham quan, cơ sở lưu trú, nhà hàng, giúp giữ lại nhiều giá trị hơn cho địa phương.

Vào năm 2020, Trà rau má Quảng Thọ được công nhận tiêu chuẩn OCOP 4 sao, đánh dấu bước ngoặt trong quá trình xây dựng thương hiệu.

Vùng rau má cũng có thể kết nối với các điểm văn hóa, lịch sử, cảnh quan trên địa bàn Quảng Điền, tạo thành hành trình trải nghiệm đa dạng. Để mô hình hiệu quả, người dân cần được tham gia trực tiếp: các hộ trồng rau hướng dẫn trải nghiệm, giới thiệu sản phẩm; hợp tác xã giữ vai trò kết nối, tổ chức tham quan và kiểm soát chất lượng.

Từ một vùng thuần nông phụ thuộc cây lúa, Quảng Điền đã hình thành vùng chuyên canh rau má quy mô lớn, tạo sinh kế ổn định và xây dựng được thương hiệu nông sản riêng. Nếu được đầu tư bài bản, gắn kết nông nghiệp, du lịch và cộng đồng, vùng rau má này có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm đặc trưng của du lịch Huế.