Cô gái Khmer giữ nghề thốt nốt ở Tri Tôn

Chị Chau Ngọc Dịu bên các sản phẩm của Palmania tại cơ sở sản xuất.

Thốt nốt từ lâu gắn với đời sống đồng bào Khmer vùng Bảy Núi. Toàn vùng có hơn 70.000 cây thốt nốt, với khoảng 1.000 hộ Khmer sống bằng nghề lấy nước và nấu đường. Mỗi sáng sớm, người làm nghề trèo lên những thân cây cao vút để hứng nước hoa thốt nốt, rồi nấu nhiều giờ liền mới thành mật, thành đường.

Công việc nguy hiểm, nặng nhọc, nhưng giá trị lại thấp. Trước đây, nước thốt nốt chủ yếu bán cho thương lái với giá chỉ 7.000-10.000 đồng/lít. Nhiều người trẻ không còn mặn mà với nghề, cách nấu đường truyền thống cũng ngày càng ít người giữ.

Lớn lên ở Tri Tôn, quen với vị ngọt của mật thốt nốt từ nhỏ, chị Chau Ngọc Dịu trăn trở trước thực trạng ấy. Năm 2017, chị rời công việc nhân viên ngân hàng với mức lương ổn định ở TPHCM, cùng một số người bạn về quê thành lập Công ty CP Palmania. Tên gọi kết hợp “Pal” (cây thốt nốt) và “Mania” (đam mê), thể hiện mong muốn gìn giữ nghề truyền thống và nâng giá trị sản vật quê nhà.

Giữ cách nấu truyền thống, thêm công nghệ mới

“Lúc mới khởi nghiệp với sản phẩm nông nghiệp, tôi gặp nhiều khó khăn về kỹ thuật, quy trình sản xuất và phối hợp với nông dân. Chúng tôi vừa phải cải tiến sản phẩm truyền thống cho phù hợp thị trường hiện đại, vừa đầu tư vào chất lượng và con người”, chị Dịu chia sẻ.

Công nhân nấu nước thốt nốt trên bếp củi theo cách truyền thống, khuấy liên tục nhiều giờ cho đến khi mật sánh lại.

Palmania chọn nguyên liệu từ những cây thốt nốt trên 25 năm tuổi, mọc trong môi trường tự nhiên. Nước hoa thốt nốt được người dân thu hái từ sáng sớm, chuyển về cơ sở để lọc, rồi nấu chậm theo cách truyền thống từ 4 đến 5 giờ cho đến khi sánh lại. Theo doanh nghiệp, quy trình không dùng chất bảo quản hay chất tẩy trắng. Phần mật sau đó được chế biến thành mật sệt, bột hoặc viên trong dây chuyền khép kín, có hệ thống sấy hiện đại.

Từ chỗ chỉ có đường thốt nốt dạng bánh truyền thống, chị Dịu đã phát triển nhiều sản phẩm như nước thốt nốt nguyên bản, mật thốt nốt sệt, đường dạng viên, bột, si rô, nước màu và nước chấm. Nhờ vậy, người tiêu dùng có thêm nhiều cách sử dụng mật thốt nốt trong nấu ăn, pha chế hằng ngày.

Giá thu mua tăng gấp đôi cho người leo thốt nốt.

Để có nguồn nguyên liệu ổn định, Palmania liên kết với các hộ dân Khmer theo hình thức bao tiêu sản phẩm. Doanh nghiệp thu mua với giá tốt hơn thị trường, đồng thời hỗ trợ dụng cụ và hướng dẫn cách bảo quản nước thốt nốt. Theo Tạp chí Công Thương, giá nước thốt nốt người dân bán theo hợp đồng với Palmania đã tăng lên 18.000-20.000 đồng/lít, gấp đôi so với khi bán cho thương lái.

Giá ổn định giúp người dân yên tâm sản xuất và có động lực làm đúng các yêu cầu về phương pháp, chất lượng. Ngoài lao động thường xuyên, vào mùa cao điểm, cơ sở còn thuê thêm nhiều lao động thời vụ, phần lớn là phụ nữ địa phương. Doanh nghiệp cũng có kế hoạch xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ tại xã Lê Trì (cũ).

Các sản phẩm mật thốt nốt sệt, mật thốt nốt bột của Palmania, trong đó có những sản phẩm đạt OCOP 5 sao.

Những nỗ lực của Palmania đã được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu. Năm 2020, sản phẩm của doanh nghiệp đạt OCOP 4 sao cấp tỉnh và được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Cùng năm, mật thốt nốt bột đạt giải 2 sao Great Taste Awards (Anh), giải thưởng uy tín dành cho các sản phẩm thực phẩm. Năm 2021, mật thốt nốt sệt tiếp tục đạt giải 1 sao tại cuộc thi này. Doanh nghiệp cũng đạt giải tại Cuộc thi Khởi nghiệp Startup Wheel và nhiều cuộc thi khởi nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long.

Đáng chú ý, ba sản phẩm mật thốt nốt sệt, mật thốt nốt bột và mật thốt nốt viên của Palmania đã được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Một số sản phẩm của doanh nghiệp có chứng nhận hữu cơ quốc tế. Chị Dịu và nhóm tác giả còn đoạt giải tại Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh An Giang.

Công nhân đóng gói sản phẩm trong xưởng chế biến của Palmania.

Từ năm 2021, Palmania bắt đầu xuất khẩu, mở đường đưa sản phẩm thốt nốt của người Khmer Bảy Núi ra nước ngoài. Đến nay, sản phẩm đã có mặt tại Hà Lan, Thụy Điển, Phần Lan, Singapore, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc... Trong nước, sản phẩm được bán tại các hệ thống thực phẩm sạch ở nhiều tỉnh, thành và trên các sàn thương mại điện tử.

Với chị Dịu, phát triển sản phẩm thốt nốt không chỉ là xây dựng thương hiệu, mà còn là cách góp sức giữ nghề, tạo đầu ra và cùng đồng bào Khmer nâng giá trị nguồn nguyên liệu quê nhà. “Chúng tôi muốn giữ nguyên hương vị truyền thống”, chị nói.