Đưa đặc sản vùng cao ra thị trường, lan tỏa bản sắc văn hóa

Thành viên HTX AraTay Coffee thu hái cà phê Arabica chín tại xã Mường Chanh, Sơn La.

Theo chị Cầm Thị Mòn, Giám đốc HTX, hiện HTX có 14 thành viên, liên kết với hơn 100 hộ dân cung cấp nguyên liệu. Vùng sản xuất của HTX rộng 200 ha, ngoài ra còn hơn 300 ha vùng nguyên liệu vệ tinh của các hộ trong xã. Từ nguồn nguyên liệu tại chỗ, HTX phát triển nhiều dòng sản phẩm như cà phê nhân xanh sơ chế khô (Natural), cà phê nhân xanh sơ chế mật ong (Honey), cà phê bột và cà phê hạt.

Năm 2025, HTX tiêu thụ hơn 90 tấn quả cà phê tươi, gần 8 tấn cà phê nhân xanh và 24 tấn cà phê chế biến theo đơn đặt hàng trong nước. Sản phẩm của HTX cũng đã được xuất khẩu sang Hàn Quốc và Nhật Bản. Lợi nhuận sau khi trừ chi phí đạt hơn 2 tỷ đồng.

Chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ không chỉ giúp nông sản có đầu ra, mà còn đòi hỏi quy trình canh tác, chất lượng sản phẩm và truy xuất nguồn gốc phải cao hơn. Đây cũng là hướng đi Mường Chanh đang tập trung để tăng sức cạnh tranh cho cà phê địa phương.

Các sản phẩm cà phê của HTX AraTay Coffee được giới thiệu tới người tiêu dùng.

Cùng với việc kiểm soát chặt quy trình canh tác hữu cơ, HTX đưa câu chuyện về con người, về hành trình khởi nghiệp của phụ nữ vùng cao vào thương hiệu, tạo nên dấu ấn riêng cho sản phẩm. Hiện cà phê Arabica của HTX đã đạt OCOP 4 sao. Câu chuyện của Ara-Tay cho thấy giá trị sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ nằm ở chất lượng nông sản, mà còn ở văn hóa, con người và vùng đất làm ra nó.

Để khai thác tốt hơn tiềm năng này, Sơn La coi truy xuất nguồn gốc là nền tảng để tổ chức lại vùng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Theo ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, tỉnh đang tập trung đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đồng thời tìm kiếm thêm các thị trường tiềm năng khác.

Đến nay, Sơn La đã xác định được ranh giới 158.451 thửa đất trồng cà phê. Dữ liệu ban đầu cho thấy diện tích cà phê Arabica của tỉnh khoảng 65.000 ha. Từ đây, tỉnh sẽ xác định những vùng trồng đáp ứng tiêu chí EUDR và yêu cầu của từng thị trường.

Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La Nguyễn Đình Việt giới thiệu cà phê arabica Sơn La đến khách mời tại buổi tọa đàm và trải nghiệm không gian cà phê arabica Sơn La: Chạm vị Tây Bắc - Vươn tầm thế giới.

Sau quá trình làm việc với các đối tác, Sơn La thống nhất định hướng đưa cà phê Arabica lên sàn đấu giá tại Hawaii (Mỹ) trong tháng 11-2026. Tỉnh cũng phấn đấu đến quý II-2027 đưa cà phê Arabica Sơn La nói riêng và cà phê Arabica Việt Nam nói chung tham gia sàn giao dịch tại Mỹ.

Cà phê đang đóng góp lớn vào tăng trưởng nông nghiệp của Sơn La. Năm 2025, cây cà phê đóng góp 26,6% mức tăng trưởng của ngành. Năm 2026, sản lượng cà phê của tỉnh dự kiến đạt khoảng 75.000 tấn. Tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp cả năm đạt 8,4%. Trong 9 tháng đầu năm, mức tăng trưởng đạt 5,26%.

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã góp phần chuyển sản xuất nông nghiệp từ nhỏ lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị, có tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và gắn với nhu cầu thị trường. Chương trình cũng khơi dậy tiềm năng đất đai, sản vật và đặc biệt là giá trị văn hóa vùng miền, gắn sản xuất nông nghiệp với dịch vụ, du lịch.