Sản phẩm OCOP mở hướng làm giàu cho vùng cao Thái Nguyên

Dù hạ tầng thương mại ở vùng cao Thái Nguyên còn nhiều hạn chế, đồng bào các dân tộc nơi đây vẫn tìm ra cách làm sáng tạo để đưa sản vật quê hương ra thị trường, với quyết tâm “làm giàu ngay trên mảnh đất của mình”.

Ở thôn Phiêng Phàng, xã Thượng Minh, cây nếp Tài là ví dụ rõ nét. Từ năm 2018, được chính quyền và cơ quan chuyên môn hỗ trợ, người dân chuyển sang trồng nếp Tài theo hướng hữu cơ, áp dụng kỹ thuật mới và đạt năng suất bình quân 4,2 tấn/ha. Năm 2023, gạo nếp Tài Phiêng Phàng được công nhận OCOP 4 sao.

Liên kết với HTX Yến Dương giúp bà con được hướng dẫn kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm và chuyển dần từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa. Theo đại diện hợp tác xã, nhờ nhu cầu thị trường tăng, diện tích nếp Tài đã mở rộng từ vài héc-ta lên hơn 30 ha, song nguồn cung vẫn chưa đủ đáp ứng đơn hàng.

Tại xã Đồng Phúc, nơi có hàng trăm héc-ta chè Shan tuyết với hơn 700 cây cổ thụ, chị Đặng Thị Dất (thôn Phiêng Phung) đã vay vốn ngân hàng mở xưởng chế biến, thành lập HTX Nông nghiệp Xanh Bình An và vận động nhiều hộ trong bản cùng tham gia.

Người dân thu hái chè trên đồi. Vùng nguyên liệu chè ngày càng được chú trọng, góp phần nâng cao chất lượng các sản phẩm OCOP của Thái Nguyên.

Chị sáng tạo cách làm “Trà lam gác bếp”: nhồi chè Shan tuyết vào ống nứa tươi rồi đặt lên gác bếp để chè lên men tự nhiên. Trà có hương thơm dịu, vị đậm, hậu ngọt, bảo quản được lâu và càng để càng ngon. Mỗi ống chứa khoảng 250-300 gram chè, có giá 120.000-150.000 đồng.

Ở phường Bắc Kạn, chị Lộc Thị Chanh thành lập HTX bánh gio Bắc Kạn để đưa món bánh dân dã của người Tày ra thị trường. Bánh được làm từ nguyên liệu tự nhiên như nếp nương, cây chít..., có độ dẻo, trong và hương vị đặc trưng. Năm 2022, sản phẩm đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Theo chị Chanh, bánh gio làm thủ công từ nguyên liệu tự nhiên nên thời gian bảo quản rất ngắn. Muốn món bánh truyền thống đi xa, ngoài giữ hương vị còn phải giải được bài toán bảo quản, vận chuyển và ổn định chất lượng.

Vì vậy, hợp tác xã đã đầu tư máy móc, ứng dụng công nghệ bảo quản và đổi mới quy trình sản xuất. Hiện HTX có 9 thành viên, sản xuất 3.000-10.000 chiếc bánh mỗi ngày, tạo việc làm thường xuyên cho 12-15 lao động với thu nhập 7-9 triệu đồng/người/tháng. Sản phẩm đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành và được khách mang ra nước ngoài làm quà.

Những câu chuyện trên cho thấy hợp tác xã giữ vai trò cầu nối giữa nông dân với thị trường và là lực lượng nòng cốt tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Toàn tỉnh hiện có 7 liên hiệp hợp tác xã với 45 hợp tác xã thành viên. Các liên hiệp điều phối, kết nối đầu ra cho nhiều sản phẩm chủ lực như chè, bí, miến, gạo, bún, nấm, dược liệu và thịt; đồng thời hỗ trợ thành viên chuẩn hóa sản xuất theo hướng OCOP, hữu cơ, đặc sản vùng miền. Nhờ đó, giá nông sản được nâng lên, đầu ra ổn định hơn và người dân bớt phụ thuộc vào thương lái.

Trải nghiệm gói bánh truyền thống cùng người dân địa phương, một hoạt động gắn sản phẩm OCOP với du lịch.

Bên cạnh nâng cao chất lượng, chuyển đổi số đang trở thành động lực giúp sản phẩm OCOP Thái Nguyên vươn xa. Thương mại điện tử và livestream không còn là kênh phụ mà đã trở thành phương thức tiếp cận khách hàng hiệu quả, nhất là với nông sản, dược liệu và sản phẩm chế biến sâu.

Toàn tỉnh hiện có hơn 200.000 hộ sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ mở tài khoản giao dịch điện tử, hơn 2.000 sản phẩm được đưa lên các sàn thương mại điện tử, trong đó có nhiều sản phẩm OCOP. Các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ, tuần hàng OCOP cũng được duy trì thường xuyên.

HTX Dược liệu Thiên Phúc là một trong những đơn vị tận dụng hiệu quả kênh bán hàng này. Các sản phẩm như sâm Bố Chính, ba kích cùng một số vật nuôi đặc thù như gà đen, gà xương đen được hợp tác xã giới thiệu qua livestream, kèm câu chuyện về vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất. “Với dược liệu, niềm tin của khách hàng là quan trọng nhất. Qua livestream, khách có thể tận mắt thấy vùng nguyên liệu và cách chúng tôi sản xuất”, đại diện hợp tác xã chia sẻ. Mỗi phiên livestream mang về 20-70 đơn hàng, doanh thu trực tuyến chiếm hơn 40% tổng doanh thu. Mô hình này còn giúp đơn vị chủ động liên kết vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và giảm khâu trung gian.

Có thể thấy, Chương trình OCOP đã khơi dậy tiềm năng, thế mạnh của khu vực nông thôn. Nhờ chuẩn hóa quy trình sản xuất, chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và câu chuyện sản phẩm, nhiều sản phẩm sau khi được công nhận OCOP đã tăng doanh thu đáng kể, có giá bán cạnh tranh và ổn định hơn. Qua đó, người dân có thêm việc làm tại chỗ, thu nhập được cải thiện, đặc biệt ở các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.