Kinh tế tư nhân Cao Bằng: Nhiều tiềm năng, lắm nút thắt

Sản phẩm thạch đen Thạch An của cơ sở Lê Thủy, một trong những đặc sản nổi tiếng của Cao Bằng.

Ba lợi thế lớn

Theo Tiến sĩ Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp quốc gia, Cao Bằng có nhiều nông sản đặc hữu như miến dong, hạt dẻ Trùng Khánh, thạch đen cùng nhiều sản phẩm đạt OCOP từ 3 sao trở lên. Đây là cơ hội để doanh nghiệp tư nhân liên kết với người dân xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Du lịch cũng là thế mạnh. Năm 2026, Cao Bằng đón trên 2,6 triệu lượt khách và lần thứ ba liên tiếp lọt “Top 10 điểm đến thân thiện nhất Việt Nam” của giải thưởng Traveller Review Awards.

Theo ông Triệu Kim Cương, Giám đốc Công ty TNHH Nasan Green, nhà đầu tư nên chú trọng hành trình trải nghiệm, bởi du khách rất hào hứng khám phá sự kết hợp giữa cảnh sắc và văn hóa dọc dải biên giới.

Lợi thế thứ ba là kinh tế cửa khẩu. Ông Nguyễn Anh Quế, Giám đốc Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu tỉnh, cho biết đường biên giới dài hơn 333 km với Trung Quốc cùng nhiều cặp cửa khẩu đang mở ra cơ hội phát triển thương mại, logistics và dịch vụ xuất nhập khẩu.

Lãnh đạo tỉnh Cao Bằng trao đổi với doanh nghiệp bên lề Chương trình Kết nối doanh nghiệp Cao Bằng năm 2026, chủ đề “Doanh nghiệp nhỏ và vừa vươn mình bằng đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ”.

Đến ngày 30-9, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn tỉnh năm 2026 đạt 1.356,8 triệu USD. Toàn tỉnh có 31 dự án kho bãi với tổng công suất thiết kế khoảng 3.450 container mỗi ngày đêm.

Khi cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh hoàn thành, Cao Bằng sẽ rút ngắn thời gian kết nối với Hà Nội, Hải Phòng và các cảng biển, mở ra dư địa xây dựng kho ngoại quan, khu phi thuế quan, bãi trung chuyển container. Doanh nghiệp cũng có thể đầu tư dịch vụ kho lạnh, kiểm nghiệm, phân loại, đóng gói, truy xuất nguồn gốc ngay tại cửa khẩu.

Doanh nghiệp tăng về số lượng, yếu về quy mô

Cao Bằng hiện có 2.440 doanh nghiệp được cấp đăng ký kinh doanh, trong đó 1.546 doanh nghiệp đang hoạt động. Trong 9 tháng năm 2026, tỉnh có thêm 160 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký 571 tỷ đồng, 64 doanh nghiệp quay lại hoạt động. Tuy nhiên, vốn đăng ký bình quân chỉ khoảng 3,5 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp, chưa bằng một phần ba mức bình quân cả nước (khoảng 12 tỷ đồng).

Ông Hoàng Mạnh Ngọc, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, nhận định số doanh nghiệp tăng nhưng quy mô, sức cạnh tranh và khả năng tích lũy để vươn lên thành doanh nghiệp lớn còn yếu. Những tháng đầu năm, tỉnh có 133 doanh nghiệp và 32 chi nhánh, văn phòng đại diện chấm dứt hoặc tạm ngừng hoạt động.

Nhiều doanh nghiệp vẫn kinh doanh nhỏ lẻ, quản trị kiểu gia đình, thiếu chiến lược dài hạn, chưa mạnh dạn đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, khả năng liên kết còn yếu.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Cao Bằng tiếp nhận hồ sơ của người dân, doanh nghiệp.

Ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường (DACE), đơn vị đã đầu tư tại Cao Bằng 15 năm và liên kết với hàng nghìn hộ dân trồng gừng, nghệ, ớt, quế, hồi làm gia vị, chỉ ra những khó khăn: địa hình chia cắt, nhiều vùng sâu, vùng xa, đời sống một bộ phận người dân còn khó khăn, chi phí logistics và nhân công bất lợi.

Những yếu tố này khiến doanh nghiệp dè dặt khi quyết định đầu tư dài hạn. Ông đề nghị tỉnh có chính sách bù đắp bất lợi cho nhà đầu tư lớn, dài hạn; tiếp tục hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng vùng nguyên liệu và chế biến sâu.

Với du lịch, nút thắt nằm ở hạ tầng giao thông, hạ tầng du lịch, chính sách quy hoạch đất đai và chất lượng nhân lực. Theo ông Vũ Khắc Chung, chủ cơ sở Mế farmstay, tỉnh cần chuyển từ vai trò quản lý sang kiến tạo chuỗi giá trị du lịch, quy hoạch theo hướng hệ sinh thái kết nối giao thông, điểm đến, lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm và mua sắm sản phẩm địa phương, để người dân biết mình tham gia vào khâu nào.

Ở lĩnh vực cửa khẩu, kinh tế biên mậu đang mắc trong một vòng luẩn quẩn: hạ tầng chưa đồng bộ khiến chi phí cao, chi phí cao làm giảm dòng hàng, dòng hàng không ổn định khiến doanh nghiệp ngại đầu tư, thiếu đầu tư thì dịch vụ không phát triển. Theo ông Lương Khắc Định, Giám đốc Công ty CP Tà Lùng Quang Minh, để phá vòng lặp này, doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở vận chuyển, lưu kho mà cần đầu tư dịch vụ kho lạnh, kiểm nghiệm, phân loại, đóng gói, truy xuất nguồn gốc ngay tại cửa khẩu để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Gỡ nút thắt vốn cho doanh nghiệp nhỏ

Phần lớn doanh nghiệp Cao Bằng có vốn ít, tài sản thế chấp hạn chế, nên doanh nghiệp mới thành lập và các mô hình khởi nghiệp chịu rủi ro rất cao. Ông Nông Đức Hiếu (Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Cao Bằng) đề xuất tỉnh nghiên cứu thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ; có cơ chế hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng; khuyến khích ngân hàng thiết kế gói vay dựa trên phương án kinh doanh, dòng tiền và hợp đồng đầu ra thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Để kinh tế tư nhân lớn mạnh, chính quyền cần tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, giảm thời gian và chi phí thủ tục, tháo gỡ nhanh vướng mắc đất đai, mặt bằng, hỗ trợ tiếp cận vốn và thị trường.

Về phía doanh nghiệp, cần đổi mới quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư công nghệ, nâng chất lượng nhân lực và chủ động liên kết. Mục tiêu là hình thành một lớp doanh nghiệp địa phương đủ mạnh, có thương hiệu, đủ sức dẫn dắt các chuỗi giá trị đặc trưng của tỉnh.