“Vàng đen” trên đất Muổi Nọi

Cây cà phê bén rễ trên đất dốc

Bản Thán Sàng, xã Muổi Nọi (tỉnh Sơn La) buổi sáng thật yên bình. Con đường bê tông uốn lượn dẫn chúng tôi vào bản, hai bên là những triền cà phê xanh tốt, cành lá sum suê. Giữa không gian ấy, ông Lò Văn Song, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân bản Thán Sàng xuất hiện với dáng người rắn rỏi, gương mặt rám nắng và nụ cười hiền hậu, rất “chất” của một nông dân vùng cao.

“Gia đình tôi trồng cà phê từ năm 2008. Ngày đó, thấy người ta trồng thì mình trồng theo. Giống thì phải mua gom đủ nơi, còn kỹ thuật thì gần như mò mẫm,” ông Song kể. Câu chuyện của ông cũng là câu chuyện chung của nhiều hộ dân Muổi Nọi trong những năm đầu khi đưa cây cà phê lên đất dốc.

Thế nhưng, hơn một thập kỷ sau, cây cà phê Arabica đã thực sự bén rễ, không chỉ trên đất đai mà trong tư duy canh tác của người dân. Vụ mùa năm nay, riêng nương cà phê của gia đình ông Song đạt khoảng 20 tấn quả tươi. Với mức giá dao động 25.000 - 30.000 đồng/kg, tổng thu đạt xấp xỉ 500 triệu đồng. Sau khi trừ các chi phí, ông còn lãi 350 - 400 triệu đồng.

Người dân Muổi Nọi phấn khởi khi năm nay cà phê Arabica được mùa, được giá. Ảnh: Quàng Phượng.

Nhưng điều làm nên sự khác biệt của ông Song không chỉ là thu nhập, mà là cách ông làm nông. Không còn canh tác theo kiểu “trông trời, trông đất”, ông chủ động học hỏi kỹ thuật. Các công đoạn từ cắt tỉa, tạo tán, loại bỏ cành già cho đến bón phân đều hợp lý theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Ông chia sẻ: “Tôi chú ý nhất là bón phân mùa khô. Cây có đủ sức thì đến mùa mưa mới sai quả được”.

Với vai trò Chi hội trưởng, ông Song trở thành “đầu tàu” kéo cả bản Thán Sàng đi lên. Từ 217 hội viên nông dân bản, canh tác hơn 130ha cà phê, đã hình thành vùng chuyên canh tập trung. Tư duy sản xuất hàng hóa dần thay thế tập quán canh tác manh mún.

“Bà đỡ” cho hành trình làm giàu của nông dân

Câu chuyện ở Thán Sàng chỉ là một lát cắt trong bức tranh chung của Muổi Nọi. Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Muổi Nọi, bà Lò Thị Dung, kết quả hôm nay là thành quả của quá trình vận động kiên trì, thông qua phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi”.

“Hội không đứng ngoài, mà đi cùng nông dân. Từ tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ vốn, giống, vật tư, đến kết nối tiêu thụ sản phẩm. Hội Nông dân đã giúp bà con chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy làm ăn bài bản, có liên kết”, bà Dung cho biết.

Nhờ “vàng đen” và “bà đỡ” cao tay, hiện toàn xã Muổi Nọi có 152 hộ nông dân đạt danh hiệu sản xuất - kinh doanh giỏi các cấp. Những “hạt nhân” này không chỉ làm giàu cho gia đình, mà còn lan tỏa kinh nghiệm, hỗ trợ các hộ khó khăn. Từ đó, góp phần xây dựng nông thôn mới từ những việc rất cụ thể như: hiến đất làm đường, giữ gìn vệ sinh môi trường, phát triển chăn nuôi theo hướng trang trại.

Cây cà phê giúp nông dân Muổi Nọi thu nhập từ hàng trăm đến cả tỷ đồng. Ảnh: Quàng Phượng.

Arabica - cây chủ lực của Muổi Nọi

Với hơn 2.400ha cà phê, chiếm trên 75% diện tích cây trồng lâu năm, Muổi Nọi hiện đạt sản lượng hơn 16.200 tấn mỗi năm. Cà phê Arabica đã trở thành cây chủ lực, giúp hàng nghìn hộ thoát nghèo. Nhiều hộ vươn lên khá giả, thậm chí trở thành những “tỷ phú nông dân”.

Nhưng Muổi Nọi không dừng lại ở đó. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thị trường ngày càng khắt khe, xã xác định phải đi con đường dài hơi. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 đặt mục tiêu phát triển cà phê theo hướng hữu cơ, nông nghiệp xanh, tuần hoàn, gắn với chế biến sâu và nâng cao giá trị gia tăng.

“Chúng tôi không chỉ bán hạt cà phê, mà muốn bán cả câu chuyện, trải nghiệm và bản sắc của vùng đất này”, Phó Chủ tịch UBND xã Muổi Nọi Quàng Thị Phượng cho biết.

Xã Muổi Nọi hướng đến việc xây dựng thương hiệu cà phê Arabica gắn với gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa với các mô hình homestay, dịch vụ trải nghiệm làm nông dân, cùng tham gia thu hoạch và chế biến cà phê... Ảnh: Quàng Phượng.

Tận dụng khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp cho cây cà phê Arabica chất lượng cao, Muổi Nọi đang tái cơ cấu cây trồng. Theo đó, giảm dần diện tích cây trồng kém hiệu quả, tái canh cà phê theo VietGAP. Đồng thời, mở ra hướng đi mới: du lịch nông nghiệp. Những mô hình homestay, trải nghiệm hái cà phê, chế biến cà phê thủ công đang được khuyến khích. Du khách đến đây không chỉ để uống cà phê, mà còn để sống cùng nhịp sống bản làng, nghe câu chuyện về cây cà phê gắn với văn hóa của đồng bào dân tộc. Đó là cách làm “hai trong một”: vừa quảng bá thương hiệu Arabica Muổi Nọi, vừa gìn giữ bản sắc truyền thống.

Rời Muổi Nọi, chúng tôi mang theo ấn tượng sâu đậm về một vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ. Ở đó, cây cà phê Arabica không chỉ mang vị đắng của nhọc nhằn, mà đã đượm vị ngọt của ấm no, của hạnh phúc và của một tương lai đang mở ra trên những triền đất dốc Tây Bắc.