Gìn giữ nghề nước mắm trăm năm ở làng chài Phú Thủy

Cội nguồn trăm năm từ làng chài Phú Thủy

Theo lời kể của ông Trần Thanh Huy – chủ cơ sở nước mắm Hồng Huy, lịch sử thương hiệu bắt đầu từ vùng biển Phan Thiết, phường Phú Thủy, nơi cha ông ông sinh sống và gắn bó với nghề biển. Hơn một thế kỷ trước, các thế hệ tiền nhân đã chế biến nước mắm từ cá cơm đánh bắt vào mùa biển động, sử dụng công thức muối cá cổ truyền của cộng đồng làng chài.

Ngư dân thường ra khơi từ tháng 4 đến tháng 8 âm lịch. Cá cơm tươi được phân loại kỹ lưỡng, sau đó ướp muối trong các lu, khạp, phơi nắng tự nhiên. Qua thời gian dài ủ chín, những mẻ nước mắm nhỉ đầu tiên ra đời, mang màu vàng đỏ óng ánh, vị mặn vừa phải, hậu vị ngọt thanh – đặc trưng khó lẫn của biển Phan Thiết.

Đến đời thứ 5, cách nay gần 30 năm, cha mẹ ông Huy đã mạnh dạn xây dựng thành thương hiệu nước mắm Hồng Huy, mở rộng quy mô sản xuất. Và nay, đời thứ 6 là vợ chồng ông Trần Thanh Huy – bà Lê Thị Lúc tiếp tục phát huy, đưa sản phẩm truyền thống đến gần hơn với thị trường trong và ngoài tỉnh.

Từ lu cá cơm giản dị đến những chứng nhận OCOP danh giá, hành trình của nước mắm Hồng Huy chính là minh chứng rõ nét cho sức sống bền bỉ của làng nghề truyền thống. Ảnh: TL

Năm 2020, sau khi được chuyển giao đầy đủ kỹ thuật chế biến, vợ chồng ông Huy chính thức gây dựng cơ sở sản xuất tại Lâm Đồng. Hệ thống hàng trăm lu, khạp được xếp ngay ngắn ngoài trời, tạo nên hình ảnh đặc trưng của làng nghề. Cá cơm từ cảng được thu mua định kỳ, có đợt cao điểm mỗi năm lên tới 10 – 20 tấn. Từ nguồn nguyên liệu ấy, trung bình mỗi tháng cơ sở cho ra khoảng 1.000 lít nước mắm các loại.

Sản phẩm Hồng Huy phân chia theo tỷ lệ: 10% nước mắm lú (loại lâu năm), 30% nước mắm nhỉ và 60% nước mắm pha chế. Quy trình hoàn toàn thủ công, dựa trên kinh nghiệm và sự tỉ mỉ của người làm nghề. Cá cơm được ủ trong lu 250kg, nén dưới nan tre, đá sạch, đậy kín để ủ chín ít nhất 12 tháng. Từ 3 – 6 tháng, hỗn hợp cá và muối được đảo trộn đều đặn để gia tăng hương vị.

Đặc biệt, để tạo ra nước mắm lú – dòng cao cấp nhất, thời gian ủ chín phải kéo dài 4 – 5 năm. Mỗi lu cá cơm như vậy cho ra 40 – 50 lít nước mắm lú hoặc 70 lít nước mắm nhỉ, cùng hơn 100 lít nước mắm pha chế. “Cứ mở nắp lu, nghe mùi thơm lừng, thấy màu cánh gián vàng óng là biết nước mắm đã chín tới, có thể chắt ra đóng chai”, bà Lê Thị Lúc chia sẻ.

Giữ nghề và khẳng định thương hiệu

Nước mắm Hồng Huy được sản xuất hoàn toàn tự nhiên, không sử dụng hóa chất, phẩm màu hay chất bảo quản. Chính sự nghiêm ngặt trong lựa chọn nguyên liệu và sự kiên nhẫn trong ủ chượp đã tạo nên hương vị khác biệt: đậm đà, hậu ngọt từ đạm cá cơm, thơm dịu và màu sắc trong trẻo đặc trưng.

Nhờ giữ trọn vẹn quy trình truyền thống, tháng 7/2024, nước mắm Hồng Huy được công nhận là Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu toàn tỉnh Bình Thuận (cũ). Tháng 2/2025, sản phẩm tiếp tục đạt OCOP 3 sao của thành phố Phan Thiết (cũ). Hiện nay, cơ sở đang hoàn thiện các tiêu chí để vươn lên hạng OCOP 4 sao của tỉnh Lâm Đồng trong năm 2025.

Không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc ẩm thực Việt, Hồng Huy còn mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông thôn, gắn kết quá khứ với hiện tại, và truyền cảm hứng cho thế hệ kế nghiệp. Ảnh minh họa

Không chỉ dừng lại ở chứng nhận, thương hiệu còn hiện diện trên các kênh thương mại điện tử. Trên nongsandalatlamdong.vn, sản phẩm được giới thiệu như một minh chứng sống động cho nghề truyền thống hơn 100 năm, cam kết sạch 100%, đậm đà từ cá cơm tươi và muối tinh khiết.

Nước mắm không chỉ là gia vị, mà còn là biểu tượng văn hóa ẩm thực Việt. Với Hồng Huy, mỗi chai nước mắm còn mang ý nghĩa bảo tồn di sản gia đình, đồng thời khẳng định giá trị sản phẩm địa phương trong chuỗi phát triển kinh tế nông thôn.

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng chú trọng đến an toàn, minh bạch, nước mắm truyền thống càng có lợi thế. Việc tham gia OCOP giúp Hồng Huy mở rộng thị trường, tăng sức cạnh tranh, đồng thời lan tỏa câu chuyện gìn giữ nghề truyền thống tới cộng đồng.

Ông Huy và bà Lúc cho biết, ngoài việc duy trì kỹ thuật cổ truyền, cơ sở còn chú trọng đến thiết kế bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc để phù hợp thị hiếu hiện đại. Những chai nước mắm Hồng Huy không chỉ có chất lượng, mà còn mang hình ảnh chỉn chu, tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Tại các hội chợ OCOP, câu chuyện trăm năm nghề nước mắm luôn khiến du khách ấn tượng, bởi nó gợi nhắc ký ức làng chài, sự cần mẫn của ngư dân và niềm tự hào của những người giữ nghề./.