Cao Bằng: Tìm đầu ra bền vững cho sản phẩm OCOP qua nền tảng số và chuỗi bán lẻ

Đầu ra chưa tương xứng tiềm năng

Phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nông Thanh Mẫn cho biết bên cạnh kết quả đạt được, chương trình OCOP vẫn còn những vướng mắc. Giá trị gia tăng và đầu ra sau khi sản phẩm được chứng nhận hạng sao chưa tương xứng với tiềm năng. Việc kết nối với các kênh bán hàng hiện đại, chuỗi phân phối lớn hay các khu, điểm du lịch còn hạn chế. Phần lớn chủ thể là hộ kinh doanh nhỏ lẻ, gặp nhiều rào cản về quản trị, tiếp cận thị trường và chuyển đổi số.

Ông Nông Thanh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, phát biểu khai mạc hội nghị.

"Hội nghị hôm nay được tổ chức với mong muốn là cầu nối thiết thực nhằm tháo gỡ những vướng mắc về đầu ra và thị trường tiêu thụ", ông Mẫn nêu rõ.

Hội nghị tập trung vào bốn nhiệm vụ: đánh giá đúng thực trạng thị trường và khả năng cung ứng; đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối thương mại điện tử; thúc đẩy liên kết cung cầu trực tiếp giữa chủ thể sản xuất với các đơn vị phân phối, cơ sở lưu trú, đơn vị lữ hành; và ký kết hợp tác để biến tiềm năng thành đơn hàng cụ thể. Lãnh đạo Sở cũng đề nghị các đại biểu thảo luận cởi mở, thẳng thắn, đồng thời khẳng định các cơ quan quản lý, đặc biệt ngành nông nghiệp và công thương, sẽ lắng nghe, đồng hành và tạo thuận lợi về cơ chế, chính sách.

Toàn cảnh buổi Hội nghị “Phát triển thị trường và xúc tiến thương mại kết nối cung cầu sản phẩm OCOP tỉnh Cao Bằng”.

Theo báo cáo của Văn phòng điều phối nông thôn mới, toàn tỉnh hiện có 123 chủ thể OCOP, gồm 83 hộ sản xuất kinh doanh (67,5%), 24 hợp tác xã (19,5%), 10 tổ hợp tác (8,1%) và 6 doanh nghiệp (4,9%). Sản phẩm OCOP phân bố chưa đều: 9 xã, phường có từ 6 sản phẩm trở lên với tổng 106 sản phẩm, dẫn đầu là phường Hợp Giang (35 sản phẩm), phường Sông Hiến (15) và xã Thành Công (13); trong khi 11 xã vẫn chưa có sản phẩm OCOP nào.

Hiện 114 chủ thể duy trì sản xuất ổn định với 172 sản phẩm (91,5% tổng số sản phẩm), còn 9 chủ thể với 16 sản phẩm đã dừng hoạt động. Tổng doanh thu ước đạt 119,3 tỷ đồng mỗi năm. Một số sản phẩm có doanh thu cao như hồng trà, trà ô long, lục trà của Công ty TNHH Kolia (khoảng 8 tỷ đồng), lạp sườn Tâm Hòa (5,6 tỷ đồng), thịt lợn xông khói (4,6 tỷ đồng) và nấm hương của HTX Yên Công (khoảng 4 tỷ đồng). Tuy vậy, chênh lệch giữa các nhóm sản phẩm còn lớn, nhiều nông sản mang tính mùa vụ, quy mô nhỏ nên doanh thu thấp.

Đại biểu trao đổi với chủ thể OCOP tại khu trưng bày các sản phẩm đặc trưng của Cao Bằng.

Về tiêu thụ, có 112/123 chủ thể (91%) đã tiếp cận các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, mạng xã hội và cổng thông tin OCOP của tỉnh. Tuy nhiên, kết quả chưa đồng đều nhiều đơn vị mới đưa sản phẩm lên nền tảng số mà chưa phát sinh đơn hàng thường xuyên, việc tiêu thụ vẫn dựa nhiều vào bán lẻ tại cơ sở, hội chợ và khách quen. Liên kết với nhà phân phối, siêu thị ngoài tỉnh, cơ sở lưu trú và nhà hàng còn lỏng lẻo.

Báo cáo cũng chỉ ra nhiều tồn tại. Năm 2026, chỉ 25/67 sản phẩm đến hạn đánh giá lại đăng ký đánh giá lại, đạt 37,3%. Đa số sản phẩm dừng ở sơ chế, chế biến thô, bao bì chưa thu hút, thời gian bảo quản ngắn. Một số cơ sở còn vi phạm trong sử dụng nhãn hiệu, logo OCOP, chưa kiểm nghiệm định kỳ, chưa lưu nhật ký sản xuất và hồ sơ tự công bố sản phẩm. Lợi thế du lịch cũng chưa được tận dụng khi mới có một sản phẩm dịch vụ du lịch đạt OCOP 3 sao. Nguyên nhân chủ yếu là quy mô chủ thể nhỏ lẻ, thiếu vốn, kỹ thuật, năng lực thị trường, thiếu vai trò cầu nối của hợp tác xã, trong khi cán bộ phụ trách OCOP ở cấp xã, phường còn kiêm nhiệm nhiều việc.

Để nâng hiệu quả tiêu thụ, Văn phòng điều phối đề xuất hướng dẫn chủ thể cải tiến bao bì, mẫu mã, nâng cao công nghệ chế biến; phát triển hợp tác xã kiểu mẫu làm đầu mối liên kết nông dân với doanh nghiệp; chuyển từ tham gia hội chợ sang ký hợp đồng tiêu thụ dài hạn; phát triển kênh truyền thông số mang tính bản địa; đưa sản phẩm OCOP vào 28 điểm du lịch, nhà hàng, khách sạn trong tỉnh và thiết kế bộ quà tặng OCOP gọn nhẹ cho du khách.

Gỡ điểm nghẽn từ siêu thị đến sàn số

Tại phần giới thiệu các cơ sở thương mại, điểm bán, ban tổ chức nhấn mạnh việc nắm rõ yêu cầu thị trường sẽ giúp chủ thể chủ động hoàn thiện sản phẩm, bao bì, nhãn mác, hồ sơ và phương thức giao nhận.

Bà Đinh Thị Mai, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Cao Bằng, giới thiệu nhu cầu hợp tác và điều kiện đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị.

Bà Đinh Thị Mai, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Cao Bằng, cho biết hệ thống của công ty hiện có 5 siêu thị và 2 cửa hàng tự chọn, định hướng mở rộng tới các trung tâm xã. Nhóm hàng được ưu tiên gồm trà, mật ong, thảo mộc, dược liệu và sản phẩm mang đặc trưng văn hóa ẩm thực địa phương; riêng hàng thủ công mỹ nghệ hiện chưa thể đưa vào vì sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa thành hệ thống hàng hóa.

Theo bà Mai, điều kiện pháp lý là điều kiện tiên quyết khi vào siêu thị. Nhà sản xuất cần có hồ sơ pháp lý, hồ sơ tự công bố hoặc đăng ký công bố sản phẩm, phiếu kết quả kiểm nghiệm, hồ sơ an toàn thực phẩm, nhãn hàng hóa, mã vạch và chứng nhận OCOP còn hiệu lực. Bà lưu ý tem nhãn "có mã QR là chưa đủ"; mỗi quy cách đóng gói cần mã vạch riêng, chữ trên nhãn phải đúng quy chuẩn. Sản phẩm không đạt sẽ bị cơ quan quản lý xác nhận không đạt và không được bán.

Một yêu cầu quan trọng khác là khả năng xuất hóa đơn giá trị gia tăng. "Vào siêu thị là phải có hóa đơn, có hóa đơn đầu vào thì chúng tôi mới có thể nhập vào và bán được", bà Mai nói. Bên cạnh đó là yêu cầu cung ứng ổn định, bởi khách hàng không tìm thấy sản phẩm quen thuộc vài lần sẽ không quay lại. Đơn vị mong phối hợp với Văn phòng điều phối để kết nối trực tiếp, khảo sát chất lượng, giá cả, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, bao bì và tổ chức trưng bày, quảng bá sản phẩm OCOP tại điểm bán.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, thương mại điện tử mở thêm kênh quảng bá và tiêu thụ, giúp cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp tiếp cận khách hàng ở phạm vi rộng hơn. Để các chủ thể OCOP hiểu rõ cách thức tham gia, ông Kiều Tiến Anh, đại diện Công ty cổ phần HI1 Việt Nam, giới thiệu sàn thương mại điện tử HI1, mô hình hoạt động, chính sách hỗ trợ, điều kiện tham gia và minh họa thao tác đăng ký, xử lý đơn hàng trên sàn.

Ông Kiều Tiến Anh, PGĐ Công ty cổ phần HI1 Việt Nam, trình bày về sàn thương mại điện tử HI1 và phương án hợp tác với các chủ thể OCOP Cao Bằng.

Theo ông Kiều Tiến Anh, nhiều nhà sản xuất địa phương có sản phẩm ngon nhưng thiếu nhân sự thương mại điện tử, marketing, vận hành, trong khi bán trên các sàn lớn phải chịu phí cao và phụ thuộc chủ yếu vào khách du lịch và các chương trình xúc tiến của tỉnh, chưa vươn tới thị trường cả nước.

HI1 vận hành theo mô hình F2C, bán thẳng từ cơ sở sản xuất đến khách hàng, tập trung hàng Việt Nam và chia gian hàng theo nguyên tắc "mỗi xã một gian hàng" để dễ quản lý, dễ lựa chọn. Theo đại diện HI1, nhà sản xuất không phải trả phí nào, kể cả phí vận chuyển, nên giá trên sàn giữ sát giá ngoài chợ; dữ liệu và thanh toán nằm trong nước.

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Anh Dũng, Giám đốc Liên minh Hợp tác xã tỉnh, nhận xét các hoạt động thương mại điện tử và xúc tiến của tỉnh còn rời rạc, thiếu gắn kết, trong khi chủ thể phần lớn là doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ phát triển từ kinh tế hộ gia đình.

Ông cho biết Liên minh từng làm việc với nhiều hệ thống siêu thị trong tỉnh và thấy sản phẩm địa phương còn rất mỏng trên kệ, chủ yếu là hàng nơi khác. "Chúng ta thất bại ngay trên sân nhà", ông nói. Nguyên nhân là sản phẩm chưa đáp ứng các tiêu chí về OCOP, vệ sinh an toàn thực phẩm, hóa đơn đầu vào, đầu ra. Một siêu thị còn cho biết phải nhập đường phên từ Hà Nội, có nguồn gốc Thanh Hóa, Nghệ An, dù Cao Bằng có vùng mía đường ở Phục Hòa, Thạch An, Hạ Lang.

Các ý kiến tại hội nghị cho thấy hướng giải pháp đầu ra cho sản phẩm OCOP trong tỉnh cần chuẩn hóa hồ sơ, tem nhãn, hóa đơn, bao bì để đủ điều kiện vào siêu thị; mở rộng kênh tiêu thụ sang điểm du lịch, nhà hàng, khách sạn và sàn thương mại điện tử; tăng liên kết qua hợp tác xã, vùng nguyên liệu và hợp đồng tiêu thụ dài hạn.

Sở Nông nghiệp và Môi trường và Công ty cổ phần Hi1 Việt Nam ký kết hợp tác hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và kết nối tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, OCOP tỉnh Cao Bằng.

Tại buổi hội nghị cũng đã diễn lễ ký kết biên bản ghi nhớ giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường và Công ty cổ phần HI1 Việt Nam về kết hợp tác xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP. Đây là bước khởi đầu để sản phẩm OCOP Cao Bằng từng bước vào chuỗi cung ứng minh bạch, hiện đại, từ kệ siêu thị, điểm du lịch đến sàn thương mại điện tử, với điều kiện các chủ thể sớm chuẩn hóa hồ sơ, bao bì, hóa đơn và bảo đảm nguồn cung ổn định.