Arabica Sơn La tìm đường vào thị trường cao cấp

Sơn La hiện có 36.397 ha cà phê, trong đó gần 20.000 ha cho thu hoạch. Sản lượng cà phê nhân năm 2026 ước đạt 40.000 tấn. Địa phương đã hình thành 1.120 ha cà phê đặc sản, sản lượng gần 1.000 tấn cà phê nhân.

Vùng trồng cà phê Arabica tại Sơn La đang được phát triển theo hướng nâng chất lượng và sản xuất bền vững.

Quy mô vùng nguyên liệu tạo nền tảng cho Sơn La phát triển ngành cà phê hàng hóa. Tuy nhiên, diện tích lớn chưa quyết định giá trị sản phẩm. Chất lượng hạt, phương thức canh tác, sơ chế, chế biến, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường mới quyết định khả năng cạnh tranh.

Sơn La đã cấp chứng nhận sản xuất bền vững RA, 4C, CP cho 35.465 ha cà phê; 141 ha đạt VietGAP; 543,7 ha canh tác theo hướng hữu cơ. Hai vùng ứng dụng công nghệ cao có tổng diện tích 1.039 ha, với 1.560 hộ tham gia. Tỉnh cũng hình thành 6 chuỗi cà phê trên diện tích hơn 2.172 ha.

Những con số này cho thấy vùng cà phê Sơn La đang dịch chuyển theo hướng kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất. Mục tiêu không dừng ở việc tạo ra nguyên liệu mà hướng tới nguồn cà phê có tiêu chuẩn rõ ràng, phục vụ chế biến và các phân khúc thị trường có yêu cầu cao.

Quá trình nâng chất lượng vùng nguyên liệu đi cùng sự phát triển của nhóm sản phẩm OCOP.

Dữ liệu OCOP của tỉnh Sơn La hiện ghi nhận Cà phê bột nguyên chất của Hợp tác xã Cà phê Bích Thao đạt 5 sao. Hợp tác xã này còn có Trà quả cà phê và Cà phê hòa tan thăng hoa nguyên chất đạt 4 sao. Cà phê Arabica Minh Trí của Hợp tác xã Nông nghiệp sạch liên kết Pha Đin đạt 4 sao; Cà phê Aratay của Hợp tác xã Aratay Coffee cũng đạt 4 sao.

Cà phê bột nguyên chất của Hợp tác xã Cà phê Bích Thao là sản phẩm OCOP 5 sao của Sơn La.

Việc đưa cà phê vào chương trình OCOP đặt ra những yêu cầu cụ thể hơn về chất lượng, bao bì, nhãn hàng hóa, truy xuất nguồn gốc và năng lực sản xuất. Với những chủ thể đã đầu tư chế biến, OCOP trở thành một phương thức chuẩn hóa sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Đề án OCOP của tỉnh đến năm 2030 cũng đặt mục tiêu tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm đã được phân hạng, gắn bao bì, nhãn mác với truy xuất nguồn gốc, thương hiệu địa phương và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, thương mại. Tỉnh phấn đấu có ít nhất 5 sản phẩm OCOP xuất khẩu ra nước ngoài, tập trung vào những sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận hoặc nhãn hiệu tập thể.

Cà phê Sơn La đã hình thành thị trường xuất khẩu từ nhiều năm trước. Trong 9 tháng năm 2026, tỉnh xuất khẩu 17.500 tấn cà phê nhân, thu về hơn 79,2 triệu USD. Các thị trường chủ yếu gồm EU, Hoa Kỳ, Trung Đông và ASEAN.

Kết quả xuất khẩu cho thấy Arabica Sơn La đã vượt khỏi thị trường nội địa. Bài toán tiếp theo nằm ở khả năng duy trì chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn của từng thị trường và nâng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Sơn La đã đặt mục tiêu đến năm 2030 có 35.000 ha cà phê, sản lượng 60.000 tấn cà phê nhân. Tỉnh cũng đặt yêu cầu hơn 80% sản lượng cà phê quả tươi được chế biến ở quy mô công nghiệp, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Định hướng này cho thấy chế biến đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển cà phê. Thay vì phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu, Sơn La cần tăng tỷ lệ sản phẩm rang xay, hòa tan, cà phê đặc sản và những sản phẩm chế biến từ quả cà phê.

Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026 được tổ chức từ ngày 9 đến 13/10 tại Quảng trường Tây Bắc, với chủ đề “Arabica Sơn La - Vươn tầm thế giới”. Tỉnh dự kiến tổ chức hội chợ triển lãm 240 gian hàng, hội thảo quốc tế về phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái và hội nghị kết nối giao thương sản phẩm cà phê.

Lễ hội Cà phê Sơn La năm 2026 mở không gian giới thiệu sản phẩm, kết nối giao thương và quảng bá văn hóa cà phê.

Hội nghị kết nối giao thương ngày 11/10 tập trung vào thông tin thị trường, yêu cầu và tiêu chuẩn đối với cà phê xuất khẩu; kết nối doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu với đối tác tiêu thụ, nhập khẩu. Các bên cũng dự kiến ký kết hợp đồng, biên bản ghi nhớ và thỏa thuận hợp tác.

Như vậy, lễ hội không chỉ tạo không gian quảng bá sản phẩm. Các hoạt động kết nối thương mại còn hướng trực tiếp đến thị trường, tiêu chuẩn xuất khẩu và quan hệ giữa người sản xuất với doanh nghiệp thu mua, chế biến, phân phối.

Sơn La cũng đặt cà phê trong mối liên hệ với du lịch. Tỉnh dự kiến xây dựng các tour trải nghiệm “từ vườn ươm đến cốc cà phê” tại những vùng nguyên liệu ở Chiềng Mung, Chiềng Cơi, Muổi Nọi.

Cách làm này đưa người tiêu dùng đến gần hơn với nơi sản phẩm được tạo ra. Từ cây giống, vườn cà phê, công đoạn chăm sóc, thu hái đến sơ chế, chế biến, mỗi khâu có thể trở thành một phần của trải nghiệm.

Lễ hội năm 2023, lần đầu Sơn La tổ chức sự kiện cấp tỉnh về cà phê, cũng đã kết hợp hội chợ, hội thảo, kết nối tiêu thụ với các hoạt động trải nghiệm, quảng bá văn hóa cà phê. Khi đó, tỉnh cho biết sản phẩm cà phê Sơn La đã được xuất khẩu tới 20 quốc gia thuộc EU, Bắc Mỹ, Trung Đông và ASEAN.

Sau ba năm, quy mô vùng nguyên liệu, sản phẩm OCOP và hoạt động xuất khẩu đã mở rộng. Lễ hội năm 2026 vì vậy có thể trở thành một điểm kết nối giữa vùng trồng, nhà chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu, nhà rang xay, nhà nhập khẩu và thị trường du lịch.

Với Arabica Sơn La, giá trị của hạt cà phê không chỉ nằm ở sản lượng. Giá trị ấy được tạo nên từ vùng nguyên liệu có tiêu chuẩn, quy trình sản xuất được kiểm soát, sản phẩm được chuẩn hóa, năng lực chế biến và khả năng tiếp cận những thị trường phù hợp.