Cao Bằng nâng tầm giá trị nông sản sau thu hoạch

Với nhiều nông sản đặc trưng, thách thức của Cao Bằng không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn xuất hiện ngay sau khi sản phẩm rời khỏi đồng ruộng. Mùa thu hoạch tập trung, nguyên liệu tươi khó bảo quản trong thời gian dài và năng lực chế biến chưa đồng đều có thể khiến giá trị sản phẩm bị giới hạn.

Bởi vậy, đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch đang được địa phương xem như một hướng để kéo dài vòng đời nông sản và mở thêm dư địa cho thị trường.

Hạt dẻ Trùng Khánh là một ví dụ rõ về bài toán này. Đây là sản phẩm có mùa thu hoạch tập trung, trong khi hạt tươi không thuận lợi cho việc bảo quản lâu nếu không có điều kiện xử lý phù hợp. Từ thực tế đó, Cao Bằng triển khai đề tài nghiên cứu công nghệ sơ chế và bảo quản hạt dẻ Trùng Khánh trong giai đoạn 2023 - 2025.

Hạt dẻ Trùng Khánh được nghiên cứu quy trình sơ chế, bảo quản nhằm kéo dài thời gian sử dụng.

Kết quả nghiên cứu đã xây dựng quy trình bảo quản đối với cả hạt dẻ còn vỏ và hạt đã tách vỏ, với thời gian bảo quản có thể lên tới 12 tháng, đồng thời hoàn thiện quy trình sản xuất hạt dẻ ăn liền qua các công đoạn bóc hạt, sấy, tiệt trùng, đóng gói và bảo quản.

Nếu được áp dụng vào sản xuất, những quy trình này có ý nghĩa ở chính điểm nghẽn của nông sản theo mùa: thay vì phải tiêu thụ trong một khoảng thời gian ngắn, sản phẩm có thể được bảo quản và đưa ra thị trường trong thời gian dài hơn.

Với dong riềng, câu chuyện lại bắt đầu từ quy mô nguyên liệu. Năm 2025, toàn tỉnh Cao Bằng có 1.582,31 ha dong riềng, sản lượng khoảng 87.660 tấn, tăng 90,4% so với năm trước. Tuy nhiên, giá củ tươi giảm xuống còn 1.200 - 1.400 đồng/kg, trong khi năm 2024 ở mức khoảng 3.000 đồng/kg.

Khoảng cách về giá cho thấy sản xuất nguyên liệu lớn chưa đồng nghĩa với giá trị cao. Khi nguồn cung tăng nhưng khả năng chế biến và tiêu thụ chưa theo kịp, người trồng dễ chịu sức ép về đầu ra. Đây cũng là lý do việc nâng năng lực chế biến trở thành một phần quan trọng trong bài toán phát triển vùng dong riềng.

Tại xã Minh Tâm, Hợp tác xã Nông sản Tân Việt Á đã lựa chọn đầu tư vào chính khâu này. Từ quy mô khoảng 20 tấn miến thành phẩm mỗi năm, HTX từng bước đầu tư hệ thống lọc bột, máy ép miến, giàn phơi sấy và băng tải, đồng thời áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000:2018.

HTX Nông sản Tân Việt Á đầu tư máy móc, thiết bị để nâng cao năng lực sản xuất miến dong.

Nhờ mở rộng năng lực sản xuất, HTX hiện đạt sản lượng hơn 50 tấn miến thành phẩm mỗi năm, doanh thu hơn 4 tỷ đồng. Sản phẩm Miến dong Tân Việt Á được nâng từ OCOP 3 sao lên 4 sao năm 2024 và đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành.

Trường hợp này cho thấy một sản phẩm OCOP muốn đi xa không chỉ cần vùng nguyên liệu. Những khâu tưởng như nằm phía sau sản phẩm - lọc bột, ép, sấy, đóng gói và kiểm soát an toàn thực phẩm lại quyết định khả năng duy trì chất lượng, đáp ứng sản lượng và đưa hàng vào những thị trường rộng hơn.

Không chỉ các HTX đang tìm cách nâng năng lực chế biến, Cao Bằng cũng thu hút những dự án mới trong lĩnh vực bảo quản và chế biến nông sản.

Ngày 24/8/2026, Nhà máy chế biến, bảo quản và xuất khẩu gia vị hữu cơ DACE Cao Bằng được khởi công tại xã Đông Khê với tổng vốn đầu tư 126 tỷ đồng, công suất thiết kế 50.000 tấn nguyên liệu/năm.

Miến dong Tân Việt Á

Dự án tập trung vào các nhóm nguyên liệu như gừng, nghệ, ớt, quế, hồi; đồng thời dự kiến liên kết với hơn 3.000 hộ dân, xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 2.333 ha gắn với bao tiêu sản phẩm. Nhà máy dự kiến hoàn thành trong quý IV/2027.

Nếu được triển khai đúng tiến độ, những dự án như vậy có thể bổ sung năng lực chế biến cho vùng nguyên liệu, đồng thời tạo thêm một mắt xích giữa người sản xuất và thị trường. Với nông sản miền núi, đây là khâu có ý nghĩa đặc biệt khi sản lượng thường phụ thuộc mùa vụ và việc vận chuyển nguyên liệu tươi đi xa còn gặp nhiều hạn chế.

Từ một quy trình bảo quản hạt dẻ kéo dài tới 12 tháng, những dây chuyền sản xuất miến được đầu tư bài bản đến các dự án chế biến quy mô lớn, Cao Bằng đang từng bước giải quyết một trong những điểm nghẽn của nông nghiệp hàng hóa: làm ra sản phẩm mới chỉ là bước đầu, giữ được chất lượng và đưa sản phẩm đến đúng thị trường mới quyết định giá trị cuối cùng.

Với các sản phẩm OCOP, đầu tư sau thu hoạch vì thế không đơn thuần là câu chuyện của máy móc. Đó là cách kéo dài mùa vụ, giảm áp lực bán nguyên liệu thô và tạo điều kiện để những sản vật đặc trưng của Cao Bằng có thể đứng vững hơn trên thị trường.