Đặc sản Việt mở rộng đường ra thị trường quốc tế

Miến dong Tài Hoan được hình thành từ nghề truyền thống của đồng bào Tày, Nùng. Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan (tỉnh Thái Nguyên) hiện có vùng nguyên liệu tập trung khoảng 70ha, liên kết với khoảng 700 hộ dân. Sản phẩm miến dong của hợp tác xã được công nhận OCOP 5 sao quốc gia vào các năm 2021 và 2024.

Năm 2020, hợp tác xã xuất khẩu 5,3 tấn miến dong sang Cộng hòa Séc. Sau lô hàng đầu tiên, sản phẩm tiếp tục có mặt tại Mỹ, Australia và Hàn Quốc. Tổng sản lượng xuất khẩu lũy kế đạt hơn 40 tấn.

Miến dong Tài Hoan được sản xuất phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Thị trường nước ngoài đặt ra những yêu cầu khác với thị trường nội địa. Sản phẩm phải kiểm soát tốt nguyên liệu, quy trình chế biến, chất lượng và thông tin trên bao bì. Với các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, đây cũng là những khâu cần được đầu tư lâu dài nếu muốn duy trì thị trường xuất khẩu.

Tại Gia Lai, các dòng cà phê đặc sản đã tiếp cận thị trường châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Vùng nguyên liệu chanh dây tại khu vực đồng bào dân tộc thiểu số cũng được mở rộng, góp phần cung cấp nguyên liệu cho ngành hàng chanh dây xuất khẩu của Việt Nam.

Hà Nội hiện có nhiều nhóm nông sản phục vụ xuất khẩu như quế, hồi, tỏi, gừng, ớt, chè xanh, chè đen, gạo, nấm hương và mộc nhĩ. Thành phố phối hợp với các tỉnh, thành phố duy trì khoảng 1.300 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn. Khoảng 250 doanh nghiệp xuất khẩu của Hà Nội đang kết nối với các vùng sản xuất ở nhiều địa phương.

Mạng lưới này giúp doanh nghiệp Hà Nội tìm kiếm nguồn nguyên liệu phù hợp, trong khi sản phẩm của các vùng sản xuất có thêm cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối.

Một số nông sản của Hà Nội đã xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài. Nhãn chín muộn Đại Thành được đưa sang Mỹ; gạo hữu cơ Đồng Phú xuất khẩu sang Đức; rau an toàn Văn Đức có mặt tại Hàn Quốc; chuối tiêu hồng được xuất khẩu sang Trung Quốc.

Nhãn chín muộn Đại Thành đã được xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Dư địa cho sản xuất hàng hóa phục vụ xuất khẩu của Hà Nội vẫn còn lớn. Thành phố có khoảng 7.000ha lúa Japonica, hơn 5.000ha rau an toàn, trên 50ha rau hữu cơ cùng nhiều nhóm nông sản chế biến.

Tại phường Nghĩa Đô, Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Tư vấn môi trường chuyên chế biến gia vị hữu cơ từ gừng, nghệ, quế, hồi, tỏi, ớt và sả. Doanh nghiệp xây dựng hai vùng nguyên liệu chính tại Cao Bằng và Hà Giang.

Việc chủ động nguyên liệu cùng cơ hội từ CPTPP, EVFTA và một số cam kết thương mại với Anh, UAE đã giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường. Mỗi năm, công ty sản xuất khoảng 300 tấn quế khô, 200 tấn hồi khô, 500 tấn gừng tươi, 100 tấn nghệ khô và 200 tấn ớt chỉ thiên tươi. Sản phẩm được xuất khẩu sang Mỹ, một số nước châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, Nga và Australia.

Theo ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), để một sản phẩm địa phương trở thành hàng hóa xuất khẩu cần có quá trình đầu tư về chất lượng, vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và thương hiệu.

Các chương trình hỗ trợ của Nhà nước, trong đó có Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và chương trình sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, đã hỗ trợ nhiều cơ sở hoàn thiện chất lượng, mẫu mã và bao bì sản phẩm.

Hoạt động xúc tiến thương mại cũng đang được mở rộng ra các thị trường nước ngoài. Năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần đầu tổ chức “Không gian OCOP Việt Nam” tại Hội chợ bán lẻ và thủ công mỹ nghệ ở Milan, Italy.

Các sản phẩm OCOP 3, 4 và 5 sao như cà phê hữu cơ Gia Lai, trà shan tuyết, trái cây... được giới thiệu tại sự kiện. Hoạt động này tiếp tục được triển khai trong năm 2025 và 2026.

Các sản phẩm OCOP được giới thiệu tại các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường.

Ngày 6/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 626/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030” (GoGlobal). Chương trình mở thêm một kênh hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường nước ngoài.

Theo ông Nguyễn Minh Tiến, doanh nghiệp và hợp tác xã cần tiếp tục nâng chất lượng, hoàn thiện thương hiệu và ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, sơ chế, chế biến, tiêu thụ. Các địa phương cần hỗ trợ chủ thể cập nhật tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật của từng thị trường.

Liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu cũng được xem là yếu tố quan trọng. Khi vùng nguyên liệu ổn định, doanh nghiệp có điều kiện duy trì sản lượng và kiểm soát chất lượng theo yêu cầu của khách hàng.

Tại Hà Nội, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang tăng cường tập huấn cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản về chất lượng, an toàn thực phẩm và các quy định liên quan đến xuất nhập khẩu.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, ngành sẽ tuyên truyền về các hiệp định thương mại và điều kiện nhập khẩu của từng nước, qua đó giúp doanh nghiệp nâng năng lực sản xuất. Thành phố cũng tiếp tục tổ chức kết nối, xúc tiến thương mại và quảng bá nông sản tại nước ngoài.

Một sản phẩm muốn đứng vững ở thị trường quốc tế cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng và có câu chuyện thương hiệu rõ ràng. Với các sản phẩm đặc sản, giá trị vùng miền cũng là yếu tố tạo dấu ấn khi tiếp cận người tiêu dùng nước ngoài. Đây là hướng được nhiều địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã quan tâm trong quá trình mở rộng thị trường cho nông sản Việt.