Arabica Sơn La: Xây thương hiệu cà phê từ chuỗi giá trị xanh

Nền móng thương hiệu từ những nương cà phê giảm phát thải

Hiện nay, Sơn La có hơn 33.600ha cà phê với sản lượng nhân đạt khoảng 37.700 tấn mỗi năm. Đây là vùng Arabica lớn nhất Việt Nam, sở hữu điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc biệt, tạo nên hương vị chua thanh dịu nhẹ cùng hậu ngọt sâu đặc trưng.

Song, để những hạt cà phê có thể chinh phục các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc, chất lượng sản phẩm thôi là chưa đủ. Điều thị trường quan tâm ngày càng nhiều chính là cách thức sản xuất có thân thiện với môi trường hay không.

Những nương cà phê Arabica trải dài trên cao nguyên Sơn La, vùng nguyên liệu lớn nhất cả nước.

Tại bản Hoàng Văn Thụ, phường Chiềng Cơi, HTX Cà phê Bích Thao đang trở thành một trong những đơn vị tiên phong trong hành trình xanh hóa ngành cà phê. HTX hiện có 22 thành viên, liên kết với khoảng 1.200 hộ dân sản xuất trên 500ha cà phê giảm phát thải và hơn 1.500ha vùng nguyên liệu phục vụ chế biến, xuất khẩu.

Giám đốc HTX Cà phê Bích Thao, ông Nguyễn Xuân Thao cho biết: “Hướng đi mà HTX Cà phê Bích Thao lựa chọn là xây dựng vùng nguyên liệu theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Từ việc giảm phân bón hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ và vi sinh bản địa đến trồng xen cây ăn quả, cây lấy gỗ trong nương cà phê đều hướng tới mục tiêu nâng cao sức khỏe đất và giảm tác động tới môi trường. Đặc biệt, các phụ phẩm sau chế biến như vỏ trấu, tro và bã cà phê tiếp tục được tái sử dụng trong sản xuất, hình thành vòng tuần hoàn khép kín ngay trong chuỗi giá trị cà phê”.

Tại các vườn cà phê, mô hình trồng xen cây ăn quả và cây lấy gỗ cũng được triển khai rộng rãi. Những tán cây xanh không chỉ giúp giữ ẩm, chống xói mòn đất mà còn góp phần tạo môi trường sinh thái ổn định trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, HTX xây dựng quy trình sản xuất khép kín theo hướng kinh tế tuần hoàn. Vỏ trấu sau chế biến được tận dụng làm nhiên liệu sấy cà phê. Tro sau đốt tiếp tục được sử dụng làm phân bón cho cây trồng. Bã cà phê được phối trộn với chế phẩm vi sinh để tạo nguồn phân hữu cơ quay trở lại đồng ruộng.

Tư duy “không bỏ phí bất cứ phụ phẩm nào” đang giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào, hạn chế phát thải khí nhà kính và nâng cao chất lượng đất canh tác.

Nhờ đó, niên vụ 2025 - 2026, HTX cà phê Bích Thao chế biến khoảng 4.000 tấn cà phê nhân, trong đó 95% sản lượng được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản và Hàn Quốc. Doanh thu đạt trên 105 tỷ đồng, thu nhập bình quân của thành viên đạt hơn 185 triệu đồng/ năm.

Nông dân Sơn La chăm sóc cà phê theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nâng giá trị hạt cà phê bằng chế biến sâu và cà phê đặc sản

Từ những quả cà phê được chăm sóc theo hướng xanh, hành trình nâng tầm giá trị tiếp tục được viết nên trong các công đoạn chế biến sâu và phát triển cà phê đặc sản.

Tại xã Mường Chanh, HTX Ara-Tay Coffee đang lựa chọn hướng đi riêng bằng việc tập trung phát triển phân khúc Specialty Coffee, một dòng cà phê được đánh giá cao về chất lượng và trải nghiệm thưởng thức.

Với 14 thành viên canh tác trên 50ha và liên kết bao tiêu sản phẩm cho hơn 300 hộ dân, Ara-Tay đặc biệt chú trọng kiểm soát chất lượng từ gốc.

Ngay từ giai đoạn cây đậu quả, các thành viên HTX thường xuyên xuống tận nương hướng dẫn người dân điều tiết nước tưới, bổ sung dinh dưỡng sinh học và phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn. Đến mùa thu hoạch, tiêu chuẩn chỉ hái quả chín đỏ được thực hiện nghiêm ngặt nhằm bảo đảm chất lượng nguyên liệu đầu vào.

Hạt cà phê Arabica Sơn La sau thu hoạch được phân loại kỹ lưỡng theo chất lượng.

Giám đốc HTX Ara-Tay Coffee, bà Cầm Thị Mòn cho biết: “Thay vì chỉ bán cà phê nhân như trước đây, Ara-Tay Coffee đã lựa chọn hướng đi gia tăng giá trị bằng chế biến sâu. HTX phát triển nhiều dòng sản phẩm như cà phê nhân xanh Natural, cà phê mật ong (Honey Coffee), cà phê bột và trà cascara. Những nỗ lực ấy đã mang lại kết quả tích cực khi sản phẩm Aratay Coffee được công nhận OCOP 4 sao, đồng thời có 3 sản phẩm được công nhận là cà phê đặc sản Việt Nam trong năm 2026”.

Không dừng lại ở sản xuất, Ara-Tay còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng nguyên liệu, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc trên từng sản phẩm. Người tiêu dùng có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về vùng trồng, quy trình sản xuất và hành trình của hạt cà phê trước khi đến tay khách hàng.

Năm 2025, HTX đã tiêu thụ hơn 80 tấn cà phê quả tươi, trên 12 tấn cà phê nhân xanh cùng nhiều sản phẩm chế biến theo đơn đặt hàng trong nước và xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản.

Những thành công đó cho thấy Arabica Sơn La không còn đơn thuần là một vùng cung cấp nguyên liệu mà đang từng bước khẳng định vị thế trong phân khúc cà phê chất lượng cao và cà phê đặc sản.

Quy trình sơ chế và chế biến cà phê Arabica theo tiêu chuẩn xuất khẩu.

Kiến tạo hệ sinh thái cho thương hiệu Arabica Sơn La

Những mô hình trồng cà phê Arabica tiên phong tại Sơn La đang từng bước định hình chiến lược phát triển dài hạn cho toàn ngành hàng cà phê.

Theo định hướng đến năm 2030, toàn tỉnh Sơn La duy trì khoảng 35.000ha cà phê; mở rộng diện tích cà phê đặc sản lên gần 6.000ha. Trên 80% diện tích cà phê cho thu hoạch đạt các chứng nhận bền vững như RA, 4C, GAP, hữu cơ và được cấp mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, Sơn La đặt mục tiêu giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính trong sản xuất cà phê. Hình thành các vùng sản xuất ứng dụng công nghệ cao gắn với phát triển du lịch trải nghiệm, dịch vụ và kinh tế carbon thấp.

Để đạt được mục tiêu này, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là tái canh các diện tích cà phê già cỗi bằng những bộ giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đồng thời, dữ liệu vùng trồng đang được số hóa nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của thị trường quốc tế, đặc biệt là Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

HTX Ara-Tay Coffee đồng hành cùng nông dân phát triển cà phê đặc sản.

Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Sơn La Vương Văn Hải nhận định: “Xu hướng tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn yêu cầu minh bạch nguồn gốc, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Vì vậy, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, tăng tỷ lệ chế biến sâu và phát triển cà phê theo hướng sinh thái là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị ngành hàng”.

Trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt của ngành cà phê toàn cầu, thương hiệu không được tạo nên từ diện tích hay sản lượng, mà từ những giá trị bền vững phía sau mỗi hạt cà phê.

Arabica Sơn La định vị thương hiệu dựa trên chất lượng và chuỗi giá trị xanh.

Từ những nương cà phê xanh trên cao nguyên Nà Sản đến các sản phẩm đặc sản chinh phục thị trường quốc tế, Sơn La đang từng bước định vị Arabica bằng chất lượng, sự minh bạch và trách nhiệm với môi trường. Đó không chỉ là hướng đi của một ngành hàng, mà còn là hành trình nâng tầm giá trị nông sản Tây Bắc trong dòng chảy của nền nông nghiệp xanh và bền vững.