Ghép nhiều giống trên gốc bưởi Diễn, nông dân Yên Bài rải vụ thu hoạch, làm nên sản phẩm OCOP

Ông Nguyễn Văn Lập (thôn Phúc Yên, xã Yên Bài) bắt đầu trồng bưởi từ khoảng năm 2001-2002, ban đầu chỉ có giống bưởi Diễn phủ kín vườn đồi. Bưởi Diễn chín tập trung vào dịp giáp Tết, khi các nhà vườn đồng loạt thu hoạch, cung vượt cầu khiến giá giảm mạnh. Những năm gần đây, thời tiết thất thường còn làm chất lượng quả không đồng đều, việc tiêu thụ càng khó khăn hơn.

Không muốn chặt bỏ hàng trăm gốc bưởi Diễn đã trưởng thành, bộ rễ khỏe để trồng lại từ đầu, ông Lập chọn cách ghép cải tạo: đưa mắt ghép của các giống mới lên thân cây cũ, nhằm kéo dài thời gian thu hoạch trong năm.

Khoảng năm 2014, ông ghép thử 80 cây bưởi Tam Vân. Thấy giống chín sớm cho kết quả tốt, ông tiếp tục tìm mua mắt ghép chất lượng từ nhiều vùng bưởi nổi tiếng. Đến nay, vườn có thêm khoảng 50 cây bưởi Thồ, gần 30 cây bưởi Phúc Trạch, 20 cây bưởi Đào Đường cùng một số giống đặc sản khác. Ông vừa làm vừa đánh giá: giống nào hợp đất, cho quả ngon thì nhân rộng, giống nào không phù hợp thì thay ngay.

Ông Nguyễn Văn Lập bên vườn bưởi ghép cải tạo của gia đình. Phía sau là giấy chứng nhận OCOP 3 sao của sản phẩm Bưởi Yên Bài.

Hiện trên diện tích khoảng 7.200 m², ông duy trì khoảng 300 gốc bưởi với hơn 10 giống. Mùa thu hoạch được nối tiếp liên tục: bưởi Thồ chín đầu tiên, từ tháng 7 đến cuối tháng 8 âm lịch; sau đó lần lượt đến bưởi Phúc Trạch, Đào Đường, Tam Vân; khép lại là bưởi Diễn vào dịp Tết Nguyên đán. Nhờ có hàng bán liên tục nhiều tháng, gia đình ông giảm hẳn áp lực tiêu thụ vào chính vụ và có nguồn thu đều đặn.

Theo kinh nghiệm của ông Lập, muốn ghép đạt tỷ lệ sống cao phải chọn mắt ghép khỏe, đúng lúc chuẩn bị bật chồi. Thời điểm ghép phù hợp là từ tháng 7 âm lịch đến trước Tết, tránh những ngày nắng gắt làm khô mắt ghép.

Sau khi ghép, cây cần được tưới giữ ẩm, đồng thời thường xuyên tỉa bỏ các chồi mọc từ thân và gốc cây mẹ để dồn dinh dưỡng nuôi mắt ghép. Chăm sóc đúng kỹ thuật, chỉ sau khoảng 1,5-2 năm, cây đã bói quả trở lại.

Cùng với ghép cải tạo, ông chú trọng tạo tán thông thoáng, tỉa cành để cây đón ánh sáng và điều chỉnh số quả trên mỗi cành để quả tròn đều, ngọt đậm.

Ông Nguyễn Văn Lập (bên trái) chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc những cây bưởi ghép trên gốc bưởi Diễn.

Vườn bưởi được canh tác theo hướng hữu cơ, áp dụng quy trình VietGAP. Phân bón chủ yếu là phân chuồng hoai mục ủ cùng bột đậu tương và phân cá ủ muối. Sau mỗi đợt thu hoạch, cây được bón phục hồi ngay để chuẩn bị cho lứa hoa mới. Ông Lập không dùng thuốc diệt cỏ, chỉ phát quang quanh gốc vào tháng 4 và tháng 7-8, giữ lại thảm cỏ tự nhiên để giữ ẩm đất, bảo vệ hệ vi sinh vật và hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật.

Thành quả rõ nhất của quá trình chuyển đổi là sản phẩm bưởi Tam Vân của gia đình ông Lập được UBND thành phố Hà Nội công nhận đạt OCOP 3 sao. Hiện ông đang hoàn thiện hồ sơ để được đánh giá lại theo chu kỳ.

Nhờ chất lượng ổn định, mẫu mã đẹp, bưởi thu hoạch đến đâu được thương lái và khách quen ở nhiều tỉnh, thành đặt mua hết đến đó. Ngoài kênh truyền thống, ông còn đưa sản phẩm đến các hội chợ xúc tiến thương mại, giới thiệu qua mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.

Với khoảng 300 gốc bưởi ghép cải tạo, vườn bưởi mang lại cho gia đình doanh thu bình quân 350-400 triệu đồng mỗi năm. Là thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Yên Bài, mô hình của ông Lập đang trở thành hướng đi tham khảo cho các nhà vườn trong vùng, cho thấy hiệu quả khi kết hợp kinh nghiệm truyền thống với tư duy sản xuất theo thị trường.