Hà Tĩnh: Quy hoạch nông thôn theo bản đồ vùng nguyên liệu

Bưởi Phúc Trạch: Đường nội đồng tới tận vườn

Tại xã Phúc Trạch, vườn bưởi rộng hơn 1,5 ha của gia đình anh Phạm Hữu Long (thôn Phúc Liên) được thâm canh theo hướng hữu cơ. Từng gốc bưởi có hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, phân bón được ủ từ phế phẩm nông nghiệp bằng đệm lót sinh học.

“Trước đây, cứ đến mùa thu hoạch là lo thương lái ép giá. Từ khi xã quy hoạch vùng trồng, cấp mã QR truy xuất nguồn gốc gắn với chỉ dẫn địa lý được EU bảo hộ, chất lượng quả đồng đều hẳn, thương lái vào tận vườn thu mua, giá ổn định 30.000-40.000 đồng/kg”, anh Long chia sẻ.

Đại biểu tìm hiểu sản phẩm bưởi Phúc Trạch mang thương hiệu Thảo Vân, được đóng hộp, dán tem truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Dương Ngọc Hoàng, Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch, đường nội đồng được thiết kế rộng tối thiểu 3,5 m để xe tải lớn vào tận vườn. Xã không đầu tư dàn trải mà tập trung ngân sách cho hệ thống kênh mương tưới tiêu tự động ở vùng lõi chỉ dẫn địa lý, giúp giảm 30% chi phí nhân công và giữ chất lượng quả trước biến đổi khí hậu. Toàn xã hiện có gần 550 ha bưởi, trong đó hơn 450 ha đang cho thu hoạch ổn định.

Vườn bưởi Phúc Trạch trĩu quả. Sản phẩm đã được cấp chỉ dẫn địa lý và được bảo hộ tại EU.

Ông Trần Xuân Loát, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Choa, cho rằng nếu không chuẩn hóa vùng trồng thì doanh nghiệp không thể thu mua số lượng lớn để xuất khẩu. Nhờ xã quy hoạch lại các phân khu sản xuất tập trung, hợp tác xã dễ quản lý mã số vùng trồng, ký được hợp đồng bao tiêu dài hạn với giá cao hơn thị trường 15% đối với diện tích đạt chuẩn GlobalGAP.

Nhung hươu Hương Sơn: Từ bán thô đến chế biến sâu

Ở xã Hương Sơn, quy hoạch xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030 định hướng chăn nuôi hươu theo chuỗi giá trị khép kín, gắn với chế biến sâu thay vì sinh kế tự phát của từng hộ.

Ông Hồ Thái Sơn, Chủ tịch UBND xã Hương Sơn, cho biết địa phương siết chặt tiêu chí môi trường: hộ nuôi từ 10 con trở lên bắt buộc phải xây hầm biogas đạt chuẩn để xử lý chất thải; thôn nào để xảy ra ô nhiễm không khí, nguồn nước do chăn nuôi hươu sẽ không được xét công nhận nông thôn mới nâng cao.

Hươu sao đang cho nhung tại một hộ chăn nuôi ở Hương Sơn.

Theo ông Trần Đình Chiến, Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Hương Sơn, xây dựng chuỗi giá trị là yếu tố sống còn để bảo vệ chỉ dẫn địa lý “Nhung hươu Hương Sơn”.

“Khi địa phương quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề ổn định, doanh nghiệp mới tự tin đầu tư hàng tỷ đồng vào dây chuyền sấy khô, thái lát và chiết xuất tinh chất nhung hươu, thay vì chỉ bán nhung tươi thô như trước đây”, ông Chiến nói.

Các sản phẩm chế biến từ nhung hươu như rượu nhung, nhung khô thái lát, nhung tẩm mật ong của Công ty TNHH TMDV Nhung hươu Hiền Ngọc, bên cạnh giấy chứng nhận OCOP 4 sao.

Không duyệt quy hoạch “đồng phục”

Theo ông Ngô Đình Long, Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh, “xây dựng hạ tầng là điều kiện cần, nhưng nâng cao thu nhập mới là điều kiện đủ để giữ vững danh hiệu nông thôn mới”.

Bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 yêu cầu các địa phương có sản phẩm chỉ dẫn địa lý phải hình thành chuỗi liên kết. Nếu sản phẩm có tiếng nhưng người dân vẫn bán lẻ qua thương lái, không chứng minh được nguồn gốc, xã sẽ bị trừ điểm ở tiêu chí tổ chức sản xuất.

Cơ chế phân bổ vốn cũng thay đổi. Theo Nghị quyết số 06/2026/NQ-HĐND, vốn đầu tư công cho nông thôn mới chuyển từ “cấp đều” sang “cấp theo hiệu quả đầu ra”, nhằm tạo đòn bẩy thu hút vốn của doanh nghiệp, người dân vào bảo tồn, phát triển các chỉ dẫn địa lý.

Ông Tô Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh, khẳng định tư duy lập quy hoạch đã thay đổi căn bản: “Chúng tôi không duyệt những bản quy hoạch mang tính ‘đồng phục’, nghĩa là miền núi cũng giống đồng bằng.

Quy hoạch hạ tầng giao thông và điểm dân cư nông thôn phải tích hợp chặt chẽ với bản đồ vùng nguyên liệu”. Theo ông Hòa, các tuyến đường được nâng cấp từ bê tông lên thảm nhựa rộng tối thiểu 4-5 m để xe tải của doanh nghiệp vào tận vườn thu mua.