Hàng dập nát, cước phí cao - Bà con mình đang kẹt ở đâu?

Chị Thủy, đại diện HTX 3T Farm (chuyên cam Cao Phong), từng bộc bạch một nỗi niềm chung của người làm nông sản: "Có những lúc bưu tá yêu cầu Hợp tác xã phải chịu rủi ro hàng hỏng mới dám nhận đơn. Mình đành đồng ý vì không gửi họ thì không biết gửi ai. Đến khi khách phàn nàn cam bị hỏng do giao quá chậm, đơn vị vận chuyển thường từ chối đền bù và cho rằng do mình đóng gói chưa chuẩn."

Quy trình sản xuất đóng gói của HTX 3T Farm (chuyên cam Cao Phong) trước khi vận chuyển đến tay người tiêu dùng.

Câu chuyện của 3T Farm cũng là tiếng thở dài của hàng ngàn cơ sở làm hàng OCOP. Gửi qua bưu cục thì hàng dễ bị dập nát, thối hỏng. Gửi qua xe khách thì nơm nớp lo mất hàng hoặc bị thu cước hai đầu. Lối thoát cho vấn đề này thực ra vẫn có, nếu chúng ta cùng nhau nhìn rõ "nút thắt" của dòng chảy giao nhận này.

Vấn đề thực sự nằm ở đâu?

Nhiều người thường cố gắng mua thêm thùng xốp thật dày, quấn thêm nhiều băng keo để đóng gói hàng. Nhưng sâu xa hơn, đây là câu chuyện của cả một dây chuyền vận chuyển, chứ không chỉ là lỗi ở khâu đóng gói.

Nhìn sâu vào vấn đề: 3 "nút thắt" khiến nông sản gặp khó

Nút thắt 1 - Dây chuyền chưa phù hợp với hàng tươi: Hệ thống băng chuyền của các bưu cục lớn được thiết kế để phân loại hàng khô rất nhanh, nhưng lại không có kho mát. Khi trái cây, các thực phẩm tươi sống,... bị lưu kho vài ngày trong thời tiết nóng, hoặc phải qua nhiều trạm trung chuyển, việc hư hỏng là khó tránh khỏi. Khi đó, việc chứng minh lỗi do ai rất khó, và người gửi thường phải chịu đền tiền cho khách.

Hàng hóa nông sản dễ bị dập nát, hư hỏng nếu quá trình vận chuyển và bảo quản không phù hợp.

Nút thắt 2 - Gửi xe khách thì thiếu sự bảo đảm: Để hàng đi nhanh, nhiều Hợp tác xã chọn gửi xe tiện chuyến hoặc xe khách. Nhưng đây là kênh vận tải tự do, không có cam kết chất lượng dịch vụ, tức là không có giấy tờ quy định rõ nếu mất hàng hay bẹp méo thì đền bù ra sao. Hàng hóa dễ bị nhồi nhét dưới gầm xe, thất lạc, và đôi khi khách nhận còn bị thu thêm tiền cước không báo trước.

Nút thắt 3 - Điểm yếu về số lượng: Bà con thường gửi lắt nhắt mỗi ngày vài chục đơn, sản lượng không đủ lớn để làm hợp đồng doanh nghiệp với doanh nghiệp có tư cách pháp nhân rõ ràng hoặc thuê một chuỗi cung ứng lạnh - hệ thống xe tải có điều hòa giữ mát chuyên dụng cho nông sản. Việc gửi lẻ tẻ khiến chúng ta mất đi vị thế khi đàm phán giá cả và quyền lợi.

Bốn hướng gỡ rối thực tế bà con có thể làm ngay!

Không có một "đũa thần" nào giải quyết xong ngay, nhưng bà con có thể áp dụng 4 cách sau để tự bảo vệ túi tiền của mình và giữ khách hàng:

01. Tính lại giá bán và thay đổi cách đóng gói: Thay vì chốt giá bán rồi mới lấy tiền lãi bù vào tiền mua thùng xốp, bà con hãy tính tổng tất cả chi phí (gồm cả vỏ hộp xốp cứng, xốp lưới và cả rủi ro hàng hỏng) rồi mới định giá. Tuyệt chiêu ở đây là áp dụng chiến thuật “Số lượng đặt hàng tối thiểu”.

Nghĩa là thay vì ráng bán lẻ 1kg để rồi tiền cước và tiền hộp đắt hơn cả tiền cam, hãy khuyến khích khách mua theo "Combo 3kg", "Combo 5kg". Khi bán số lượng lớn hơn, tiền lãi mới đủ để gánh chi phí đóng gói an toàn.

Các Hợp tác xã nên ứng dụng thùng xốp, vật liệu chống sốc để bảo vệ nông sản trong quá trình giao nhận.

02. Dùng tuyệt chiêu "Kho vệ tinh": Kho vệ tinh hiểu đơn giản là một "trạm dừng chân" nằm ngay tại thành phố lớn (như Hà Nội, TP.HCM). Thay vì ngày nào cũng đóng 50 hộp gửi lắt nhắt từ Hòa Bình xuống Hà Nội qua bưu cục, bà con hãy gom thành một mẻ lớn 500kg, thuê một cuốc xe tải chạy thẳng xuống gửi ở kho mát này.

Khi có khách ở Hà Nội chốt đơn, người quản lý kho sẽ gọi những bên vận chuyển như: Grab, Ahamove,... giao ngay đến tay khách chỉ trong 1-2 tiếng. Tính nhẩm lại, tiền thuê kho và tiền xe tải lớn chia ra từng đơn thường rẻ và an toàn hơn gấp nhiều lần so với việc gửi lẻ tẻ từng hộp qua đường bưu điện.

Xe tải lạnh và kho lạnh giúp duy trì chất lượng nông sản, giảm tỷ lệ hao hụt trong vận chuyển đường dài.

03. Chuyển sang làm hợp đồng pháp lý rõ ràng Một khi lượng hàng bắt đầu đều đặn, bà con hãy ngừng việc đặt xe khách. Hãy tìm đến các công ty vận tải chuyên chở nông sản để ký hợp đồng rõ ràng. Trong hợp đồng ghi rõ: Yêu cầu nhiệt độ bao nhiêu, nếu hỏng do nhà xe thì đền bù bao nhiêu %. Khi có giấy tờ pháp lý ràng buộc, nhà xe sẽ có trách nhiệm bảo quản hàng hóa của mình cẩn thận hơn rất nhiều.

04. Tạo ra một “liên minh vận chuyển”: Một Hợp tác xã muốn thuê nguyên một chiếc xe tải lạnh thì rất đắt và lãng phí chỗ trống. Nhưng nếu rủ thêm 3-4 Hợp tác xã khác trong cùng tỉnh (nhà gửi cam, nhà gửi chả ốc, nhà gửi rau sạch) cùng chất lên một chuyến xe tải lạnh đi Hà Nội thì sao? Tiền cước xe chia đều theo số kg, tính ra chi phí vận chuyển sẽ rẻ đi rất nhiều mà hàng nông sản của ai cũng được ngồi phòng điều hòa mát lạnh.

Liên kết giữa các hợp tác xã trong vận chuyển góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao hiệu quả tiêu thụ sản phẩm OCOP.

Làm chủ khâu giao hàng để nâng tầm thương hiệu

Những giải pháp trên không chỉ giúp bà con cắt đứt chuỗi ngày bù lỗ vì hàng hỏng, mà còn là bước ngoặt để xây dựng hệ thống kinh doanh bài bản. Khi thoát khỏi sự phụ thuộc vào các mạng lưới giao nhận bấp bênh, hợp tác xã mới thực sự nắm lại quyền chủ động.

Suy cho cùng, một thùng đặc sản OCOP đến tay khách hàng luôn nguyên vẹn và tươi mới chính là lời khẳng định mạnh mẽ nhất về sự chuyên nghiệp. Đây chính là bệ phóng vững chắc giúp nông sản địa phương tự tin mở rộng thị trường và giữ chân khách hàng bền lâu.