Mỗi cây chè Shan tuyết Suối Giàng có một “danh tính số”

Suối Giàng từ lâu được biết đến với những cây chè Shan tuyết cổ thụ mọc tự nhiên giữa vùng núi cao. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn Suối Giàng cũ thuộc xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai.

Tại vùng chè này, mã QR được gắn trên từng cây để người dân và du khách có thể dùng điện thoại quét và tìm hiểu thông tin. Dữ liệu có thể bao gồm tuổi cây, tọa độ, độ cao, điều kiện thời tiết, khí hậu, độ ẩm cùng câu chuyện gắn với từng gốc chè.

Những cây chè Shan tuyết cổ thụ tại vùng Suối Giàng, xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai.

Cách làm này đang được triển khai theo hướng định danh và truy xuất thông tin đối với cây chè cổ thụ. Theo Cổng thông tin đối ngoại tỉnh Lào Cai, một số cây đã được đánh số, lập sơ đồ số hóa và gắn mã QR để du khách tìm hiểu nguồn gốc, tuổi cây và giá trị của chè Shan tuyết Suối Giàng.

Thay vì những thông tin về cây chè chỉ được truyền lại qua trí nhớ và kinh nghiệm của người dân, dữ liệu nay có thể được lưu trữ, cập nhật và chia sẻ trực tiếp với người sử dụng sản phẩm.

Với du khách, mã QR tạo thêm một cách tìm hiểu về cây chè ngay tại vùng nguyên liệu. Với người mua, thông tin phía sau mã truy xuất giúp hình dung rõ hơn về nơi sản phẩm được tạo ra.

Số hóa vùng nguyên liệu không đồng nghĩa thay thế phương thức chăm sóc chè đã được duy trì qua nhiều thế hệ.

Tại vùng chè cổ thụ Suối Giàng, người dân chăm sóc cây theo hướng hạn chế tác động đến hệ sinh thái tự nhiên. Thảm thực vật được tận dụng để tạo mùn, phân hữu cơ được tự ủ; trên đồi chè cổ thụ không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học và thuốc diệt cỏ. Việc thu hái được phân theo từng dòng sản phẩm, có loại lấy một tôm hai lá, có loại chỉ thu hái phần búp non.

Đây là những công đoạn quyết định chất lượng nguyên liệu trước khi chè được đưa vào chế biến. Khi thông tin về từng cây được số hóa, quá trình truy xuất vì thế có thể gắn với chính vùng nguyên liệu thay vì chỉ dừng ở tem nhãn trên sản phẩm.

Tại Hợp tác xã Suối Giàng, chè sau khi thu mua được đưa vào sơ chế với các công đoạn sao, vò và lên hương bằng dây chuyền máy móc. HTX còn áp dụng kỹ thuật lên men tự nhiên và bán tự nhiên để phát triển các dòng bạch trà, hồng trà.

Các sản phẩm mang tên “Tuyết Sơn Trà” gồm hồng trà, hoàng trà, diệp trà và bạch trà; sản phẩm của HTX Suối Giàng được xếp hạng OCOP 4 sao.

Các sản phẩm “Tuyết Sơn Trà” của Hợp tác xã Suối Giàng được xếp hạng OCOP 4 sao.

Như vậy, dữ liệu số được đặt trong một chuỗi đã có vùng nguyên liệu, quy trình chăm sóc, thu hái và chế biến. Giá trị của mã QR vì thế không nằm ở chiếc mã, mà ở độ chính xác của thông tin được cập nhật phía sau.

Suối Giàng hiện có gần 500ha chè. Trong đó, vùng chè cổ thụ được xem là một phần giá trị đặc biệt của địa phương. Nhiều cây chè có tuổi đời hàng trăm năm; khoảng 400 cây từ 100 - 500 năm tuổi đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam.

Từ nguồn nguyên liệu này, HTX Suối Giàng phát triển các dòng trà mang thương hiệu “Tuyết Sơn Trà”. Sản phẩm đã được công nhận OCOP 4 sao và tiếp tục được hoàn thiện về truy xuất nguồn gốc, bao bì và thị trường.

Truy xuất đến từng cây mở thêm một cách kể câu chuyện sản phẩm. Một hộp trà không còn chỉ được nhận diện qua tên gọi, nhãn hiệu hay nơi sản xuất, mà có thể gắn với thông tin cụ thể về vùng chè và cây chè tạo nên nguyên liệu.

Đây cũng là hướng được Lào Cai triển khai cùng hoạt động quảng bá và phát triển du lịch tại Suối Giàng. Du khách có thể tìm hiểu cây chè tại nơi sinh trưởng, thưởng trà, tiếp cận sản phẩm OCOP và hiểu thêm về cách người dân địa phương gìn giữ vùng chè cổ thụ.

Một mã QR chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu phía sau được cập nhật đầy đủ và phản ánh đúng sản phẩm. Với chè Shan tuyết cổ thụ, yêu cầu này càng rõ bởi giá trị của sản phẩm gắn trực tiếp với vùng nguyên liệu, tuổi cây, điều kiện sinh trưởng và cách chế biến.

Bởi vậy, số hóa không thể tách khỏi việc bảo vệ cây chè, duy trì hệ sinh thái và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Khi những thông tin vốn nằm trong kinh nghiệm của người dân được chuyển thành dữ liệu, tri thức về cây chè có thêm một phương thức lưu giữ và giới thiệu.

Từ từng gốc chè trên núi cao Suối Giàng, công nghệ đang mở thêm một con đường để người tiêu dùng biết sản phẩm đến từ đâu, cây chè được chăm sóc thế nào và câu chuyện phía sau một hộp trà. Với chè Shan tuyết, đó cũng là cách gắn giá trị của sản phẩm với chính vùng đất đã nuôi dưỡng những cây chè cổ thụ qua nhiều thế hệ.