Nghị quyết 68 – Cú hích chiến lược giúp OCOP phát triển bền vững

Các sản phẩm OCOP là đặc sản của từng vùng miền, không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của các địa phương sản xuất.

Đòn bẩy chung cho sự phát triển

Sau hơn 5 năm triển khai, Chương trình OCOP đã phủ sóng khắp các địa phương với hơn 10.000 sản phẩm được đánh giá, phân hạng. Tuy nhiên, phần lớn chủ thể OCOP hiện nay là hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh cá thể – những mô hình có quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, nguồn lực tài chính mỏng và khả năng tiếp cận thị trường còn yếu. Chính vì vậy, dù OCOP đã góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, nhiều sản phẩm vẫn đang loay hoay ở dạng tiềm năng, chưa thực sự bước vào “sân chơi” lớn của nền kinh tế hàng hóa.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 68 ra đời với mục tiêu hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển, là cú hích kịp thời giúp các chủ thể OCOP mạnh dạn chuyển đổi mô hình, nâng tầm sản phẩm. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp OCOP vượt khỏi khuôn khổ là một chương trình phát triển nông thôn, trở thành lực lượng sản xuất kinh doanh có năng lực cạnh tranh thực sự trên thị trường.

Theo TS. Trần Đình Thiên – nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam: "Điểm đột phá quan trọng nhất của Nghị quyết 68 là thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng chính sách phát triển kinh tế tư nhân. Không còn là những cơ chế ưu đãi nhỏ lẻ, mà là một tư duy thể chế đồng bộ, dài hạn, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và khuyến khích đổi mới sáng tạo".

Trong dòng chảy thể chế đó, OCOP chính là một phần của nền kinh tế bản sắc, kinh tế tuần hoàn và kinh tế sáng tạo – những lĩnh vực đang được khuyến khích phát triển mạnh mẽ. Khi chính sách được thiết kế theo hướng hỗ trợ toàn diện các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ – từ tiếp cận vốn, đất đai đến đào tạo nhân lực và xúc tiến thị trường – thì các chủ thể OCOP cũng sẽ hưởng lợi trực tiếp.

Thực tế, trong thời gian qua, một số địa phương như Quảng Ninh, Thái Nguyên, Lào Cai, Đồng Tháp... đã chủ động đưa nội dung OCOP vào các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, triển khai đồng bộ từ quy hoạch vùng nguyên liệu đến cải tiến bao bì, xây dựng thương hiệu. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy: nếu có sự hỗ trợ bài bản, các sản phẩm địa phương hoàn toàn có thể bước ra thị trường lớn với tư cách là sản phẩm chất lượng cao, mang đặc trưng văn hóa vùng miền.

Thái Nguyên là một trong những địa phương đã chủ động đưa nội dung OCOP vào các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Không thể có kinh tế tư nhân phát triển nếu thiếu nền tảng về vốn, đất đai, công nghệ và thị trường. Với các doanh nghiệp OCOP, những rào cản này từng là thách thức lớn khiến nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu hay thương mại điện tử chưa thể phát triển. Nghị quyết 68 đã đề ra nhiệm vụ cụ thể: mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng, đẩy mạnh chuyển đổi số và thúc đẩy hợp tác công – tư để khai thác hiệu quả nguồn lực. Các chương trình hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng, hình thành quỹ đầu tư khởi nghiệp cho nông thôn... đang được đề xuất xây dựng theo hướng dễ tiếp cận hơn, phù hợp với điều kiện của hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.

Song song đó, việc Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng nhiều địa phương đẩy mạnh tổ chức hội chợ OCOP, đưa sản phẩm vào siêu thị, trung tâm thương mại, sân bay, nhà ga... đã tạo thêm không gian thị trường rộng mở. Trong tương lai, OCOP sẽ không chỉ là một chương trình xúc tiến trong nước, mà còn phải gắn với các hiệp định thương mại tự do (FTA), để đưa sản phẩm bản địa ra quốc tế.

Nhiều địa phương đẩy mạnh việc đưa các sản phẩm OCOP vào hệ thống siêu thị để tạo thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Khi OCOP trở thành một phong trào đổi mới sáng tạo từ nông thôn, chứ không chỉ là cuộc thi chấm điểm hành chính, thì giá trị thật sự mới được khai phóng. Nghị quyết 68 xác định đổi mới sáng tạo là trụ cột của phát triển kinh tế tư nhân. Với OCOP, điều này càng cấp thiết trong bối cảnh sản phẩm ngày càng phải cạnh tranh bằng chất lượng, mẫu mã và tính độc đáo.

Tiên phong để phát triển từ chính mảnh đất quê hương

Thực tế đã có nhiều mô hình thành công trong việc kết hợp công nghệ mới và tri thức bản địa. Tại huyện Ba Vì (Hà Nội), các sản phẩm như sữa tươi, miến dong Minh Hồng, chè Ba Trại đạt tiêu chuẩn OCOP 3–4 sao đã chiếm lĩnh thị trường nội địa và từng bước xuất khẩu. Thu nhập của các hộ làm miến OCOP tại xã Minh Quang cao gấp 15–20 lần so với trồng lúa truyền thống, minh chứng cho khả năng tự đứng trên đôi chân mình của nông dân hiện đại.

OCOP cũng mở ra cơ hội cho các sản phẩm nông sản chủ lực phát triển bền vững. Những sản phẩm như xoài cát Cần Giờ (TP.HCM) hay trà đậu rang mộc của cơ sở Hương Bột (Quảng Nam) đạt chuẩn 3 sao OCOP không chỉ khẳng định giá trị kinh tế mà còn trở thành “đại sứ văn hóa”, mang câu chuyện và tinh hoa địa phương đến người tiêu dùng.

Không dừng lại ở sản phẩm, nhiều doanh nghiệp OCOP còn tiên phong áp dụng chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị – từ quản lý đơn hàng, kết nối khách hàng đến marketing số. Điều này cho thấy, OCOP hoàn toàn có thể trở thành nền tảng để hình thành các doanh nghiệp nông thôn kiểu mới, năng động, sáng tạo và hội nhập.

Na Võ Nhai (Thái Nguyên) được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao và dán tem truy xuất nguồn gốc.

Điểm cốt lõi của OCOP là khơi dậy tiềm năng nội lực, tập trung vào các sản phẩm đặc trưng mang tính bản địa do chính cộng đồng địa phương làm chủ. Chương trình không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo công ăn việc làm, giữ chân lao động tại nông thôn. Điều này hoàn toàn tương thích với định hướng xây dựng nền kinh tế nhân văn, kinh tế bản sắc như Nghị quyết 68 đã chỉ rõ.

Ở nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các doanh nghiệp OCOP không chỉ tạo việc làm cho lao động nữ, người già, người khuyết tật, mà còn khôi phục nghề thủ công, bảo tồn tri thức bản địa. Mỗi sản phẩm OCOP vì vậy không chỉ mang giá trị hàng hóa, mà còn là biểu tượng văn hóa, là bản sắc vùng miền được chưng cất qua bàn tay và khối óc của người dân địa phương.

Khi doanh nghiệp OCOP không chỉ làm ra sản phẩm, mà còn góp phần gìn giữ nghề truyền thống, tạo sinh kế bền vững và bảo vệ môi trường, thì mỗi sản phẩm OCOP sẽ là một đại sứ văn hóa mang tầm vóc mới.

Để Nghị quyết 68 đi vào đời sống, rất cần sự chủ động của chính quyền địa phương và các tổ chức trung gian trong việc kết nối, hỗ trợ và lan tỏa mô hình OCOP. Vai trò của các hội nghề nghiệp, hiệp hội ngành hàng, tổ chức xúc tiến thương mại, trung tâm đổi mới sáng tạo… cần được phát huy như những “bà đỡ” về chuyên môn, thị trường và công nghệ.

Tại nhiều địa phương, việc xây dựng hệ sinh thái OCOP đã được lồng ghép với chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp… Tư duy tích hợp này chính là nền tảng để thúc đẩy doanh nghiệp OCOP phát triển bền vững, dựa trên thế mạnh bản địa và nhu cầu thực tế của thị trường. Khi người dân nông thôn hiểu rằng: làm OCOP không phải để lấy điểm thi đua, mà là để phát triển kinh tế gia đình, làng xã, thì khi đó chương trình mới thật sự đi vào chiều sâu.

Nghị quyết 68 đã tạo “luồng sinh khí mới” cho chương trình OCOP. Đây là thời điểm vàng để các chủ thể OCOP bứt phá – không chỉ để mở rộng thị trường, tăng thu nhập – mà còn để khẳng định vị thế của sản phẩm nông thôn Việt Nam trên bản đồ kinh tế xanh, kinh tế sáng tạo và kinh tế bản sắc.