OCOP mở lối cho khăn xếp Giáp Nhất

Khoảng 90% công đoạn làm khăn xếp ở Giáp Nhất vẫn làm thủ công. Quấn khăn là khâu đòi hỏi nhiều kinh nghiệm của người thợ.

Thôn Giáp Nhất được biết đến là một trong số ít làng nghề ở miền Bắc còn chuyên làm khăn xếp truyền thống. Sản phẩm của làng từng được chọn phục vụ trang phục truyền thống tại Hội nghị cấp cao APEC năm 2006 ở Việt Nam. Hiện nay, khăn xếp Giáp Nhất đã đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đây là cơ sở để các hộ sản xuất tiếp tục cải tiến mẫu mã, nâng chất lượng và phát triển thương hiệu làng nghề.

Khăn thông dụng của làng có giá khoảng 40.000 - 70.000 đồng/chiếc. Các dòng cao cấp làm theo đơn đặt hàng có giá cao hơn, tùy chất liệu, kích thước và độ cầu kỳ. Sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ qua các đầu mối ở Hà Nội, rồi phân phối đi nhiều tỉnh, thành.

Không ai nhớ nghề có từ bao giờ, chỉ biết đời trước truyền cho đời sau. Có thời gian nghề bị thu hẹp vì ít người dùng. Từ những năm 1990, nghề dần hồi phục. Khăn xếp ngày trước chủ yếu màu đen, kiểu dáng đơn giản. Nay người thợ đã đổi mới chất liệu, màu sắc, mẫu mã, phục vụ lễ hội, cưới hỏi, mừng thọ, biểu diễn nghệ thuật và nghi lễ truyền thống.

Tạo khuôn là một trong những công đoạn làm nên giá trị thủ công của khăn xếp Giáp Nhất. Địa phương khuyến khích thanh niên khởi nghiệp từ nghề truyền thống.

Khăn xếp công nghiệp ngày càng cạnh tranh, thói quen tiêu dùng cũng thay đổi. Vì vậy, làng nghề cần những hướng đi sát với thị trường hơn. Giai đoạn 2026 - 2030, xã Nam Trực tập trung rà soát và nâng chất lượng các sản phẩm OCOP có tiềm năng, nhất là sản phẩm gắn với nghề truyền thống.

Các cơ sở sản xuất sẽ được hỗ trợ hoàn thiện bao bì, nhãn mác, mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc. Mỗi sản phẩm cũng cần có câu chuyện riêng gắn với bản sắc địa phương. Những yếu tố này giúp sản phẩm dễ nhận diện hơn và tạo niềm tin với người mua.

Nghề làm khăn xếp có thể làm ngay tại nhà, giúp nhiều hộ gia đình ở Giáp Nhất có việc làm và thu nhập tại chỗ.

Với khăn xếp Giáp Nhất, giá trị văn hóa trong từng công đoạn chính là lợi thế, từ tạo khuôn, chọn chất liệu đến quấn và xếp nếp. Đây là nền tảng để phát triển thêm các dòng quà tặng, quà lưu niệm phục vụ du lịch, biểu diễn nghệ thuật và sự kiện truyền thống. Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh, tổ hợp tác, HTX cần nâng năng lực quản trị và tổ chức sản xuất. Như vậy mới giữ ổn định chất lượng và đủ điều kiện nâng hạng OCOP.

Mở rộng thị trường là một hướng được địa phương chú trọng. Các cơ sở được khuyến khích bán hàng qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh trực tuyến, để bớt phụ thuộc vào đầu mối truyền thống.

Sau khi được công nhận OCOP 3 sao, khăn xếp Giáp Nhất đang hướng tới hoàn thiện bao bì và mở rộng kênh tiêu thụ.

Xã cũng định hướng xây dựng các điểm trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP, gắn với lễ hội, sự kiện văn hóa và các điểm có tiềm năng thu hút du khách. Qua hội chợ, triển lãm và xúc tiến thương mại, người làm nghề có thêm cơ hội kết nối với doanh nghiệp phân phối, hệ thống bán lẻ trong và ngoài tỉnh.

Nghề làm khăn xếp có thể làm ngay tại nhà. Vì vậy, nghề phù hợp với điều kiện lao động của nhiều hộ gia đình và giúp tạo việc làm, tăng thu nhập tại chỗ. Địa phương sẽ khuyến khích liên kết sản xuất, thành lập tổ hợp tác, HTX và hỗ trợ phụ nữ, thanh niên khởi nghiệp từ nghề truyền thống để nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Khi giá trị văn hóa đi cùng chất lượng, thương hiệu và thị trường, chiếc khăn xếp Giáp Nhất sẽ không chỉ xuất hiện trong các dịp lễ nghi. Nó còn giúp người dân giữ nghề, giữ sinh kế, và giữ một nét văn hóa Việt giữa đời sống hiện đại.