Công nghệ cao: Cuộc đại chuyển mình của nông nghiệp Sơn La

Chính sách làm bệ phóng

Nghị quyết 08-NQ/TU của Tỉnh ủy Sơn La về phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản bền vững, ứng dụng công nghệ cao không dừng ở định hướng. Nghị quyết được cụ thể hóa bằng quy hoạch vùng cây ăn quả, bò sữa, chè; bằng quỹ đất sạch sẵn sàng thu hút doanh nghiệp đầu tư sản xuất quy mô lớn.

Đi cùng định hướng ấy là Nghị quyết số 128/2020/NQ-HĐND về Ban hành chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Sơn La - một “bệ đỡ” về cơ chế. Miễn, giảm tiền thuê đất; Hỗ trợ lãi suất; Hỗ trợ kinh phí mua sắm máy móc; Hỗ trợ đổi mới công nghệ chế biến... Những dòng chữ tưởng khô khan ấy, khi đi vào thực tế đã biến thành nhà xưởng mọc lên giữa nương đồi, thành dây chuyền phân loại, đóng gói hiện đại, thành kho lạnh giữ trọn chất lượng nông sản.

Nông dân xã Mường Bon, huyện Mai Sơn thu hoạch rau chân vịt cho Trung tâm chế biến rau, quả Doveco Sơn La.

Giai đoạn 2021 - 2025, riêng Nghị quyết số 128/2020/NQ-HĐND đã hỗ trợ hơn 19,4 tỷ đồng cho 318 lượt doanh nghiệp, HTX xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường. Hơn 25 tỷ đồng khác được đầu tư vào hạ tầng sản xuất như đường nội đồng, nhà sơ chế, kho bảo quản; đồng thời triển khai 9 dự án sản xuất theo chuỗi giá trị.

Công nghệ mở lối

Từ năm 2015 đến nay, Sơn La huy động 94 tỷ đồng ngân sách và 193 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách cho 18 nhiệm vụ khoa học công nghệ. Kết quả là 21 tiến bộ kỹ thuật cùng nhiều quy trình mới được chuyển giao vào thực tế. Cơ giới hóa khâu làm đất đạt 100% ở các vùng trồng mía, chè, cao su và trên 50% với nhiều cây trồng khác. Gần 3.900ha được áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước; hơn 31.600ha sản xuất đạt tiêu chuẩn hữu cơ, VietGAP và tương đương.

Trong chăn nuôi, kỹ thuật thụ tinh nhân tạo, sản xuất phôi phân định giới tính được làm chủ, tạo nguồn giống chất lượng cao với chi phí thấp hơn nhập khẩu. Các giống lợn Yorkshire, Landrace, Duroc cho năng suất vượt trội, nâng hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

Điều đáng nói, công nghệ không chỉ thay đổi cách làm mà còn thay đổi tư duy người nông dân: sản xuất theo quy trình, theo hợp đồng và theo nhu cầu thị trường.

Tại Mộc Châu, anh Ngần Văn Quân, tổ dân phố Na Áng, phường Mộc Sơn đã đầu tư gần 3 tỷ đồng lắp hệ thống tưới tự động, phủ nilon giữ ẩm, dựng lưới chắn sương cho hơn 4ha dâu tây. Anh cho biết: Nhờ chăm sóc theo quy trình kỹ thuật, vườn dâu cho thu hoạch rải vụ, mỗi ngày từ 70 - 100 kg. Dâu hái đến đâu tiêu thụ hết đến đó, giá bán cao gấp 2 - 3 lần chính vụ.

Cùng với dâu tây, kỹ thuật ghép cải tạo, rải vụ, nhân giống chất lượng cao đang được nhân rộng. Công nghệ bảo quản sau thu hoạch giúp giảm hao hụt, nâng giá trị thương phẩm.

Chế biến cà phê bằng phương pháp Natural tại HTX cà phê Bích Thao.

Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ đã góp phần hình thành 9 vùng nông nghiệp công nghệ cao ở Sơn La. Toàn tỉnh có 214 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm 5 sao. Có 31 sản phẩm nông sản được bảo hộ sở hữu trí tuệ; 262 chuỗi cung ứng an toàn và 218 mã số vùng trồng trên 3.142ha đang mở rộng cánh cửa xuất khẩu.

Liên kết chuỗi tạo thế bền vững

Liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp ngày càng chặt chẽ. Ở xã Mai Sơn, Công ty CP Phúc Sinh Sơn La xây dựng vùng cà phê công nghệ cao 670ha, với 876 hộ dân tham gia. Đồng thời liên kết thêm 2.000 hộ trên diện tích 2.000ha, cung ứng 15.000 - 18.000 tấn cà phê tươi mỗi năm.

Ngoài cà phê, nhiều chuỗi liên kết lớn đã hình thành. Có thể kể đến Công ty CP Mía đường Sơn La liên kết với 12.000 hộ trên 10.000ha mía; Công ty BHL thu mua khoảng 70.000 tấn sắn mỗi năm. Hay Trung tâm Doveco phát triển gần 700ha rau củ nguyên liệu…

Sản phẩm nông sản an toàn tỉnh Sơn La bày bán tại siêu thị Big C - Thăng Long, Hà Nội.

Phía sau các vùng nguyên liệu là 560 cơ sở chế biến, trong đó có 17 nhà máy quy mô lớn. Nông sản được chế biến ngay tại địa phương giúp giảm chi phí vận chuyển, kiểm soát chất lượng và gia tăng giá trị, đồng thời tạo việc làm cho lao động nông thôn.

Hướng tới trung tâm nông nghiệp công nghệ cao

Năm 2025, tăng trưởng ngành nông nghiệp Sơn La đạt 6,76%. Giá trị thu hoạch đạt 73 triệu đồng/ha đất trồng trọt và 115 triệu đồng/ha mặt nước thủy sản. Xuất khẩu nông sản đạt 208 triệu USD, chiếm 97% tổng giá trị xuất khẩu toàn tỉnh.

Theo ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật giúp nông dân chủ động rải vụ, sản xuất trong nhà kính để kiểm soát thời điểm thu hoạch, hạn chế dồn ứ nông sản chính vụ và nâng giá trị trái vụ. Chuẩn hóa vùng trồng theo VietGAP cùng hệ thống kho lạnh, sơ chế đang mở rộng cơ hội cho nông sản địa phương thâm nhập sâu hơn vào thị trường xuất khẩu.

Dây chuyền sản xuất sữa tươi tiệt trùng của Mộc Châu Milk.

Giai đoạn 2025 - 2030, Sơn La đặt mục tiêu trở thành trung tâm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với chế biến của vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Khu nông nghiệp công nghệ cao gần 200ha tại xã Tân Yên đang được xây dựng, tạo nền tảng để nông nghiệp Sơn La tiếp tục bứt phá theo hướng hiện đại và bền vững.