Gỡ “nút thắt” đưa sâm Ngọc Linh thành thương hiệu toàn cầu

Hội thảo khoa học quốc tế về sâm Ngọc Linh quy tụ hơn 200 chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà quản lý trong và ngoài nước.

Sáng 2/8, UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức hội thảo khoa học quốc tế "Sâm Ngọc Linh - từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu". Đây là một trong những hoạt động trọng tâm của Lễ hội Sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, diễn ra từ 1-3/8.

Hội thảo về sâm Ngọc Linh với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với sự tham gia của hơn 200 đại biểu trong nước và quốc tế là các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu, trồng, chế biến, phát triển sản phẩm từ sâm.

Các sản phẩm dược liệu đặc trưng được doanh nghiệp giới thiệu tại Lễ hội Sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, cho hay, những năm qua, việc bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh đã được Chính phủ quan tâm sâu sát đưa vào Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trước đây (nay là thành phố Đà Nẵng); đồng thời phê duyệt Đề án phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại Quảng Nam trước đây, lấy sâm Ngọc Linh làm cây dược liệu chủ lực.

Đà Nẵng đã phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, cấp thành phố, tập trung vào bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Đà Nẵng đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, chế biến và thương mại hóa sâm Ngọc Linh theo hướng hiện đại, bền vững.

Tuy nhiên, việc phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu vẫn còn những hạn chế, khó khăn. Quy mô sản xuất chưa tương xứng với tiềm năng; chuỗi liên kết giữa người dân, doanh nghiệp và các đơn vị nghiên cứu chưa chặt chẽ; công nghệ chế biến sâu chưa phát triển mạnh; công tác bảo vệ tài nguyên dược liệu vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Phó Chủ tịch TP. Đà Nẵng đánh giá hội thảo có ý nghĩa quan trọng, tạo diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp trong nước, quốc tế trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ kết quả nghiên cứu; đồng thời tăng cường kết nối, hợp tác trong nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến và thương mại hóa các sản phẩm dược liệu có giá trị cao.

"Những ý kiến trong hội thảo là cơ sở quan trọng để thành phố nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và tổ chức triển khai hiệu quả các chương trình phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu trong thời gian tới", ông Hồ Quang Bửu nói.

Theo PGS.TS.BS Phạm Xuân Đà, thành viên Tổ chuyên gia sâm Ngọc Linh, việc phát triển dược liệu sâm Ngọc Linh khơi dậy tiềm năng, lợi thế của khu vực miền Trung, nâng cao giá trị kinh tế. Đây cũng là cơ sở để củng cố chuỗi liên kết "bốn nhà": nhà nông, doanh nghiệp, nhà khoa học và nhà quản lý.

Theo ông, định hướng phát triển ngành sâm Việt Nam còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế sinh học bền vững, thông qua tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, bảo tồn nguồn gen, quản lý tài nguyên và bảo vệ đa dạng sinh học, cảnh quan sinh thái. Với những lợi thế sẵn có, Đà Nẵng được đánh giá là đầy đủ tiềm năng để trở thành trung tâm nghiên cứu, kiểm định, tiêu chuẩn hóa và đổi mới sáng tạo của ngành sâm Việt Nam đến năm 2045.

Sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh được giới thiệu tại không gian trưng bày, cho thấy tiềm năng phát triển chuỗi giá trị dược liệu.

Nghiên cứu “luật sâm”

Đại diện Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn khẳng định các công trình nghiên cứu đã xác nhận vị trí, vai trò của Sâm Ngọc Linh trên bản đồ y học. Với 87 hợp chất saponin được xác định, trong đó hợp chất đặc trưng Majonoside R2 có thể chiếm trên 5% khối lượng khô, sâm Ngọc Linh thể hiện nhiều hoạt tính sinh học quan trọng như chống stress, bảo vệ gan, hạ đường huyết và kháng khuẩn đặc hiệu.

Viện Hàn lâm đang ứng dụng các phương pháp sinh học phân tử tiên tiến như barcoding, SSR, SNP nhằm định danh loài, lưu giữ mẫu gen, đánh giá đa dạng di truyền và xây dựng ngân hàng gen theo tiêu chuẩn quốc tế - tạo nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp phát triển chuỗi giá trị dược liệu dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Nhiều doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh đầu tư máy móc, công nghệ chiết xuất và công nghệ vi bao nhằm bảo toàn hoạt chất, gia tăng giá trị sản phẩm. Nắm bắt xu hướng tiêu dùng xanh và chăm sóc sức khỏe hậu đại dịch, hội thảo đã giới thiệu nhiều định hướng phát triển sản phẩm chế biến sâu như kẹo dẻo (gummy), thạch năng lượng, trà detox và mỹ phẩm cao cấp.

Ông Nguyễn Văn Toanh, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân chia sẻ định hướng phát triển các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh.

Tham khảo kinh nghiệm từ Đạo luật nhân sâm của Hàn Quốc - mô hình quản lý ngành sâm thành công trên thế giới - các chuyên gia cho rằng việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình, từ chọn giống, canh tác theo chuẩn GACP-WHO đến chế biến sâu, sẽ là chìa khóa giúp sản phẩm sâm Ngọc Linh xuất khẩu thuận lợi, được thị trường quốc tế đón nhận, qua đó tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Tiến sĩ Sung Bong-jae chia sẻ kinh nghiệm và kỹ thuật canh tác nhân sâm Hàn Quốc tại hội thảo.

Các chuyên gia kiến nghị các cơ quan quản lý và chủ thể liên quan tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, đặc biệt chú trọng thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh". Cụ thể, cần thiết lập cơ sở dữ liệu chuyên biệt để minh bạch hóa trạng thái lô hàng thông qua hệ thống tem QR truy xuất nguồn gốc, đồng thời ngăn chặn các cách gọi lập lờ, sai phạm liên quan đến chỉ dẫn địa lý.

Hội thảo đã thống nhất đề xuất cơ quan quản lý linh hoạt áp dụng các biện pháp hành chính, dân sự, hình sự và kiểm soát hải quan để bảo vệ thương hiệu, song song với việc phát triển các vùng sản xuất tập trung theo hướng sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn - nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường chăm sóc sức khỏe trong nước và quốc tế.