Xu hướng tiêu dùng xanh: Cơ hội vàng cho ngành thảo dược

Dược liệu Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển thành các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, thực phẩm và mỹ phẩm có giá trị gia tăng cao.

Khi sức khỏe trở thành ưu tiên hàng đầu

Sau đại dịch COVID-19 và hàng loạt biến động về môi trường, người tiêu dùng trên toàn cầu ngày càng quan tâm đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Thay vì chỉ tìm kiếm các sản phẩm chữa bệnh, nhiều người chuyển sang xu hướng phòng bệnh, tăng cường đề kháng và duy trì lối sống lành mạnh.

Các nghiên cứu về thị trường thảo dược cho thấy nhu cầu sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên đang tăng mạnh tại châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng 70-80% dân số tại nhiều quốc gia đang phát triển vẫn sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ thảo dược trong chăm sóc sức khỏe. Đây là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng của ngành dược liệu toàn cầu.

Điều đáng chú ý là người tiêu dùng hiện đại không chỉ mua một sản phẩm, mà còn mua cảm giác an tâm. Họ muốn biết sản phẩm đến từ đâu, được sản xuất như thế nào và có thân thiện với môi trường hay không. Chính sự thay đổi trong tâm lý tiêu dùng đang tạo ra lợi thế lớn cho các sản phẩm thảo dược, vốn gắn liền với hình ảnh tự nhiên, an toàn và bền vững.

Các sản phẩm từ thảo dược ngày càng đa dạng, đáp ứng xu hướng sử dụng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên.

Từ bài thuốc đến sản phẩm tiêu dùng hằng ngày

Nếu trước đây thảo dược chủ yếu xuất hiện dưới dạng thuốc hoặc nguyên liệu y học cổ truyền, thì hiện nay phạm vi ứng dụng đã mở rộng đáng kể. Các thành phần từ thảo dược đang được sử dụng trong mỹ phẩm, đồ uống, thực phẩm bổ sung, sản phẩm chăm sóc cá nhân, thực phẩm chức năng và cả ngành du lịch sức khỏe.

Theo các chuyên gia, phần đáy của “kim tự tháp thảo dược” chính là các sản phẩm tiêu dùng hằng ngày như trà thảo mộc, nước uống chức năng, mỹ phẩm thiên nhiên hay thực phẩm bổ sung. Đây cũng là phân khúc có quy mô thị trường lớn nhất và tốc độ tăng trưởng mạnh nhất hiện nay.

Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm từng được xem là cây thuốc đang trở thành mặt hàng tiêu dùng phổ biến. Nghệ không chỉ dùng trong bài thuốc dân gian mà đã xuất hiện trong thực phẩm bổ sung và mỹ phẩm. Giảo cổ lam, cà gai leo, đinh lăng hay đông trùng hạ thảo được chế biến thành trà, viên nang, đồ uống hoặc các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe. Xu hướng này phản ánh sự chuyển dịch từ “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe chủ động” của người tiêu dùng.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự gia tăng nhu cầu đối với các dòng thực phẩm chức năng có nguồn gốc từ dược liệu được trồng theo hướng tự nhiên, hữu cơ và truy xuất được nguồn gốc. Nếu trước đây người tiêu dùng chủ yếu tìm đến thực phẩm chức năng khi gặp vấn đề sức khỏe, thì hiện nay một bộ phận ngày càng lớn coi đây là sản phẩm hỗ trợ duy trì lối sống lành mạnh và phòng ngừa rủi ro sức khỏe.

Các loại dược liệu quen thuộc như cà gai leo, giảo cổ lam, đinh lăng, nghệ, trà dây, atiso, đông trùng hạ thảo hay sâm Việt Nam đang được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm hỗ trợ gan, tim mạch, giấc ngủ, kiểm soát đường huyết và tăng cường sức đề kháng. Xu hướng này đặc biệt phổ biến trong nhóm người tiêu dùng trung lưu, nhân viên văn phòng và những người chủ động đầu tư cho sức khỏe bản thân.

Theo các chuyên gia trong ngành, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở nguồn dược liệu phong phú mà còn ở khả năng phát triển các vùng nguyên liệu sạch gắn với tiêu chuẩn hữu cơ và GACP-WHO. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến yếu tố “xanh – sạch – tự nhiên”, những sản phẩm được sản xuất từ vùng trồng đạt chuẩn, có câu chuyện nguồn gốc rõ ràng và bằng chứng khoa học xác thực sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường.

Đây cũng là phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với việc bán dược liệu thô, bởi người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao cho các sản phẩm vừa hỗ trợ sức khỏe, vừa đáp ứng các tiêu chí về an toàn và phát triển bền vững.

Việt Nam đang sở hữu lợi thế đặc biệt

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu tăng trưởng mạnh, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng lớn để phát triển ngành thảo dược. Không chỉ sở hữu hơn 5.000 loài cây thuốc, Việt Nam còn có nhiều dược liệu quý hiếm đã được thế giới biết đến như sâm Ngọc Linh, ba kích, giảo cổ lam, trinh nữ hoàng cung, quế, hồi hay đương quy.

Bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, Việt Nam còn sở hữu kho tri thức bản địa phong phú được tích lũy qua nhiều thế hệ. Đây là lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có. Những bài thuốc dân gian, kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của các cộng đồng dân tộc thiểu số đang trở thành nguồn tư liệu quý cho nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới.

Đặc biệt, xu hướng tiêu dùng xanh hiện nay phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam. Các vùng núi, trung du và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số có thể trở thành vùng nguyên liệu dược liệu quy mô lớn, vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa góp phần bảo tồn hệ sinh thái và đa dạng sinh học.

Sâm Ngọc Linh và các dược liệu quý là những nguồn tài nguyên có giá trị trong phát triển ngành thảo dược Việt Nam.

Cơ hội lớn nhưng không dành cho những người bán nguyên liệu

Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành giá trị khi ngành thảo dược Việt Nam thoát khỏi vai trò cung cấp nguyên liệu thô. Nhiều chuyên gia cho rằng điểm yếu lớn nhất hiện nay là phần lớn dược liệu vẫn được khai thác hoặc xuất khẩu dưới dạng sơ chế, khiến giá trị gia tăng thấp.

Trong khi đó, lợi nhuận lớn nhất của chuỗi giá trị lại nằm ở các khâu nghiên cứu, chiết xuất hoạt chất, sản xuất thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và xây dựng thương hiệu. Một kilôgam dược liệu thô có thể chỉ mang lại giá trị vài chục nghìn đồng, nhưng khi được chế biến thành sản phẩm hoàn chỉnh, giá trị có thể tăng lên nhiều lần.

Xu hướng tiêu dùng xanh cũng đòi hỏi những tiêu chuẩn khắt khe hơn về truy xuất nguồn gốc, canh tác hữu cơ và phát triển bền vững. Điều này đồng nghĩa ngành thảo dược không thể phát triển theo cách tự phát mà cần hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, áp dụng khoa học công nghệ và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa người dân, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu.

Đón đầu làn sóng tiêu dùng của tương lai

Theo các dự báo quốc tế, thị trường thảo dược toàn cầu sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới nhờ nhu cầu đối với các sản phẩm tự nhiên và chăm sóc sức khỏe. Đây không còn là xu hướng nhất thời mà đang trở thành một phần của lối sống mới trên phạm vi toàn cầu.

Đối với Việt Nam, đây là thời điểm thuận lợi để đưa thảo dược ra khỏi khuôn khổ của ngành dược truyền thống và phát triển thành một ngành kinh tế đa lĩnh vực. Khi cây thuốc không chỉ làm thuốc mà còn hiện diện trong thực phẩm, mỹ phẩm, đồ uống, du lịch và chăm sóc sức khỏe, giá trị của ngành sẽ được mở rộng đáng kể.

Xu hướng tiêu dùng xanh đang mở ra một cánh cửa lớn. Và nếu biết tận dụng lợi thế tài nguyên, tri thức bản địa cùng năng lực chế biến hiện đại, thảo dược Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trong những ngành kinh tế giàu tiềm năng nhất của thập kỷ tới. Không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng, ngành thảo dược còn có thể tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân và đưa những giá trị bản địa của Việt Nam bước vào thị trường toàn cầu.