Làm OCOP gốm sứ bằng sáng tạo và câu chuyện làng nghề

Theo ông Phạm Văn Quang, Trưởng phòng Kinh tế xã Bát Tràng, toàn xã hiện có 70 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó khoảng 50 sản phẩm là gốm sứ, số còn lại là nông sản, rau quả và sản phẩm chế biến từ nông sản. Năm 2026, Bát Tràng đặt mục tiêu có thêm 15 đến 20 sản phẩm.

Đến nay, xã đã hoàn thiện hồ sơ cho 17 sản phẩm, dự kiến được thành phố đánh giá trong tháng 10, phần lớn là gốm sứ với 5 chủ thể tham gia, gồm 4 cơ sở sản xuất gốm và một cơ sở chế biến sản phẩm từ cá sông.

Ông Quang cho biết yêu cầu với sản phẩm OCOP ngày càng chặt chẽ. Muốn đạt 4 sao, sản phẩm không chỉ cần chất lượng tốt, mẫu mã đẹp, khả năng thương mại tốt mà còn phải đáp ứng các tiêu chí nền tảng như sở hữu trí tuệ, bảo hộ nhãn hiệu.

Tại Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh những dòng gốm men suối ngọc, được công nhận OCOP 5 sao cách đây 3 năm và hiện đang tham gia đánh giá, phân hạng lại. Tân Thịnh là một trong số ít cơ sở ở Bát Tràng có sản phẩm 5 sao cùng Công ty TNHH Gốm sứ Quang Vinh, đây là hai đơn vị đầu tiên của Hà Nội có sản phẩm đạt cấp độ này.

Gốm men suối ngọc của HTX Sản xuất kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh đạt 5 sao

Nghệ nhân Ưu tú Trần Đức Tân, người sáng lập hợp tác xã, cho biết sản phẩm hiện được tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành và đã xuất khẩu sang Ấn Độ. Theo ông, với các cơ sở làng nghề, OCOP như một "tấm giấy thông hành" giúp tiếp cận khách hàng, đối tác và các hoạt động xúc tiến thương mại.

Về định hướng, Bí thư Đảng ủy xã Trần Anh Tuấn cho rằng cần chuyển từ tư duy làm sản phẩm phổ thông sang sản phẩm có hàm lượng sáng tạo cao, mang dấu ấn riêng và chứa câu chuyện văn hóa làng nghề.

Bát Tràng không thiếu nghệ nhân có thể làm tác phẩm độc bản, có khi chỉ một chiếc, một bộ, những tác phẩm này nên được giới thiệu, trưng bày, thậm chí đấu giá thay vì bán như hàng hóa thông thường.

Ở hướng khác, xã Bát Tràng khuyến khích các cơ sở làm sản phẩm nhỏ, tinh xảo, hiện đại, tiện cho du khách mang theo. Một món quà lưu niệm nếu được thiết kế tốt và chứa câu chuyện về lịch sử, kiến trúc, nghề gốm, con người Bát Tràng thì giá trị không còn nằm ở vật liệu hay công năng.

Sản phẩm gốm Bát Tràng có thể làm quà lưu niệm mang nhiều giá trị về hình ảnh

Từ tư duy đó, xã định hướng ứng dụng công nghệ số để kể chuyện sản phẩm. Một mã QR trên sản phẩm có thể giúp người mua tìm hiểu lịch sử làng nghề, nghệ nhân, quy trình làm gốm hay câu chuyện đằng sau thiết kế, để sản phẩm không chỉ bán một lần mà còn là "điểm chạm" giúp người dùng tiếp tục tìm hiểu Bát Tràng.

Địa phương cũng tính đến việc phát triển sản phẩm đặt riêng cho doanh nghiệp, gia đình, tổ chức, trong đó nghệ nhân và khách hàng cùng tham gia thiết kế, đưa tên thương hiệu, dấu ấn hoặc câu chuyện riêng vào sản phẩm.

Những thiết kế độc quyền này tạo giá trị cao hơn, hạn chế trùng lặp trên thị trường và khai thác tốt hơn thế mạnh về đội ngũ nghệ nhân, kỹ thuật và khả năng sáng tạo tích lũy qua nhiều thế hệ.

Đồng thời, Xã Bát Tràng tính toán kết nối OCOP với du lịch làng nghề. Du khách có thể tham quan không gian sản xuất gốm, trải nghiệm làm gốm, mua sản phẩm OCOP rồi đến các vùng sản xuất nông nghiệp để cảm nhận đời sống nông thôn. Khi đó, sản phẩm OCOP không chỉ là hàng hóa bày bán mà trở thành một phần của hành trình khám phá địa phương.

Du khách trải nghiệm làm gốm tại Bát Tràng

Xa hơn, xã định hướng hình thành thêm sản phẩm du lịch gắn với OCOP, kết nối sản xuất, trải nghiệm và tiêu thụ, nghiên cứu xây dựng nền tảng số giới thiệu nghệ nhân, sản phẩm, di sản làng nghề và mở thêm không gian quảng bá, kết nối thị trường.

Ông Tuấn cho biết địa phương còn ấp ủ tổ chức lễ hội gốm quốc tế tại Hà Nội, quy tụ các làng gốm tiêu biểu trong nước và một số làng gốm nổi tiếng thế giới, làm không gian để nghệ nhân trình diễn, giao lưu, trao đổi sáng tạo, trưng bày và giới thiệu tác phẩm.

Theo Văn phòng Điều phối các Chương trình Mục tiêu quốc gia thành phố Hà Nội, Bát Tràng là làng nghề nổi tiếng, đã phát huy tốt lợi thế để phát triển sản phẩm OCOP. Thời gian tới, thành phố tiếp tục hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường.