Khi hàng Việt được chọn bằng chất lượng và câu chuyện

Hà Nội hiện có hệ thống làng nghề lớn, với hơn 1.350 làng có nghề, trong đó hơn 300 làng nghề truyền thống. Đây là nguồn sản phẩm phong phú cho chương trình OCOP, từ nhóm thủ công mỹ nghệ, thực phẩm đến các sản phẩm gắn với văn hóa địa phương.

Sản phẩm OCOP gắn với giá trị văn hóa và nghề truyền thống địa phương.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố đã có hơn 3.400 sản phẩm được đánh giá, công nhận OCOP. Phần lớn sản phẩm gắn với các làng nghề, vùng sản xuất nông nghiệp và những nghề truyền thống đã được hình thành qua nhiều thế hệ.

Với các cơ sở sản xuất, việc tham gia OCOP không chỉ dừng ở câu chuyện hoàn thiện hồ sơ để được đánh giá, phân hạng. Để sản phẩm có thể đứng vững trên thị trường, chủ thể phải quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc, khả năng cung ứng và xây dựng thương hiệu.

Câu chuyện của Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh là một ví dụ. Theo nghệ nhân Trần Đức Tân, bộ sản phẩm gốm men suối ngọc của đơn vị đã được công nhận OCOP 5 sao và hiện tiếp tục tham gia đánh giá lại.

Việc một sản phẩm đã đạt mức phân hạng cao nhưng vẫn phải hoàn thiện cho thấy chứng nhận OCOP không phải điểm kết thúc của quá trình phát triển. Chất lượng sản phẩm, mẫu mã, khả năng đổi mới và thị trường tiêu thụ vẫn là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh.

Ở góc độ này, giá trị của OCOP nằm ở việc tạo ra động lực để các chủ thể nhìn lại toàn bộ quá trình sản xuất, từ nguyên liệu, kỹ thuật, tiêu chuẩn đến cách đưa sản phẩm ra thị trường.

Người tiêu dùng cũng có thêm cơ sở để tìm hiểu sản phẩm trước khi lựa chọn. Nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, thông tin truy xuất, bao bì và câu chuyện phía sau sản phẩm ngày càng trở thành những yếu tố được quan tâm, bên cạnh giá bán và công năng sử dụng.

Một trong những lợi thế của sản phẩm OCOP là khả năng gắn hàng hóa với nơi sản xuất và cộng đồng tạo ra sản phẩm.

Với các làng nghề Hà Nội, giá trị ấy càng rõ nét. Một sản phẩm gốm có thể gắn với tên tuổi làng nghề, kỹ thuật của người thợ và lịch sử của vùng đất. Một sản phẩm thủ công mỹ nghệ có thể kể về nguyên liệu, cách chế tác và những người tiếp nối nghề qua nhiều thế hệ.

Khi những thông tin đó được đưa vào cách xây dựng thương hiệu, sản phẩm không còn chỉ được nhận diện bằng công năng. Người mua có thêm lý do để quan tâm đến nguồn gốc và câu chuyện phía sau món hàng.

Nghệ nhân Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, cho rằng việc gắn phát triển làng nghề với chương trình OCOP góp phần bảo tồn giá trị văn hóa, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Theo bà Vinh, để OCOP phát triển theo hướng bền vững, cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu; đồng thời hỗ trợ các cơ sở về vốn, công nghệ, thiết kế và tiêu chuẩn chất lượng.

Đây cũng là điểm mà các chủ thể OCOP phải đối mặt khi thị trường ngày càng mở rộng. Một sản phẩm có câu chuyện hay nhưng chất lượng không ổn định sẽ khó giữ được người mua. Ngược lại, sản phẩm đạt tiêu chuẩn nhưng thiếu nhận diện và thông tin cũng khó tạo được khác biệt giữa rất nhiều lựa chọn trên thị trường.

Sau nhiều năm triển khai, OCOP của Hà Nội đang được định hướng theo hướng chú trọng hơn đến chất lượng và giá trị thay vì chỉ tăng số lượng sản phẩm được công nhận.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội, thành phố đang chuyển trọng tâm sang xây dựng thương hiệu, gia tăng giá trị và hình thành những sản phẩm có khả năng tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối hiện đại.

Điều này đặt ra yêu cầu lớn hơn đối với các chủ thể. Sản phẩm phải đáp ứng những tiêu chuẩn về chất lượng, bao bì, sản lượng và khả năng cung ứng ổn định nếu muốn đi vào các kênh bán hàng hiện đại.

Chứng nhận OCOP vì thế có thể xem là một dấu hiệu nhận diện, nhưng chưa thể thay thế cho năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Sau khi được công nhận, bài toán tiếp theo vẫn là làm sao để người tiêu dùng biết đến, dùng thử, quay lại mua và giới thiệu cho người khác.

Đây cũng là quá trình có thể tạo ra sự thay đổi trong cách các cơ sở sản xuất nhìn về thị trường. Thay vì chỉ làm sản phẩm theo kinh nghiệm hoặc theo nhu cầu trước mắt, nhiều chủ thể phải quan tâm hơn đến thị hiếu, bao bì, thương hiệu, tiêu chuẩn và các kênh phân phối.

Hà Nội có lợi thế khi phát triển OCOP nhờ cùng lúc sở hữu hệ thống làng nghề, vùng sản xuất nông nghiệp và nguồn tài nguyên văn hóa phong phú. Nếu được kết nối hợp lý, những yếu tố này có thể tạo thành chuỗi giá trị rộng hơn cho sản phẩm địa phương.

Một sản phẩm thủ công có thể gắn với trải nghiệm làng nghề và du lịch. Nông sản có thể được chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đưa lên các kênh bán hàng trực tuyến. Những sản phẩm đã có câu chuyện về vùng đất, nguyên liệu hoặc nghề truyền thống có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng thông qua hoạt động quảng bá số.

Sản phẩm địa phương được kết nối với các kênh phân phối và thị trường.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, thành phố xác định chương trình OCOP có vai trò trong phát triển kinh tế nông thôn, khai thác lợi thế của từng địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân và gắn sản xuất nông nghiệp với tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề, dịch vụ và du lịch nông thôn.

Thành phố cũng định hướng OCOP gắn với chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, cảnh quan và môi trường nông thôn.

Như vậy, câu chuyện của OCOP không chỉ nằm ở việc một sản phẩm được xếp hạng mấy sao. Quan trọng hơn là sau khi được công nhận, sản phẩm có tiếp tục được đầu tư, có tìm được thị trường và tạo ra giá trị ổn định cho người làm ra nó hay không.

Với người tiêu dùng, những thay đổi đó mở thêm cơ hội tiếp cận hàng hóa có thông tin rõ ràng hơn về nguồn gốc, quy trình và nơi sản xuất. Với các làng nghề và cơ sở sản xuất, đây cũng là động lực để những sản phẩm vốn quen thuộc trong đời sống địa phương được làm mới, chuẩn hóa và đưa vào những thị trường rộng hơn.