Cao nguyên đá Đồng Văn: Câu chuyện 550 triệu năm chinh phục thế giới

Nơi đá kể câu chuyện văn hóa

Thuộc tỉnh Tuyên Quang (sau khi sáp nhập từ Hà Giang cũ), Cao nguyên đá Đồng Văn là một trong những vùng đá vôi cổ nhất châu Á. Giới địa chất quốc tế gọi nơi đây là "bảo tàng địa chất ngoài trời" – nơi lưu giữ lịch sử tiến hóa 550 triệu năm của Trái đất. 

Những lớp đá vôi chồng xếp qua hàng trăm triệu năm, hệ thống hang động kỳ vĩ và hóa thạch quý hiếm từ Đại Cổ sinh đến Tân sinh đã biến Đồng Văn thành cuốn sách mở về lịch sử địa chất hành tinh.​ Nhưng điều khiến Đồng Văn trở nên đặc biệt không chỉ là những phiến đá cổ xưa. Đó là cách con người đã sống, thở và hòa mình vào từng rãnh núi, từng thửa ruộng bậc thang suốt hàng nghìn năm.​

Cao nguyên đá Đồng Văn (tỉnh Tuyên Quang) được vinh danh trở thành “Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới 2025” tại Lễ trao giải World Travel Awards

Nếu địa chất tạo nên xương sống của Đồng Văn, thì văn hóa chính là hồn cốt. Nơi đây là nhà của 17 dân tộc anh em, nơi kiến trúc nhà trình tường vững chãi đối mặt với gió rét, chợ phiên vùng cao rộn ràng tiếng cười, âm thanh khèn Mông vọng qua núi rừng, và những lễ tục nông nghiệp gắn bó mật thiết với chu kỳ thiên nhiên.​ Mối tương tác hàng nghìn năm giữa con người và tự nhiên đã tạo nên hệ sinh thái văn hóa hiếm có: thiên nhiên kiến tạo địa hình, con người kiến tạo bản sắc.

Vạn ngàn "thung lũng" đá tại Đồng Văn

Những bàn tay thô ráp của người dân vùng cao không chỉ canh tác trên đá mà còn gìn giữ nghề thủ công truyền thống, tri thức bản địa về dược liệu rừng, kỹ thuật dệt vải lanh... – những giá trị ngày càng quý giá trong thời đại toàn cầu hóa.​ Chính tính nguyên bản, tính liên tục và tính đặc hữu ấy đã làm nên sức hấp dẫn khác biệt của cao nguyên đá, và là nền tảng để Đồng Văn bước lên bục vinh quang của World Travel Awards 2025.​

Từ UNESCO đến "Oscar du lịch thế giới"

Hành trình chinh phục thế giới của Đồng Văn không phải một sớm một chiều. Từ năm 2010, khi UNESCO công nhận Công viên địa chất toàn cầu, Đồng Văn đã bắt đầu được biết đến rộng rãi hơn. Nhưng để tiến xa hơn, cần nhiều hơn những tảng đá cổ và phong cảnh hùng vĩ - cần sự đầu tư bài bản vào bảo tồn di sản, phát triển du lịch bền vững và đào tạo cộng đồng.​

Tại Lễ vinh danh World Travel Awards 2025 - giải thưởng được ví như "Oscar của ngành du lịch", Cao nguyên đá Đồng Văn đã chính thức được xướng tên trong hạng mục "Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới". Trong số hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự, Đồng Văn nổi bật nhờ sự kết hợp độc đáo giữa giá trị địa chất, văn hóa sống động và cam kết bảo tồn bền vững.​

Lãnh đạo UBND tỉnh Tuyên Quang đón nhận danh hiệu “Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới 2025” tại Lễ trao giải World Travel Awards. Ảnh: Sở VHTT&DL tỉnh Tuyên Quang.

Phát biểu tại sự kiện, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc nhấn mạnh: "Danh hiệu này không chỉ là niềm tự hào của Tuyên Quang mà còn là sự ghi nhận của thế giới đối với những nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản mà tỉnh kiên trì thực hiện. Đây là động lực quan trọng để Tuyên Quang tiếp tục theo đuổi mục tiêu xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong những năm tới".​

Thành công của Đồng Văn không chỉ là niềm tự hào quốc gia mà còn là bài học quý giá cho các địa phương khác, đặc biệt là những nơi đang phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch cộng đồng. Khi sản phẩm OCOP không chỉ là hàng hóa mà còn mang theo câu chuyện văn hóa, lịch sử và con người, chúng trở nên có giá trị gấp bội.​

Đồng Văn đã chứng minh: bảo tồn không có nghĩa là đóng băng quá khứ, mà là làm cho di sản "sống" và có ý nghĩa với thế hệ hiện tại. Các sản phẩm thủ công, ẩm thực, dịch vụ du lịch cộng đồng nơi đây đều được xây dựng dựa trên nền tảng văn hóa bản địa, tạo sinh kế bền vững cho người dân đồng thời giữ gìn bản sắc dân tộc.​

Danh hiệu dành cho Cao nguyên đá Đồng Văn năm 2025 một lần nữa khẳng định: Việt Nam không chỉ có thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn có khả năng quản lý, bảo tồn và quảng bá di sản một cách chuyên nghiệp. Đây là nguồn cảm hứng lớn cho các tỉnh, thành khác – đặc biệt những nơi có tiềm năng OCOP du lịch – học hỏi và áp dụng mô hình phát triển bền vững, đưa sản phẩm địa phương vươn tầm quốc tế.​

Từ những phiến đá 550 triệu năm tuổi đến bục vinh danh thế giới, Đồng Văn đã viết nên câu chuyện về sự kiên trì, bản lĩnh và niềm tự hào dân tộc – một câu chuyện mà mỗi sản phẩm OCOP, mỗi địa phương Việt Nam đều có thể kể theo cách riêng của mình.