Xà Phìn vào mùa vàng dưới những mái nhà rêu xanh

Xà Phìn nằm dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, cách trung tâm phường Hà Giang 1 hơn 20km. Con đường lên bản uốn lượn giữa núi rừng, nương chè, ruộng bậc thang.

Ruộng bậc thang Xà Phìn bắt đầu chuyển vàng dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh.

Những mái nhà sàn lợp lá cọ tạo nên nét riêng của Xà Phìn. Sau nhiều năm chịu mưa nắng, sương mù, độ ẩm vùng cao, rêu tự nhiên phủ lên từng lớp lá. Có mái xanh non, có mái ngả màu trầm sẫm. Những nếp nhà nằm xen giữa vườn cây, ruộng lúa, tạo nên khung cảnh gần gũi với núi rừng.

Hiện Xà Phìn còn 11 ngôi nhà mái rêu. Người dân vẫn sử dụng những ngôi nhà này làm nơi sinh sống. Mái rêu không được tạo ra để phục vụ du lịch. Rêu hình thành theo thời gian, gắn với cách dựng nhà, vật liệu truyền thống của đồng bào Dao.

Xà Phìn có 54 hộ với 270 nhân khẩu, đều là đồng bào Dao. Người dân vẫn duy trì nhiều nét sinh hoạt truyền thống. Trang phục Dao, hát Páo Dung, ẩm thực bản địa, nghề chế biến chè tạo thêm những giá trị cho điểm đến.

Một số gia đình đã sửa sang nhà sàn để đón khách lưu trú. Du khách có thể nghỉ trong nhà truyền thống, thưởng thức món ăn địa phương, uống chè Shan tuyết, trải nghiệm không khí vùng cao.

Nhà sàn mái rêu nằm xen giữa những thửa ruộng bậc thang ở Xà Phìn.

Hoạt động du lịch cũng tạo thêm động lực để người dân chăm sóc mái cọ, giữ gìn sân vườn, bảo vệ cảnh quan. Mỗi ngôi nhà được giữ lại giúp Xà Phìn duy trì hình ảnh làng nhà rêu.

Ruộng bậc thang tạo thêm sắc màu cho Xà Phìn theo từng mùa. Toàn thôn hiện có 28ha ruộng bậc thang. Những thửa ruộng men theo sườn núi, xen giữa nhà sàn, nương chè.

Người dân đã khai đất, đắp bờ, dẫn nước qua nhiều thế hệ để tạo nên những bậc ruộng trên địa hình dốc. Mỗi thửa ruộng vừa tạo ra lương thực, vừa ghi dấu cách người Dao thích nghi với núi rừng.

Những ngày này, lúa trên các thửa ruộng bắt đầu chuyển vàng. Ông Đặng Văn Háu cùng người dân trong thôn chuẩn bị bước vào mùa thu hoạch.

Với du khách, mùa lúa chín tạo cơ hội ngắm cảnh, chụp ảnh. Với người dân, những bông lúa trĩu hạt là thành quả sau nhiều tháng chăm sóc ruộng đồng. Hai giá trị gặp nhau trong những lối đi giữa bản làng.

Khi lúa chín, màu vàng của ruộng nổi bật dưới những mái nhà rêu xanh. Xa hơn là rừng Tây Côn Lĩnh, nương chè, mây trắng. Sự đan xen này tạo nên cảnh sắc đặc trưng của Xà Phìn.

Chè Shan tuyết cổ thụ là một phần khác trong không gian sản xuất của Xà Phìn. Người Dao đã gắn bó với cây chè qua nhiều thế hệ.

Du khách có thể tìm hiểu cách hái, sao chè, thưởng thức trà, mua sản phẩm về làm quà. Rừng thảo quả, thác Hươu, khu nuôi cá tầm cũng tạo thêm điểm dừng trong hành trình khám phá bản.

Những trải nghiệm này giúp du khách hiểu thêm về công việc phía sau sản vật địa phương. Một buổi tìm hiểu mùa gặt, một chén chè Shan tuyết hay bữa cơm của người Dao đều có thể trở thành một phần của chuyến đi.

Xà Phìn vì thế có điều kiện phát triển du lịch cộng đồng dựa trên cảnh quan, văn hóa, sản vật. Người dân có thể tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm. Việc phát triển du lịch cũng gắn với yêu cầu giữ nhà sàn, ruộng bậc thang, cảnh quan bản làng.

Ruộng bậc thang tạo nên cảnh sắc đặc trưng của Xà Phìn trong mùa lúa chín.

Ngày 10/10/2026, xã Thanh Thủy tổ chức Lễ hội “Mùa vàng - Làng nhà rêu” tại thôn Xà Phìn. Chương trình gồm thi gặt lúa truyền thống, giã bánh dày, giới thiệu ẩm thực Dao, sao chè Shan tuyết, trưng bày nông sản, sản phẩm OCOP.

Du khách cũng có thể tham quan nhà sàn mái rêu, ruộng bậc thang mùa lúa chín, các điểm cảnh quan quanh bản. Từ ngày 10 đến 18/10, không gian trưng bày tranh nghệ thuật về Xà Phìn dự kiến giới thiệu thêm hình ảnh bản làng qua các tác phẩm hội họa.

Ông Phan Ngọc Thắng, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Thủy, cho biết địa phương mong muốn lễ hội tạo thêm cơ hội để du khách tìm hiểu văn hóa Dao, thưởng thức sản vật, lưu trú tại Xà Phìn. Xã định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với nhà sàn mái rêu, ruộng bậc thang, cảnh quan thôn bản.

Sức hút của Xà Phìn không chỉ nằm trong mùa lúa chín. Khi mùa vàng qua đi, những mái nhà rêu vẫn nằm dưới chân Tây Côn Lĩnh. Mùa nước đổ mang đến một diện mạo khác cho ruộng bậc thang. Mùa đông phủ sương lên mái cọ, nương chè.

Mỗi mùa tạo một sắc thái riêng cho bản làng. Còn hiện tại, khi lúa chuyển vàng trên sườn núi, Xà Phìn có sự kết hợp đặc biệt giữa ruộng bậc thang, mái nhà rêu, văn hóa Dao, sản vật vùng cao. Đây là những giá trị có thể tạo thêm sức hút cho điểm đến du lịch cộng đồng của tỉnh Tuyên Quang.