Chuyển hóa sâm Lai Châu thành nguyên liệu hóa dược cao cấp

Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus) sở hữu hệ khung saponin độc đáo, chứa hàm lượng Majonoside R2 vượt trội cùng nhiều hợp chất sinh học quý giá. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng dược liệu Tây Bắc hiện nay chủ yếu giao dịch dưới dạng sâm tươi nguyên củ hoặc sấy khô thô sơ.

Dược sỹ cao cấp Nguyễn Văn Toanh - Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân trình bày bản tham luận tại Hội thảo. Ảnh: Long Nguyễn

Phương thức tiêu thụ truyền thống bộc lộ nhiều điểm nghẽn chí mạng: tính ổn định sinh khả dụng thấp, rủi ro bảo quản cao và chưa khai thác triệt để tiềm năng ứng dụng trong điều trị y học lâm sàng. Việc xuất bán thô khiến dòng sâm đặc hữu đánh mất phần lớn giá trị thặng dư trên thị trường thương mại.

Tại Hội thảo khoa học "Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc", báo cáo chuyên sâu của Dược sĩ cao cấp Nguyễn Văn Toanh (Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân) đề xuất một hướng đi chiến lược. Giải pháp đưa ra là sự giao thoa giữa tri thức y học cổ truyền và công nghệ hóa dược tiên tiến, tập trung triệt để vào công đoạn chế biến sâu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Trọng Hải trao Biên bản ghi nhớ hợp tác cho các đơn vị. Ảnh: Long Nguyễn

Trọng tâm của báo cáo nằm ở đề án nghiên cứu ứng dụng quy trình xử lý nhiệt "cửu chưng, cửu sái" (9 lần hấp, 9 lần sấy) vào dây chuyền sản xuất công nghiệp. Quá trình gia nhiệt liên tục tạo ra chuỗi phản ứng thủy phân và tái cấu trúc phân tử phức tạp, biến đổi hoàn toàn hệ khung saponin nguyên bản của sâm tươi.

Báo cáo phân tích rõ cơ chế sinh hóa học của hệ thống gia nhiệt. Dưới tác động của nhiệt độ và độ ẩm qua nhiều chu kỳ, liên kết glycoside bị bẻ gãy. Các ginsenoside nhóm Protopanaxadiol (PPD) có trọng lượng phân tử lớn (như Rb1, Rb2, Rd) bị loại bỏ gốc đường tại vị trí C-20, chuyển hóa thành các saponin thứ cấp kích thước nhỏ. Sự chuyển đổi này giúp hoạt chất dễ dàng thẩm thấu qua thành ruột vào hệ tuần hoàn máu, gia tăng tối đa mức độ sinh khả dụng khi sử dụng.

Các đại biểu dự Hội thảo khoa học "Sâm Lai Châu – Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc". Ảnh: Long Nguyễn

Song song đó, phản ứng khử nước (Dehydration) diễn ra liên tục tại C-20 hình thành các liên kết đôi, tạo ra nhóm ginsenoside hiếm (Rare Ginsenosides) bao gồm Rg3, Rg5 và Rk1. Sự xuất hiện của nhóm hoạt chất hiếm mang ý nghĩa y sinh đột phá. Các nghiên cứu lâm sàng trên thế giới khẳng định Rg3, Rg5 và Rk1 sở hữu hoạt tính dược lý cực kỳ mạnh mẽ. Chúng thể hiện khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, kháng viêm diện rộng và bảo vệ hệ thần kinh trung ương trước quá trình thoái hóa.

TS. Vũ Mạnh Hà – Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: Long Nguyễn)

Làm chủ công nghệ chuyển hóa saponin giúp doanh nghiệp tự tin định vị sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với các dòng hắc sâm (Black Ginseng) cao cấp nhập khẩu từ Hàn Quốc. Dược sĩ Nguyễn Văn Toanh tái khẳng định chiến lược phát triển dược liệu sâm Lai Châu bắt buộc dựa trên ba trụ cột cốt lõi: Tiêu chuẩn hóa nguồn nguyên liệu đầu vào, đầu tư công nghệ chế biến sâu quy mô lớn và minh bạch hệ thống kiểm chứng bằng y học thực chứng (Evidence-based medicine).

TS. Lê Xuân Định – Thứ trưởng Bộ KH&CN phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: Long Nguyễn)

Mô hình này kiến tạo một chuỗi cung ứng khép kín, bảo chứng chất lượng từ vùng trồng sâm dưới tán rừng Tây Bắc đến phòng thí nghiệm và nhà máy sản xuất hóa dược. Sự chuyển giao công nghệ tiên tiến chấm dứt kỷ nguyên bán nguyên liệu thô, chính thức đưa sâm Lai Châu trở thành thương hiệu quốc gia mang hàm lượng khoa học cao, phục vụ đắc lực mạng lưới y tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.