Sơn La: Chế biến sâu để giảm áp lực mùa vụ

Nhiều năm qua, vựa trái cây lớn thứ hai cả nước thường xuyên đối mặt rủi ro dư thừa nguồn cung cục bộ trong chính vụ. Hiện nay, sự tham gia của mạng lưới nhà máy chế biến quy mô lớn cùng hệ thống lò sấy vệ tinh thiết lập lại chuỗi cung ứng. Công nghiệp chế biến trở thành công cụ điều tiết cung cầu, bảo vệ người nông dân trước chu kỳ biến động giá, chuyển hóa áp lực tiêu thụ thành lợi thế thương mại bền vững.

Mận hậu là một trong những nông sản thế mạnh của Sơn La.

Tối ưu hóa giá trị chuỗi cung ứng

Sự phụ thuộc vào thương lái và thị trường tiêu thụ tươi từng là điểm yếu chí mạng của người trồng cây ăn quả. Tại phường Mộc Lỵ (tỉnh Sơn La), chủ vườn mận 7 ha Nguyễn Đình Thuận xác nhận sự thay đổi căn bản trong cơ cấu doanh thu. Nông sản đạt chuẩn hình thức tiếp tục duy trì kênh xuất bán quả tươi. Khối lượng quả không đạt kích cỡ thương mại được các cơ sở chế biến thu mua triệt để với mức giá sàn ổn định. Việc phân loại đa tầng giúp nông dân tối ưu hóa 100% sản lượng thu hoạch, loại bỏ tình trạng đổ bỏ phế phẩm.

Các loại quả có thời gian bảo quản ngắn như mận, xoài, nhãn đòi hỏi tích hợp khâu chế biến sâu nhằm giảm thiểu rủi ro logistics. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Quyết Thanh (phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La), hệ thống dây chuyền vận hành liên tục. Giám đốc Phạm Văn Quyết cho biết cơ sở tiếp nhận trung bình 2 tấn mận tươi mỗi ngày. Hàng trăm tấn mận nguyên liệu đi qua quy trình tinh chế, chuyển hóa thành mận sấy dẻo, ô mai, siro, nước cốt và rượu mận. Danh mục sản phẩm đa dạng hóa giúp đơn vị tiếp cận hệ thống siêu thị nội địa và mở rộng kênh thương mại điện tử.

Người lao động của HTX Nông nghiệp Quyết Thanh, phường Thảo Nguyên (Sơn La) phân loại, chuẩn bị cho chế biến mận hậu.

Ở quy mô công nghiệp, Trung tâm Chế biến rau quả Doveco Sơn La dẫn dắt chuỗi cung ứng với công suất thiết kế 52.000 tấn sản phẩm/năm. Đỉnh điểm vụ thu hoạch, nhà máy tiêu thụ 120 - 150 tấn xoài nguyên liệu mỗi ngày. Quy trình tự động hóa chuyển đổi xoài tươi thành xoài đông lạnh, xoài sấy và puree xoài xuất khẩu, đáp ứng hàng rào kỹ thuật của các thị trường khắt khe. Nông dân thoát rủi ro ép giá, nông sản được kéo dài thời gian lưu trữ và gia tăng biên độ lợi nhuận.

Vùng sản xuất cây ăn quả trong nhà kính tập trung tại Sơn La.

Hoàn thiện hạ tầng logistics để thu hút đầu tư

Lực kéo từ chế biến sâu kích hoạt mạng lưới công nghiệp nông thôn. Hiện tại, tỉnh Sơn La quy tụ hơn 560 nhà máy, cơ sở chế biến quy mô lớn, cùng mạng lưới 2.700 lò sấy nông hộ. Hệ sinh thái này bao gồm Nhà máy chế biến tinh bột biến tính BHL Sơn La, các tổ hợp chế biến cà phê, mắc ca, chè ô long, giữ lại giá trị thặng dư trực tiếp tại vùng nguyên liệu.

Dù đạt kết quả khả quan, chuỗi cung ứng bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Hệ thống kho lạnh bảo quản sau thu hoạch tại khu vực vùng sâu chưa đồng bộ. Tỷ lệ chế biến sâu một số ngành hàng chủ lực chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng diện tích. Mối liên kết hợp đồng giữa doanh nghiệp và hộ nông dân tiềm ẩn rủi ro phá vỡ cam kết.

Trung tâm chế biến rau, quả DOVECO Sơn La thu mua, vận chuyển nguyên liệu xoài.

Nhằm tháo gỡ rào cản, Nghị quyết số 05-NQ/TU của Đảng bộ tỉnh Sơn La hoạch định chiến lược giai đoạn 2025-2030. Trọng tâm hướng đến quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, hiện đại hóa hạ tầng logistics, thúc đẩy chuyển đổi số và ưu tiên thu hút dòng vốn đầu tư vào dự án chế biến sâu gắn với thương hiệu đặc trưng.

Lãnh đạo UBND tỉnh Sơn La khẳng định, nâng cao tỷ trọng chế biến sâu là giải pháp cốt lõi gia tăng giá trị nông sản. Địa phương ưu tiên quỹ đất, xây dựng chính sách thu hút tập đoàn đầu tư cụm công nghiệp chế biến. Chuyển dịch tư duy bán thô sang làm chủ chuỗi giá trị tinh chế là bước đi bắt buộc để nông sản Sơn La phòng vệ trước biến động giá, thiết lập vị thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.