Định danh số bảo vệ "căn cước" nông sản vùng miền

Nguồn gốc xuất xứ định đoạt giá trị nông sản. Một địa danh gắn liền uy tín chất lượng mặc nhiên trở thành tài sản thương hiệu. Giá trị thương mại cao đi liền rủi ro mạo danh trục lợi.

Vụ án 19 tấn việt quất nhập lậu mạo danh "Việt quất Mộc Châu" bộc lộ thủ đoạn gian lận tinh vi. Dữ liệu điều tra xác định 18.660 kg việt quất lậu tuồn qua cửa khẩu Kim Thành (tỉnh Lào Cai) và cửa khẩu Tân Thanh (tỉnh Lạng Sơn). Lô hàng được tập kết, đóng hộp, dán nhãn mác đặc sản nội địa, phân phối vào chuỗi siêu thị.

Chất lượng quả việt quất thực tế được ghi nhận ở vùng trồng tại Sơn La trong vụ việc “Gần 19 tấn việt quất nhập lậu được hợp thức hóa nguồn gốc để vào siêu thị”. Ảnh: VTV

Nhằm hợp thức hóa chứng từ, Công ty Greenland lập vườn việt quất 6.000 m² tại phường Mộc Lỵ (tỉnh Sơn La). Vườn trong giai đoạn thử nghiệm, sản lượng rất thấp. Đối tượng sử dụng vùng trồng này làm bình phong "rửa" nguồn gốc cho nông sản lậu. Việt quất lậu được trộn lẫn sản phẩm nội địa đánh lừa cơ quan kiểm định. Vụ việc phơi bày thủ đoạn mượn vùng trồng thật hợp thức hóa hàng lậu quy mô lớn.

Hậu quả sự việc vượt xa một giao dịch sai lầm. Thiệt hại lớn nhất giáng vào niềm tin thị trường, đe dọa sinh kế của người sản xuất chân chính. Thương hiệu vùng miền xây dựng qua nhiều thế hệ cần công cụ bảo vệ vững chắc hơn danh tiếng bề nổi.

Việt quất nhập lậu được bày bán tại một số siêu thị. Ảnh: VTV

Vấn nạn mạo danh tấn công nhiều ngành hàng. Cam Cao Phong, sản phẩm bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2014, chứng minh quá trình xây dựng thương hiệu bắt buộc song hành công tác bảo vệ nguồn gốc. Ông Hoàng Minh Hiếu, Chủ tịch UBND thị trấn Cao Phong (tỉnh Phú Thọ), khẳng định công tác quảng bá thương hiệu gắn liền nâng cao nhận thức cộng đồng. Chính quyền, người tiêu dùng chia sẻ trách nhiệm bảo vệ xuất xứ địa lý, duy trì giá trị sản phẩm.

Tháng 5/2025, cơ quan chức năng tại thành phố Hà Nội khởi tố đường dây làm giả gạo ST25 nhãn hiệu Ông Cua. Nhóm đối tượng tung ra thị trường gần 20 tấn gạo giá rẻ đóng bao bì nhái. Công an thu giữ gần 5 tấn gạo nguyên liệu, hơn 38.000 vỏ bao bì. Tháng 6/2025, thêm 17 tấn gạo giả ST25 bị phát hiện. Sự xuất hiện ồ ạt của hàng nhái lập tức tác động tâm lý thị trường. Sức mua ST25 chính hãng tại một số cửa hàng sụt giảm 5-10%. Hàng giả phá vỡ cấu trúc giá, đe dọa trực tiếp mạng lưới kinh doanh hàng thật.

Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc Hợp tác xã 3T Farm (thị trấn Cao Phong, tỉnh Phú Thọ), từng đối mặt tình trạng mạo danh thương hiệu cam. Từ trải nghiệm thực tế, bà Thủy nhấn mạnh sự khoan nhượng tạo tiền lệ xấu. Nhà sản xuất, hợp tác xã tuyệt đối tránh giải quyết vi phạm bằng lời xin lỗi đơn thuần. Thiếu biện pháp ngăn chặn triệt để, hành vi xâm phạm tiếp tục lặp lại.

Cam Cao Phong cũng là một trong những nông sản từng bị “mượn tên”. Ảnh: HTX 3T Farm

Chủ thể sản xuất buộc phải chủ động thiết lập hệ thống nhận diện rõ ràng. Việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, lưu trữ hồ sơ vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình phân phối đóng vai trò rào cản kỹ thuật bắt buộc. Khi phát hiện gian lận, doanh nghiệp cần thu thập chứng cứ, áp dụng biện pháp pháp lý bảo vệ quyền lợi. Khởi tạo sản phẩm chất lượng đóng vai trò nền tảng. Bảo vệ thương hiệu nắm giữ mắt xích thiết yếu trong chu trình quản trị kinh doanh. Chủ thể OCOP cần thiết lập hàng rào phòng vệ thay vì phản ứng thụ động.

Một số mẫu bao bì gạo ST25 bị làm giả. Ảnh: icheck.com.vn

Giữa hệ sinh thái thương mại điện tử, người tiêu dùng khó thẩm định nguồn gốc bằng mắt thường. Bao bì bắt mắt che giấu sự thật về vùng trồng, chủ thể sản xuất. Khách hàng cần vươn khỏi thói quen kiểm tra thông tin bề mặt. Thao tác truy xuất mã QR, đối chiếu địa chỉ, đơn vị sản xuất, vùng nguyên liệu quyết định độ xác tín của sản phẩm.

Giá bán mất dần vai trò thước đo chất lượng tuyệt đối. Giá rẻ bất thường phát đi tín hiệu rủi ro, mức giá cao thiếu bảo chứng nguồn gốc. Khả năng kiểm chứng dữ liệu độc lập trở thành yếu tố quyết định.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam chính thức vận hành, cung cấp công cụ minh bạch hóa thị trường. Dữ liệu ghi nhận hệ thống tích hợp hồ sơ hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm hàng. Nền tảng kết nối 170 doanh nghiệp trên địa bàn 24 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Hệ thống liên thông dữ liệu từ vùng trồng, đơn vị chế biến đến chuỗi phân phối, thiết lập "căn cước số" cho nông sản.

Bảo vệ tài sản thương hiệu đòi hỏi thế chân kiềng vững chắc: Nhà sản xuất minh bạch hồ sơ số; cơ quan quản lý duy trì công cụ truy xuất; người tiêu dùng thiết lập thói quen kiểm chứng. Sản phẩm OCOP phát triển bền vững khi trả lời chuẩn xác ba truy vấn bằng dữ liệu: Sản xuất ở đâu, do ai vận hành, kiểm chứng bằng công cụ nào.