Lai Châu nhìn lại hành trình nâng chất sản phẩm OCOP ở Tân Phong

Ngày 17/9, Đoàn giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tại phường Tân Phong. Qua thực tế sản xuất và làm việc với địa phương, một trong những vấn đề được đặt ra là cách duy trì giá trị của sản phẩm sau khi được công nhận.

Quang cảnh buổi giám sát.

Theo báo cáo của phường Tân Phong, đến tháng 9/2026, địa bàn có 43 sản phẩm của 25 chủ thể được công nhận OCOP 3 sao. Trong số này, 21 sản phẩm của 14 chủ thể còn thời hạn và đang được duy trì, phát triển. 22 sản phẩm của 11 chủ thể đã hết thời hạn 36 tháng, các chủ thể chưa có nhu cầu đề nghị đánh giá, phân hạng lại. Năm 2026, phường đặt mục tiêu phát triển thêm 5 sản phẩm; các chủ thể đang hoàn thiện hồ sơ để đề nghị đánh giá, phân hạng.

Một sản phẩm được công nhận OCOP không có nghĩa quá trình phát triển đã kết thúc. Sau thời điểm phân hạng, chủ thể vẫn phải duy trì chất lượng, hoàn thiện quy trình sản xuất, cập nhật bao bì, nhãn hàng hóa và tìm thị trường phù hợp.

Đây cũng là hướng Lai Châu đang đặt ra trong giai đoạn mới. Theo kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh tiếp tục nâng cao giá trị nông sản, phát triển sản phẩm dựa trên lợi thế địa phương, gắn OCOP với chuyển đổi số, du lịch và phát triển kinh tế nông thôn.

Tại Tân Phong, các sản phẩm sau khi tham gia chương trình đã có những thay đổi về quy mô sản xuất, chất lượng, quy trình chế biến, mẫu mã bao bì và thương hiệu. Một số cơ sở áp dụng các quy trình như VietGAP, ISO, HACCP trong sản xuất. Báo cáo của phường cho biết doanh số của phần lớn sản phẩm tăng sau khi được công nhận OCOP.

Những thay đổi này cho thấy OCOP không chỉ được nhìn ở kết quả phân hạng. Với các chủ thể, quá trình hoàn thiện sản phẩm mới quyết định khả năng duy trì thị trường sau khi được gắn sao.

Trong buổi khảo sát, Đoàn giám sát thực tế tại Công ty TNHH một thành viên Lộc Trời Lai Châu ở bản San Thàng 2, Hợp tác xã Phú Trường tại tổ 11 và hộ kinh doanh Đông trùng hạ thảo Huy Hùng tại tổ 9. Đây là những cơ sở đang tham gia sản xuất, kinh doanh các sản phẩm thuộc Chương trình OCOP trên địa bàn phường.

Qua khảo sát, Đoàn ghi nhận sự chủ động của chính quyền và các chủ thể trong phát triển sản phẩm thế mạnh. Phường Tân Phong cũng được đánh giá đã có cách hỗ trợ riêng để khuyến khích các cơ sở hoàn thiện sản phẩm, tham gia chương trình OCOP cấp tỉnh.

Với những sản phẩm đã được công nhận, yêu cầu tiếp theo là nâng chất lượng, cải tiến mẫu mã và mở rộng quy mô khi thị trường có nhu cầu. Nếu sản phẩm chỉ dừng ở việc hoàn thành hồ sơ đánh giá mà không tiếp tục đầu tư, khả năng duy trì sức cạnh tranh sẽ hạn chế.

Thực tế danh sách sản phẩm OCOP của Lai Châu cho thấy thời hạn công nhận là vấn đề cần được các chủ thể quan tâm. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 191 sản phẩm còn thời hạn, gồm 13 sản phẩm 4 sao và 178 sản phẩm 3 sao; 104 sản phẩm đã hết thời hạn công nhận và chưa được đánh giá, phân hạng lại.

Việc một số sản phẩm hết hạn nhưng chủ thể chưa có nhu cầu đánh giá lại cũng đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực tế sau khi sản phẩm được công nhận. Với những sản phẩm còn thị trường và còn khả năng phát triển, việc tiếp tục đầu tư để duy trì chất lượng, hoàn thiện hồ sơ và mở rộng đầu ra sẽ quyết định giá trị lâu dài của danh hiệu OCOP.

Năm 2026, Tân Phong dự kiến phát triển thêm 5 sản phẩm OCOP. Các chủ thể đang hoàn thiện hồ sơ theo quy định để tham gia đánh giá, phân hạng.

Định hướng này mở thêm cơ hội cho các cơ sở sản xuất phát huy lợi thế của địa phương. Tuy nhiên, cùng với việc phát triển sản phẩm mới, nhiệm vụ được đặt ra là kiểm soát chất lượng và xây dựng đầu ra ngay từ quá trình sản xuất.

Tại buổi giám sát, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu Hoàng Quốc Khánh đề nghị phường tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, trao đổi kinh nghiệm; khuyến khích các chủ thể ứng dụng khoa học - công nghệ, phát huy giá trị thương hiệu và tạo việc làm. Các sản phẩm đã đạt sao cần tiếp tục nâng chất lượng, hoàn thiện mẫu mã, mở rộng quy mô sản xuất và giữ vững yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Công tác xúc tiến thương mại, quảng bá và kết nối tiêu thụ cũng được đặt ra như một nhiệm vụ thường xuyên. Với các sản phẩm mới, đây là điều kiện để tránh tình trạng làm ra sản phẩm nhưng thiếu thị trường; với những sản phẩm đã có chỗ đứng, đó là cách mở thêm kênh bán hàng và tăng khả năng cạnh tranh.

Lai Châu đã ban hành hướng dẫn triển khai Quyết định 26/2026/QĐ-TTg về đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP. Theo quy định mới, chương trình gồm 6 nhóm sản phẩm, trong đó có thực phẩm, đồ uống, dược liệu và sản phẩm từ dược liệu, hàng thủ công mỹ nghệ, sinh vật cảnh và dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, điểm du lịch.

Tại Tân Phong, câu chuyện của 43 sản phẩm OCOP cho thấy một chặng đường đã được hình thành, nhưng việc duy trì và nâng chất vẫn là phần việc dài hơn. Khi chủ thể tiếp tục đầu tư cho chất lượng, thương hiệu và thị trường, sản phẩm OCOP mới có cơ hội giữ được giá trị sau khi được công nhận, thay vì chỉ dừng lại ở một lần phân hạng.