Một dòng sông, nhiều điểm chạm: Mường Lay học cách giữ chân người ở lại

Hình thành chuỗi giá trị từ cộng đồng

Từ lâu, Mường Lay đã có đủ chất liệu để làm nên một điểm đến: cảnh quan sông nước hiếm có, văn hóa bản địa đậm đặc, ẩm thực mang hồn núi rừng. Nhưng từng ấy thứ, nếu đứng riêng lẻ, chỉ như những mảnh vỡ đẹp mà chưa thành hình. Du khách đến rồi đi, lưu lại những bức ảnh, vài trải nghiệm ngắn ngủi, và rời đi trước khi kịp hiểu vùng đất này.

Không phải Mường Lay thiếu tài nguyên, mà thiếu một bàn tay nối những giá trị lại với nhau. Một mắt xích bắt đầu hình thành khi Hợp tác xã (HTX) Du lịch cộng đồng Quan Chiêng ra đời.

Không chỉ là một mô hình kinh tế, HTX giống như một chiếc “khung xương” để Mường Lay bắt đầu dựng lại cơ thể du lịch của mình. Một cơ thể có sự liên kết, có nhịp vận hành, và có khả năng lớn lên.

HTX Du lịch cộng đồng Quan Chiêng trở thành hạt nhân kết nối, giúp Mường Lay từng bước hình thành chuỗi giá trị du lịch cộng đồng bền vững.

Phó Chủ tịch UBND phường Mường Lay, ông Lù Văn Ánh nhìn nhận: “Du lịch ở đây muốn phát triển bền vững thì không thể đi theo kiểu mạnh ai nấy làm. Chính quyền xác định rõ vai trò định hướng, hỗ trợ, tháo gỡ thủ tục, để những mô hình như HTX có thể trở thành đầu mối liên kết, kéo các nguồn lực về cùng một hướng”.

Ở góc nhìn đó, HTX không chỉ là nơi “tập hợp”, mà là nơi “kết nối”. Người làm homestay, người làm nông sản, người làm vận tải, người giữ nghề truyền thống… mỗi người giữ một mắt xích. Khi đứng riêng, họ chỉ tạo ra những dịch vụ đơn lẻ. Nhưng khi đứng chung trong một chuỗi, họ tạo thành trải nghiệm.

Một buổi sáng ở Mường Lay, du khách có thể theo chân người dân xuống bếp, học cách làm bánh khẩu xén, nghe câu chuyện về nếp nương, về những mùa giáp Tết.

Chiều xuống, họ lên thuyền, trôi giữa lòng hồ sông Đà, chạm vào một không gian vừa thực vừa mộng. Tối đến, trở về nhà sàn, nghe điệu khắp Thái vang lên giữa ánh lửa. Đó không còn là “đi tham quan”, mà là “đi vào đời sống”.

Giám đốc HTX Hoa Ban Trắng, chị Lò Chúc Chi một thành viên của chuỗi liên kết cho biết: “Trước đây, sản phẩm của Hoa Ban Trắng chỉ bán mạnh vào mùa lễ hội, còn lại là nhỏ lẻ, bấp bênh. Nhưng khi tham gia HTX, sản phẩm không còn là món hàng, mà trở thành một phần của trải nghiệm”.

Người mua không chỉ cầm một gói bánh, mà còn mang theo ký ức về cách làm, về câu chuyện văn hóa phía sau. Giá trị, vì thế, không còn nằm ở sản phẩm, mà nằm ở trải nghiệm.

Sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng của Mường Lay được giới thiệu trực tiếp khi tham gia chuỗi liên kết du lịch.

Khai mở dư địa từ lòng hồ sông Đà

Nếu trên bờ là những câu chuyện văn hóa, thì dưới nước, dòng Đà Giang lại mở ra một hướng đi khác mạnh mẽ và đầy tiềm năng. Không phải ngẫu nhiên mà du lịch Mường Lay đang dần xoay trục về phía sông nước. Những hoạt động như đua thuyền đuôi én, kayak, hay trải nghiệm lòng hồ… không chỉ tạo điểm nhấn mà còn kéo dài hành trình của du khách.

Nhưng điều quan trọng hơn, đó là sự kết nối. Chủ tịch HTX Du lịch cộng đồng Quan Chiêng, chị Lù Thị Toản, cho biết: “Muốn giữ chân du khách, phải xây dựng sản phẩm theo chuỗi. Và HTX chính là nơi đứng ra làm “đầu mối”, kết nối các thành viên. HTX cũng chủ động bắt tay với các đơn vị vận tải và doanh nghiệp lữ hành, trong đó có Quỳnh Nhai Travel. Qua đó, nhằm mở rộng khai thác các tuyến du lịch đường thủy, qua đó gia tăng sức hút cho hành trình khám phá Mường Lay và dòng Đà Giang”.

Những tuyến du lịch đường thủy bắt đầu hình thành, không chỉ quanh quẩn trong một điểm, mà vươn ra các địa phương lân cận. Những chuyến đi không còn là hành trình khép kín, mà trở thành một phần của mạng lưới rộng hơn. Một dòng sông nhưng nhiều điểm chạm. Một hành trình lại có nhiều lớp trải nghiệm.

Một góc Mường Lay bên hồ Thuỷ điện Sơn La nhìn từ trên cao.

Quan trọng nhất, một vùng đất bắt đầu có “câu chuyện” để kể.

Trong bức tranh lớn của du lịch Điện Biên, liên kết đang trở thành trục xuyên suốt. Không chỉ liên kết nội vùng, mà còn mở rộng ra các tuyến du lịch liên tỉnh, tạo thành chuỗi sản phẩm có chiều sâu. Từ đó, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Mường Lay trong dòng chảy ấy, không đứng ngoài. Ngược lại, đang dần tìm được vị trí của mình như một điểm nhấn sông nước giữa đại ngàn.

Mường Lay có thể sẽ còn nhiều việc phải làm: hạ tầng cần hoàn thiện, dịch vụ cần chuyên nghiệp hơn, con người cần được đào tạo bài bản. Nhưng điều quan trọng nhất là tư duy liên kết đã bắt đầu hình thành.

Khi những sản phẩm không còn đứng riêng lẻ. Khi người dân không còn làm du lịch một mình. Khi dòng sông không chỉ là cảnh đẹp, mà trở thành con đường. Đó là lúc Mường Lay không còn là một điểm đến thoáng qua.