Muốn tăng giá trị, OCOP phải thành một phần của hành trình du lịch

Du khách trải nghiệm nghề thủ công truyền thống cùng người dân tại làng du lịch cộng đồng Nhị Hòa (Vĩnh Long) Ảnh: Hoàng Tuyết

Ở các điểm du lịch, nhiều chủ thể OCOP vẫn đang bán theo tư duy cũ: bày hàng đẹp hơn một chút, chờ khách ghé qua rồi kỳ vọng chốt đơn. Nhưng du khách hôm nay, đặc biệt là khách quốc tế, không còn mua một món hàng chỉ vì nó là “đặc sản địa phương”. Họ mua vì món hàng ấy giúp họ chạm vào một câu chuyện, bước vào một không gian, và mang về một ký ức có thể kể lại.

Đó là lúc OCOP phải chuyển từ “bán sản phẩm” sang “cung cấp trải nghiệm kể chuyện”.

Vì sao cách bán hàng cũ lỗi thời?

Sai lầm lớn nhất của nhiều điểm đến là coi sản phẩm OCOP như một món hàng tách rời khỏi hành trình du lịch. Nó nằm ở một quầy riêng, có khi khá bắt mắt, nhưng lại không gắn với điều du khách vừa nhìn thấy, vừa nghe kể, hay vừa trải nghiệm. Trong bối cảnh đó, sản phẩm rất dễ trở thành thứ khách “lướt qua”, thay vì thứ họ muốn mang về.

Tư duy bán hàng cũ cũng thường quá nặng về liệt kê công dụng mà quá nhẹ về cảm xúc. Một gói trà, một chiếc khăn, một món gốm hay một chai nước mắm, nếu chỉ được giới thiệu bằng giá bán và vài thông tin kỹ thuật, sẽ rất khó cạnh tranh với hàng trăm lựa chọn quà tặng khác.

Điều khiến du khách quyết định mua không chỉ là chất lượng, mà là câu hỏi: món này có đại diện được cho nơi tôi vừa đến hay không. Với khách quốc tế, điểm yếu ấy còn lộ rõ hơn. Nhiều sản phẩm có giá trị văn hóa rất cao nhưng thiếu ngôn ngữ kể chuyện, thiếu thuyết minh ngắn gọn, thiếu thiết kế trực quan, nên không vượt qua được “rào cản hiểu nhanh” trong vài phút dừng chân.

Không gian trưng bày được đầu tư thẩm mỹ giúp sản phẩm OCOP thu hút du khách ngay từ điểm dừng chân.

Sản phẩm phải trở thành một phần của điểm đến

Muốn bán tốt ở điểm du lịch, sản phẩm OCOP không thể đứng ngoài bối cảnh. Nó phải là một phần của không gian, của nhịp kể chuyện, và của trải nghiệm mà điểm đến mang lại. Nói cách khác, du khách không nên chỉ “thấy” sản phẩm ở cuối hành trình, mà phải “gặp” nó ngay từ đầu như một phần tự nhiên của chuyến đi.

Lớp đầu tiên là tính thẩm mỹ. Quầy trưng bày, bảng tên, bao bì, màu sắc, vật liệu, ánh sáng, mùi hương và bố cục tổng thể phải đủ đẹp để du khách muốn dừng lại, muốn chụp ảnh, muốn bước vào. Một sản phẩm thủ công đặt trong không gian lộn xộn sẽ mất đi nửa giá trị. Ngược lại, khi được đặt trong một bối cảnh chỉn chu, sạch sẽ, mang tinh thần bản địa rõ ràng, nó tự nhiên trở nên đáng mua hơn.

Lớp thứ hai là tính kể chuyện. Mỗi sản phẩm cần một câu chuyện ngắn, dễ nhớ, dễ kể lại: ai làm ra, từ đâu, vì sao nghề này tồn tại, chi tiết nào là đặc trưng địa phương, và giá trị văn hóa nào được giữ lại trong món đồ ấy. Với khách quốc tế, câu chuyện cần được “dịch” sang ngôn ngữ dễ hiểu hơn: ít chữ, nhiều hình, có yếu tố trực quan, song ngữ và giàu hình ảnh.

Khi đó, sản phẩm không còn là hàng hóa đơn lẻ. Nó trở thành “bằng chứng vật chất” của một trải nghiệm: chén trà gắn với đồi chè, khăn lụa gắn với khung cửi, sản phẩm gốm gắn với lò nung và bàn tay nghệ nhân. Du khách mua không chỉ vì đẹp, mà vì món đồ ấy giữ được linh hồn của điểm đến.

Nghệ nhân trực tiếp kể chuyện và hướng dẫn trải nghiệm, góp phần gia tăng giá trị văn hóa cho sản phẩm OCOP.

Chuẩn hóa dịch vụ để câu chuyện không bị đứt đoạn

Một trải nghiệm kể chuyện hay có thể bị phá hỏng chỉ vì nhà vệ sinh bẩn, khu đón khách lộn xộn, biển chỉ dẫn khó hiểu hay người đón khách thiếu kỹ năng. Vì vậy, muốn nâng giá trị OCOP tại điểm du lịch, không thể bỏ qua phần hạ tầng và dịch vụ nền.

Điểm đến cần chuẩn hóa tối thiểu bốn lớp. Thứ nhất là vệ sinh: lối đi sạch, không gian gọn, khu trải nghiệm an toàn, nhà vệ sinh đạt chuẩn. Thứ hai là đón khách: có điểm tiếp nhận rõ ràng, người hướng dẫn thân thiện, quy trình vào tham quan mạch lạc. Thứ ba là thông tin: bảng giới thiệu ngắn gọn, dễ đọc, song ngữ nếu có khách quốc tế. Thứ tư là tác phong phục vụ: từ lời chào, cách dẫn khách, đến cách mời thử, mời trải nghiệm và mời mua đều phải thống nhất.

Nói ngắn gọn, du khách sẽ khó tin vào giá trị thủ công, truyền thống hay bản địa nếu phần dịch vụ cơ bản vẫn thiếu chỉn chu. Kể chuyện hay phải đi cùng phục vụ tốt.

Hạ tầng và dịch vụ được chuẩn hóa là nền tảng để nâng cao trải nghiệm và gia tăng sức hút cho sản phẩm OCOP tại điểm đến.

Tích hợp sản phẩm vào quy trình tour

Cách hiệu quả nhất không phải là “bán thêm ở cuối tour”, mà là cài sản phẩm OCOP vào toàn bộ hành trình khách. Một tour tốt có thể đi theo năm bước: đón khách, mở câu chuyện, cho trải nghiệm, gắn sản phẩm, rồi giữ liên hệ sau chuyến đi.

Ngay từ điểm đón, không gian đã phải gợi mở bản sắc. Bước tiếp theo là người dẫn chuyện giới thiệu ngắn về nghề, vùng nguyên liệu, con người địa phương. Khi khách đã hiểu bối cảnh, họ cần được tham gia: thử làm một công đoạn, nếm thử, chạm thử, mặc thử, hoặc tạo ra một phiên bản nhỏ của sản phẩm. Chỉ sau đó, sản phẩm bán ra mới có sức nặng cảm xúc.

Ở cuối hành trình, khu bán hàng không nên tách biệt khỏi phần trải nghiệm, mà phải là đoạn kết tự nhiên của câu chuyện. Khách vừa xem xong lò gốm thì gặp sản phẩm gốm, vừa nghe kể về lá dâu hay tơ tằm thì bước sang không gian lụa, vừa nếm trà thì có ngay bộ quà trà phù hợp. Cuối cùng là giữ liên hệ bằng QR, danh thiếp, mã đặt hàng hoặc kênh số để câu chuyện không dừng lại khi chuyến đi kết thúc.

Sau hành trình trải nghiệm, nhiều du khách lựa chọn mang sản phẩm OCOP về như một kỷ niệm lưu giữ bản sắc địa phương.

Một mẫu làng nghề có thể hình dung

Hãy hình dung một làng gốm. Trước đây, khách vào làng, đi dạo, ghé quầy bán đồ, xem giá rồi mua nếu thích. Cách ấy phụ thuộc nhiều vào may rủi. Nhưng nếu chuyển sang tư duy trải nghiệm kể chuyện, hành trình sẽ khác.

Khách được đón ở cổng với không gian sạch, bảng giới thiệu ngắn về lịch sử làng nghề. Một nghệ nhân kể câu chuyện về đất, về lửa, về kỹ thuật tạo hình và những hoa văn chỉ nơi này mới có. Sau đó, khách được thử nặn một món đồ nhỏ, chụp ảnh cùng bàn xoay, xem lò nung, rồi mới bước sang khu trưng bày. Lúc này, chiếc bình hay bộ chén không còn là món đồ vô tri, mà đã trở thành phần kéo dài của trải nghiệm mà khách vừa sống qua.

Đó chính là chuyển dịch quan trọng nhất của OCOP tại điểm du lịch: không bán một sản phẩm trước, rồi mới tìm cách giải thích giá trị của nó. Thay vào đó, hãy tạo ra một trải nghiệm đủ mạnh để giá trị ấy tự được hiểu, ghi nhớ và dẫn tới quyết định mua hàng.