Mùa cơm mới và mạch nguồn văn hóa Tày ở Cao Sơn

Mộc Thạch

10:38 | 27/06/2026

Giữa núi rừng xã Cao Sơn, khi vụ mùa khép lại cũng là lúc đồng bào Tày ở các xóm Cò Phầy, Diều Luông, Diều Nọi rộn ràng bước vào Lễ hội Mừng cơm mới. Không chỉ là nghi lễ tri ân trời đất, tổ tiên sau một năm lao động, lễ hội còn là không gian hội tụ của tiếng cồng, điệu hát dân gian và những giá trị văn hóa bản địa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Ngày hội của niềm tự hào bản sắc

Đối với người Tày xã Cao Sơn (tỉnh Phú Thọ), lễ mừng cơm mới không chỉ đơn thuần là một ngày hội. Đó còn là thời khắc thiêng liêng để khép lại một năm lao động vất vả, mở ra niềm tin và hy vọng cho mùa vụ mới. Đó là lúc con người hướng về tổ tiên, đất trời, tri ân thần linh đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, lúa đầy bồ, thóc đầy kho.

Lễ hội năm nay mang dấu ấn đặc biệt khi lần đầu tiên được tổ chức với quy mô cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính. Dù giao thông còn nhiều khó khăn, địa hình xa xôi, thời tiết mùa đông khắc nghiệt, song từ sáng sớm, người dân trong bản diện những bộ trang phục truyền thống được thêu thùa tinh tế đã nô nức về dự hội. Trên từng gương mặt ánh lên niềm háo hức, tự hào về bản sắc dân tộc mình.

Mùa cơm mới và mạch nguồn văn hóa Tày ở Cao Sơn

Nghi thức giã gạo trong Lễ mừng cơm mới của người Tày (Phú Thọ). Ảnh: Yên San

Chị Lường Thị Đào, xóm Diều Luông chia sẻ trong niềm vui rộn ràng: “Cả tuần nay, từ người già đến trẻ nhỏ trong bản đều mong đến ngày mừng cơm mới. Năm nay lúa nương được mùa, chăn nuôi thuận lợi, bà con có của ăn, của để. Ngày hội là dịp để mọi người gặp gỡ, chia sẻ niềm vui lao động và thêm gắn bó với nhau”.

Trong bức tranh đa sắc của văn hóa các dân tộc ở Cao Sơn, văn hóa Tày nổi bật với nền văn minh lúa nước lâu đời. Với người Tày Đà Bắc (tỉnh Hòa Bình cũ), hạt lúa được coi là “hạt ngọc của trời”, kết tinh từ mồ hôi, công sức con người và sự chở che của thần linh, tổ tiên. Bởi vậy, theo quan niệm truyền thống, cơm mới tuyệt đối không được sử dụng trước khi làm lễ cúng. Lúa nương Cao Sơn sinh trưởng trong điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù của vùng cao nên hạt dài, trắng, chắc và hương thơm dịu. Khi ăn, vị ngọt lan dần nơi đầu lưỡi, để lại cảm giác mát lành rất riêng.

Theo phong tục cổ truyền, lễ cúng cơm mới thường của đồng bào Tày được tổ chức sau khi kết thúc mùa thu hoạch. Mâm lễ dâng cúng mang đậm dấu ấn văn hóa, gồm cơm nếp ruộng, nếp nương, cá suối nướng, thịt chim rừng, chuột rừng, hoa bắp chuối rừng, bánh chưng, rượu cần, rượu trắng… Đặc biệt, người Tày không sử dụng thịt gia súc, gia cầm do con người chăn nuôi. Điều này thể hiện quan niệm sống hài hòa, tôn trọng núi rừng và tự nhiên.

Món ăn địa phương trong ngày lễ hội. Ảnh: Yên San

Trong nghi lễ, thầy mo thay mặt gia chủ mời gọi tổ tiên, thành hoàng, thổ công thổ địa và các thần linh. Rồi kể lại trọn vẹn hành trình lao động trong năm, từ dẫn nước vào ruộng, gieo mạ, cấy lúa, gặt hái đến phơi thóc, cất lúa trên gác. Chỉ khi nghi lễ hoàn tất, cơm mới mới chính thức được dùng trong cộng đồng.

Không gian văn hóa cộng đồng được mở rộng

Trước đây, lễ mừng cơm mới chỉ diễn ra trong phạm vi từng gia đình. Năm 2025, việc tổ chức Ngày hội Mừng cơm mới với quy mô cấp xã đã mở ra không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng rộng lớn và sinh động hơn.

Bên cạnh phần nghi lễ trang trọng là chuỗi hoạt động văn hóa - văn nghệ mang đậm bản sắc như: múa hát dân gian, biểu diễn nhạc cụ truyền thống, nghi thức giã gạo, các trò chơi dân gian như kéo co, nhảy sạp, ném còn…

Những gian hàng trưng bày, mua bán sản vật địa phương từ gạo nếp nương, mật ong rừng, cây thuốc quý đến gà, lợn bản… đã tạo nên một bức tranh sinh động về đời sống vùng cao.

Du khách Nguyễn Thị Hoa (xã Thanh Thủy, Phú Thọ) chia sẻ: “Tham dự lễ hội, tôi cảm nhận rõ sự mộc mạc, chân chất của người Tày Cao Sơn. Không khí cộng đồng và các nghi lễ truyền thống giúp tôi có cái nhìn đầy đủ hơn về đời sống văn hóa của đồng bào vùng cao.”

Xã Cao Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 xã Cao Sơn và Tân Minh (huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình cũ).Diện tích hơn 124km², dân số gần 9.000 người với 17 thôn và 5 dân tộc cùng sinh sống. Trong đó, đa số là đồng bào dân tộc Tày. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, hạ tầng giao thông, hệ thống điện, trường học và trạm y tế từng bước được hoàn thiện; đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân ngày càng nâng cao.

Thầy mo làm nghi thức cúng lễ Mừng cơm mới. Ảnh: Yên San

Theo Chủ tịch UBND xã Cao Sơn (Phú Thọ) Bùi Thị Hòa Bình, việc tổ chức Ngày hội Mừng cơm mới không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với thiên nhiên, tổ tiên, mà còn là trách nhiệm trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Tày.

Thông qua ngày hội, địa phương hướng tới tăng cường gắn kết cộng đồng, từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững. Đồng thời, phát triển các loại cây, con thế mạnh. Từ đó xây dựng các sản phẩm nông sản địa phương thành sản phẩm OCOP để kết hợp với du lịch văn hoá, trải nghiệm nhằm tăng thu nhập cho người dân trong tương lai.

Mộc Thạch

Từ khóa: Phú Thọ OCOP Phú Thọ Lễ hội truyến thống

Tin mới hơn

Mùa cơm mới và mạch nguồn văn hóa Tày ở Cao Sơn

10:38 | 27/06/2026

Tin khác

Khi du lịch chạm vào nông nghiệp: OCOP Đà Nẵng tìm thấy lối đi bền vững

Một sản phẩm OCOP nếu chỉ dừng lại ở việc sản xuất và bán ra thị trường thì giá trị vẫn còn giới hạn. Nhưng khi sản phẩm ấy được đặt vào không gian văn hóa của làng quê, gắn với câu chuyện nghề, với trải nghiệm du lịch, nó có thể mở ra một chuỗi giá trị hoàn toàn khác. Tại Đà Nẵng, nhiều chủ thể OCOP đang lựa chọn hướng đi này: đưa nông sản bước ra khỏi cánh đồng, bước vào hành trình khám phá của du khách, từ đó tạo thêm sinh kế và từng bước hình thành một mô hình phát triển nông thôn bền vững.

11:59 | 25/06/2026

Mùa mưa lên núi: Chồi non rừng Y Tý thành món “phải thử”

Ở độ cao hơn 2.000m, xã Y Tý không chỉ có mây và gió. Vùng đất ấy còn giữ lại những món quà rất nhỏ của rừng, nhỏ đến mức từng bị xem là bình thường, cho đến khi người ta nhận ra: chính những thứ ấy mới làm nên ký ức. Rau mầm gai là một trong những món quà như thế.

06:54 | 24/06/2026

Một dòng sông, nhiều điểm chạm: Mường Lay học cách giữ chân người ở lại

Giữa đại ngàn Tây Bắc, nơi ba dòng nước gặp nhau, phường Mường Lay như một nốt lặng xanh thẳm. Nơi đây không thiếu cảnh đẹp, không thiếu bản sắc, nhưng đã có một thời thiếu những cái bắt tay. Khi mỗi sản phẩm còn đứng riêng lẻ, du lịch chỉ là những lát cắt rời rạc. Và rồi, từ những hợp tác xã cộng đồng, sự nhập cuộc của chính quyền và người dân, một tư duy mới dần hình thành - tư duy liên kết. Đó không chỉ là cách làm du lịch, mà là con đường để Mường Lay cất cánh.

13:07 | 17/06/2026

Có một “vườn địa đàng” giữa cao nguyên Mộc Châu

Giữa những cung đường du lịch đã thành thương hiệu của Mộc Châu (Sơn La) như cầu kính Bạch Long, thác Dải Yếm hay di tích chùa Vặt Hồng, có một nông trại đang khiến nhiều du khách phải dừng chân lâu hơn dự định. Không phải bởi những công trình đồ sộ, mà bởi cảm giác lạ lẫm khi bước vào một khu vườn đa dạng trái cây ngoại nhập đơm quả trên đất cao nguyên. Ở đó, người nông dân trở thành người kể chuyện, còn du khách được sống như một “nông dân du mục” giữa màu xanh mát mắt. Đó là Bon Bon Farm của Hợp tác xã (HTX) Du lịch nông nghiệp Bon Bon. Mô hình nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm này đang trở thành điểm nhấn mới ở phường Mộc Châu.

13:40 | 16/06/2026

Dinh thự họ Vương: Huyền thoại giữa cao nguyên đá

Nắng mùa hạ tràn xuống thung lũng Sà Phìn thuộc tỉnh Hà Giang cũ (nay là tỉnh Tuyên Quang), phủ ánh vàng lên những mái ngói âm dương đã bạc màu thời gian. Men theo cung đườn uốn lượn, Dinh thự họ Vương hiện lên trước mắt chúng tôi giữa điệp trùng đá xám của cao nguyên Đồng Văn, giống như một pháo đài cổ còn nguyên hơi thở của một thời biên viễn. Hơn trăm năm qua, công trình ấy không chỉ lưu giữ dấu tích quyền lực của “Vua Mèo” Vương Chính Đức, mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa, du lịch đặc biệt giữa miền đá núi vùng cực Bắc Tổ Quốc.

16:06 | 15/06/2026

Cao nguyên đá Đồng Văn: Câu chuyện 550 triệu năm chinh phục thế giới

Tại Trung tâm Triển lãm Thế giới Bahrain, ngược dòng thời gian khi tên "Cao nguyên đá Đồng Văn - Việt Nam" vang lên từ bục vinh danh World Travel Awards 2025, nhiều người đã rơi nước mắt. Không chỉ vì niềm tự hào dân tộc, mà còn vì những gì đứng sau danh hiệu "Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới" này: hành trình kiên trì bảo tồn di sản, sự kết nối hài hòa giữa con người và thiên nhiên, và bản lĩnh của một vùng đất núi cao vươn tầm quốc tế.

10:08 | 15/06/2026

Chân trời Điện Biên: Lời mời gọi từ sắc hoàng hôn

Không chỉ là khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, hoàng hôn Điện Biên đang trở thành "sản phẩm" du lịch độc đáo, mở ra cơ hội sinh kế mới cho bà con vùng cao. Từ những ruộng bậc thang Pu Nhi đến lòng chảo Mường Thanh, sắc chiều núi rừng không chỉ níu chân du khách mà còn kéo theo cả chuỗi giá trị – từ homestay, trải nghiệm nông nghiệp đến tiêu thụ sản phẩm OCOP địa phương. Đây chính là câu chuyện về cách một vùng đất biết "đóng gói" vẻ đẹp thiên nhiên thành mô hình du lịch cộng đồng bền vững.

10:06 | 15/06/2026

Định hướng phát triển OCOP gắn với nhu cầu thị trường

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng và yêu cầu về chất lượng sản phẩm ngày càng cao, các doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn Quảng Ninh đang chủ động đổi mới tư duy sản xuất, nâng cấp sản phẩm OCOP theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bám sát nhu cầu thị trường.

05:36 | 03/06/2026

Đưa cá kho của nông dân Hải Phòng thành sản phẩm OCOP chất lượng

LVN - Ngoài năm mươi tuổi mới bắt đầu tập nuôi, thả tôm, cá... trải qua nhiều khó khăn vấp ngã, Anh Ngô Văn Đón, xã Việt Khê, thành phố Hải Phòng đã dần có những thành công nhờ việc nuôi cá trạch, cá trê, sau đó chế biến thành cá kho, đưa sản phẩm đến tận tay người tiêu dùng.

07:00 | 12/05/2026

Làng nghề ủ ấm Sơn Vi hồi sinh nhờ chương trình OCOP

OVN - Sản phẩm ủ ấm Sơn Vi đạt chứng nhận 3 sao, mở rộng thị trường quốc tế, tạo việc làm và giữ gìn nét văn hóa truyền thống của địa phương.

18:01 | 17/04/2026

Cồn Cỏ: Đánh thức “viên ngọc xanh” theo hướng kinh tế biển bền vững

LNV - Hội thảo “Đặc khu Cồn Cỏ - Cơ hội, tiềm năng phát triển du lịch gắn với bảo tồn biển, sinh kế bền vững, OCOP miền biển” không chỉ là một diễn đàn chuyên môn, mà còn mở ra một cách tiếp cận phát triển mới: Phát triển phải đi cùng gìn giữ, tăng trưởng phải đặt trên nền tảng sinh thái và cộng đồng.

22:07 | 03/04/2026

Điểm trưng bày OCOP Hóc Môn tấp nập trở lại sau Tết Nguyên Đán

OVN – Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài, nhịp sống tại Hóc Môn nhanh chóng trở lại guồng quay hối hả. Giữa bầu không khí tấp nập đó, điểm trưng bày sản phẩm OCOP nằm ngay lối vào chợ Hóc Môn đang trở thành điểm đến lý tưởng, nơi người dân tìm đến để chuẩn bị nguồn thực phẩm chất lượng cho những bữa cơm gia đình khi trở về với nếp sống thường nhật.

17:39 | 19/03/2026

Rau Văn Đức: Hành trình nông nghiệp xanh giữa lòng Hà Nội

OVN - Giữa nhịp sống đô thị sôi động của Hà Nội, HTX Sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp Văn Đức (xã Bát Tràng) đang từng bước khẳng định vị thế của một mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững. Từ những cánh đồng ven sông Hồng, các bó rau sạch mang thương hiệu Văn Đức đã đi vào siêu thị, cửa hàng thực phẩm an toàn và cả thị trường xuất khẩu, mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp ngoại thành Thủ đô.

09:29 | 05/03/2026

Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng: Sản vật núi rừng Cát Tiên vươn ra thị trường

OVN - Ở xã Cát Tiên 2, cách trung tâm tỉnh Lâm Đồng hơn 200 km, chị Ka Drờng – một phụ nữ người Mạ – đã ghi tên mình lên bao bì sản phẩm “Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng” như một lời cam kết về chất lượng. Từ thức uống dân gian trong gia đình, chè dây nay trở thành sản phẩm OCOP 3 sao, góp phần đưa sản vật núi rừng đến gần hơn với người tiêu dùng.

16:02 | 03/03/2026

Nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP Cần Thơ: Từ mở rộng số lượng đến nâng chất thị trường

OVN - Là trung tâm kinh tế của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, TP. Cần Thơ đang thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể gắn với chương trình OCOP nhằm nâng cao giá trị nông sản địa phương. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, bài toán đặt ra không còn là tăng số lượng hợp tác xã hay sản phẩm đạt sao, mà là xây dựng năng lực cạnh tranh thực chất bằng chất lượng, quản trị và thương hiệu bền vững.

20:50 | 01/03/2026

Tin mới Đọc nhiều