Ngôi nhà đánh thức giá trị cây dừa miền Tây

Giữa những vườn cây xanh mát của cù lao An Bình, CocoHome gây chú ý bởi một chất liệu quen thuộc: cây dừa.

Từ cột, kèo, vách nhà đến bàn ghế, đồ trang trí, nhiều hạng mục trong khuôn viên đều được làm từ dừa. Bước qua cổng chào, du khách có thể bắt gặp những thân dừa được sử dụng làm kết cấu, những chi tiết trang trí từ gáo và sọ dừa hay các sản phẩm thủ công được chế tác từ phần nguyên liệu vốn quen thuộc trong đời sống người dân Nam Bộ.

Không gian bên ngoài Nhà dừa CocoHome giữa vùng cây xanh trên cù lao An Bình, tỉnh Vĩnh Long.

Gian nhà chính được dựng bằng 36 cây cột dừa. Gáo dừa được tạo hình thành nhiều vật dụng, trong khi rễ dừa lão được tận dụng để làm tượng. Cây dừa cũng xuất hiện trong các vật dụng sinh hoạt, đồ trang trí và những chi tiết nội thất của công trình.

CocoHome vừa là nơi sinh sống của gia đình ông Thưởng, vừa được phát triển thành điểm tham quan. Ý tưởng xây dựng ngôi nhà bắt đầu từ mong muốn của con gái ông, sau đó được cả gia đình dành nhiều năm tìm kiếm nguyên liệu và hoàn thiện.

Theo ông Thưởng, gia đình mất gần 10 năm tìm mua những cây dừa lâu năm tại Vĩnh Long và nhiều địa phương khác. Đến năm 2017, hơn 30 nghệ nhân, thợ mộc lành nghề, trong đó có những người đến từ Bến Tre trước đây, được thuê để bắt tay dựng công trình.

Riêng ngôi nhà chính sử dụng khoảng 1.700 cây dừa và mất gần hai năm thi công. Tính cả nhà hàng, cổng rào, khu trưng bày, bàn ghế và các vật dụng trong khuôn viên, tổng lượng dừa sử dụng khoảng 4.000 cây. Kinh phí đầu tư được gia đình cho biết khoảng 6 tỷ đồng.

Để cây dừa có thể trở thành vật liệu cho một công trình sử dụng lâu dài, khâu lựa chọn và xử lý nguyên liệu được gia đình đặc biệt chú trọng.

Không gian mang đậm dấu ấn cây dừa tại điểm du lịch CocoHome.

Theo ông Thưởng, những cây được lựa chọn làm nhà phải là dừa lão, có tuổi đời khoảng 80 năm trở lên, thân thẳng và phần gỗ chắc. Để tạo được một cây cột dài khoảng 4m, thân dừa phải có chiều cao trung bình khoảng 10m.

Sau khi thu mua, thân dừa được đưa về ngâm nước trong thời gian dài, sau đó bóc lớp vỏ, xử lý chống mối mọt rồi mới gia công. Phần cưa xẻ được thực hiện chủ yếu bằng phương pháp thủ công. Người thợ phải xem xét từng thân cây để lựa chọn hướng xẻ, nhằm tận dụng được phần gỗ phù hợp.

Quá trình hoàn thiện cũng được gia đình tiếp tục nghiên cứu. Chị Dương Diệu Hiền, con gái ông Thưởng, cùng những người thợ thử nghiệm nhiều phương pháp xử lý gỗ dừa, từ ngâm, xông hơi, xử lý chống mối mọt đến đánh bóng.

Điều đáng chú ý là gần như toàn bộ cây dừa được tìm cách tận dụng. Phần gỗ mỏng được dùng làm vách hoặc rèm; vụn gỗ được nghiên cứu để ép thành vật liệu lát sàn. Những mảnh sọ dừa già được đánh bóng, sử dụng làm họa tiết trên bàn ghế và các sản phẩm trang trí.

Quá trình tạo ra những chi tiết này không phải lúc nào cũng thuận lợi. Chị Hiền cùng các thợ mộc đã mất nhiều năm thử nghiệm kỹ thuật khảm dừa. Những phần nguyên liệu tưởng như bỏ đi được xử lý, ghép và tạo hình thành các họa tiết mới.

Từ một loại cây quen thuộc, mỗi phần của thân dừa được đặt vào một công đoạn khác nhau để tạo thành vật dụng hoặc chi tiết của công trình.

CocoHome dần trở thành một điểm đến để du khách tìm hiểu cách cây dừa được đưa vào kiến trúc và đời sống.

Chị Lê Thùy My, một du khách đến từ Hà Nội, cho biết ấn tượng với những sản phẩm được chế tác từ gỗ dừa, trong đó có bộ 12 con giáp. Với anh Vi Xuân Điềm, điều đáng chú ý là cách những thân dừa vốn có thể chỉ được sử dụng làm củi được người thợ biến thành đồ dùng và vật trang trí.

Du khách tham quan không gian Nhà dừa CocoHome trên cù lao An Bình.

Cách khai thác này cũng tạo thêm một câu chuyện cho sản phẩm du lịch. Thay vì chỉ nhìn cây dừa dưới góc độ một loại cây trồng phổ biến ở miền Tây, du khách có thể quan sát quá trình nguyên liệu được lựa chọn, xử lý và đưa vào kiến trúc, đồ dùng, sản phẩm thủ công.

Tháng 12/2023, CocoHome được Hiệp hội Dừa Việt Nam công nhận là Nhà Dừa Việt Nam. Cùng năm, Điểm du lịch Nhà dừa CocoHome được UBND tỉnh Vĩnh Long công nhận đạt OCOP 4 sao trong chương trình đánh giá, phân hạng sản phẩm.

Chứng nhận OCOP 4 sao của CocoHome

Việc phát triển điểm tham quan gắn với cây dừa cũng mở thêm hướng khai thác giá trị cho sản vật địa phương. Câu chuyện của CocoHome không nằm ở việc sử dụng một lượng lớn nguyên liệu, mà ở cách gia đình tìm cách kéo dài vòng đời của cây dừa qua kiến trúc, thủ công mỹ nghệ và du lịch.

Từ một ý tưởng trong gia đình, CocoHome dần hình thành thành một công trình gắn với nguyên liệu bản địa và bàn tay người thợ. Cây dừa hiện diện trong không gian sống, các sản phẩm thủ công và trải nghiệm dành cho du khách.

Câu chuyện này cũng cho thấy một hướng đi của sản phẩm OCOP dịch vụ du lịch: đưa đặc trưng của địa phương vào chính sản phẩm và trải nghiệm thay vì chỉ dừng ở việc giới thiệu một điểm đến.

Ở cù lao An Bình, những thân dừa già sau nhiều năm sinh trưởng tiếp tục được sử dụng trong một đời sống khác. Từ vật liệu xây dựng đến đồ thủ công và không gian du lịch, cây dừa trở thành chất liệu để kể câu chuyện về miền Tây theo một cách gần gũi hơn với du khách.