OCOP Bắc Giang: Khi trách nhiệm môi trường trở thành lợi thế cạnh tranh

Theo thông tin từ Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh Bắc Giang có 444 sản phẩm OCOP được xếp hạng sao. Trong đó, có 1 sản phẩm đạt 5 sao (vải thiều Lục Ngạn), 21 sản phẩm đạt 4 sao và 422 sản phẩm 3 sao. Nhóm sản phẩm thực phẩm chiếm ưu thế với 360 sản phẩm. Dự kiến đến cuối năm 2025, toàn tỉnh sẽ có khoảng 500 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Những địa phương dẫn đầu về số lượng sản phẩm OCOP gồm thành phố Bắc Giang, thị xã Chũ và các huyện: Tân Yên, Yên Thế, Hiệp Hòa.

Sản phẩm vải thiều Lục Ngạn đạt OCOP 5 sao được trưng bày tại Siêu thị Co.opmart Bắc Giang.

Các sản phẩm OCOP của Bắc Giang chủ yếu là đặc sản địa phương, sản phẩm làng nghề truyền thống và một số được công nhận là sản phẩm chủ lực tiềm năng của tỉnh. Mỗi sản phẩm đều có minh chứng rõ ràng về chất lượng và nguồn gốc. Nhiều sản phẩm đã áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến, có hồ sơ công bố chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng câu chuyện sản phẩm để gia tăng giá trị.

Đáng chú ý, nhiều chủ thể OCOP không chỉ chú trọng đến chất lượng và mẫu mã sản phẩm mà còn tích cực thực hiện các tiêu chí về bảo vệ môi trường. Cụ thể, họ đã đầu tư hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, không sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học cho vùng nguyên liệu, đồng thời sử dụng bao bì thân thiện với môi trường trong khâu đóng gói.

Ông Phạm Văn Dũng – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sản xuất và kinh doanh dịch vụ tổng hợp Hồng Xuân (thị xã Chũ), đơn vị sở hữu sản phẩm vải thiều đạt chuẩn 5 sao, cho biết: xác định môi trường là tiêu chí quan trọng trong phát triển OCOP bền vững, hợp tác xã đã ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc sinh học, bao bì dễ phân hủy hoặc tái sử dụng. Ngoài ra, đơn vị còn chú trọng cải tạo vùng trồng, ngăn chặn suy thoái đất và ô nhiễm nguồn nước. Nhờ đó, chất lượng vải thiều ngày càng được nâng cao, đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản, Australia… Cuối tháng 5 vừa qua, hợp tác xã đã ký kết hợp tác với hệ thống siêu thị Co.opmart, đưa vải thiều vào hơn 800 điểm bán trên toàn quốc.

Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận không nhỏ các chủ thể OCOP trong tỉnh chưa chú trọng đến vấn đề môi trường trong sản xuất, kinh doanh. Nguyên nhân chủ yếu là do hạn chế về vốn, kỹ thuật và nhận thức; phần lớn vẫn sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống, thiếu mặt bằng tổ chức sản xuất tập trung. Mặt khác, tiêu chí môi trường trong bộ tiêu chí đánh giá OCOP còn chung chung, chỉ chiếm 6 điểm trong tổng số 100 điểm, và chỉ bắt buộc đối với sản phẩm từ 4 sao trở lên phải có hồ sơ môi trường theo quy định.

Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2025, ít nhất 30% chủ thể OCOP xây dựng được chuỗi giá trị theo mô hình kinh tế tuần hoàn, OCOP xanh gắn với vùng nguyên liệu ổn định, ưu tiên cho những sản phẩm đã được phân hạng.

Vải thiều Lục Ngạn đạt OCOP 5 sao được đóng trong hộp giấy thân thiện với môi trường.

Nhằm đảm bảo yếu tố môi trường được thực hiện nghiêm túc trong chương trình OCOP, ngày 20/1/2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể cho việc đánh giá, công nhận sản phẩm OCOP thuộc 5 nhóm ngành: thực phẩm, đồ uống, dược liệu, thủ công mỹ nghệ và sinh vật cảnh. Theo đó, ngoài việc có hồ sơ môi trường như báo cáo đánh giá tác động hoặc cam kết bảo vệ môi trường, các cơ sở phải lắp đặt hệ thống xử lý nước thải, khí thải theo quy định. Với các cơ sở quy mô nhỏ như hộ gia đình, hợp tác xã…, cũng cần có thiết bị xử lý phù hợp và sử dụng bao bì thân thiện môi trường có minh chứng rõ ràng.

Ông Vũ Văn Tưởng – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết, để thúc đẩy phát triển OCOP xanh, Sở đã chỉ đạo các phòng chuyên môn phối hợp với địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định bảo vệ môi trường và tăng cường kiểm tra, hướng dẫn để tiêu chí này được thực hiện nghiêm túc.

Trong bối cảnh hàng giả, hàng kém chất lượng ngày càng tinh vi, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc sản phẩm. OCOP vì thế đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên. Yếu tố “xanh”, bền vững và thân thiện với môi trường ngày càng trở thành tiêu chuẩn quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Chương trình OCOP không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm ngon – đẹp – bắt mắt mà cần hướng tới mục tiêu nhân văn hơn: sản xuất có đạo đức, tôn trọng môi trường và cộng đồng. Mỗi sản phẩm OCOP cần là kết tinh của bản sắc địa phương và cam kết bảo vệ môi trường nơi nó được tạo ra.

Để phát triển bền vững, tiêu chí môi trường cần được coi là “ngôi sao thứ 6” bên cạnh hệ thống đánh giá hiện hành. Ngành chuyên môn cần tiếp tục đề xuất bổ sung các tiêu chí cụ thể như: có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn, sử dụng bao bì phân hủy sinh học, áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ hoặc giảm thiểu hóa chất. Đồng thời, cần tăng cường tập huấn sản xuất sạch, hướng dẫn tiết kiệm tài nguyên, tái chế phụ phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn. Song song đó, việc triển khai các gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ các cơ sở OCOP đầu tư cho môi trường cũng là hướng đi cần thiết trong tương lai.