Gia tăng tranh chấp pháp lý ở lĩnh vực năng lượng: Cơ hội, lẫn thách thức?

Ngày 21/8 vừa qua, trong khuôn khổ Chuỗi sự kiện Quản trị Pháp lý Doanh nghiệp TP. HCM 2025 (LMS 2025 - Legal Management Series 2025), Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. HCM (ITPC) phối hợp Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội nghị “Hợp tác phát triển dự án/công trình năng lượng: Chuyển biến, xu hướng và đề xuất cho doanh nghiệp”. Sự kiện thu hút 200 đại biểu, bao gồm đại diện doanh nghiệp, chuyên gia, luật sư tư vấn,... hoạt động ở lĩnh vực năng lượng.

Hội nghị “Hợp tác phát triển dự án/công trình năng lượng: Chuyển biến, xu hướng và đề xuất cho doanh nghiệp”

Phát biểu khai mạc, ông Trần Phú Lữ, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. HCM (ITPC) nhấn mạnh, với tầm nhìn, mục tiêu xây dựng TP trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, bền vững, phát triển năng lượng trở thành một trong hai trụ cột chiến lược song hành cùng chuyển đổi số. Lãnh đạo ITPC nhận định để hiện thực hóa cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu phát thải ròng bằng “0” năm 2050, hoạt động phát triển, thu hút nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo ngày càng được chú trọng. Điều này phần nào thể hiện qua nhiều quy định mới, sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh ở lĩnh vực năng lượng, tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, khả thi cho hoạt động điện lực, khắc phục vướng mắc thực thi. Ông Lữ đánh giá, đây sẽ là tín hiệu tích cực, tuy vậy cũng đặt ra thách thức nhất định, buộc doanh nghiệp trang bị kiến thức, cập nhật thông tin, có chiến lược kiểm soát hiệu quả.

Ông Trần Phú Lữ, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. HCM phát biểu tại Hội nghị

Theo Báo cáo tại Hội nghị, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), năm 2023 - 2024, số lượng tranh chấp có yếu tố năng lượng gia tăng đáng kể. Đặc trưng những vụ việc ấy là tính chất phức tạp, đòi hỏi chuyên môn cao, thường có nhiều bên tham gia, bao gồm cả trong nước, lẫn ngoài nước. Ông Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc VIAC nhận định, nguyên nhân dẫn xu hướng bắt nguồn từ sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp, thí điểm nhiều mô hình đầu tư, kinh doanh mới. Tuy nhiên, rào cản về hạ tầng kỹ thuật, khung pháp lý chưa hoàn thiện trở thành mối lo lớn, gây khó khăn đơn vị vận hành dự án. Chuyên gia nhấn mạnh, rủi ro pháp lý bởi sự thay đổi chính sách có thể dẫn đến tranh chấp giữa các doanh nghiệp hoặc thậm chí leo thang thành tranh chấp đầu tư quốc tế. Vì vậy, quản trị rủi ro ngay khâu chuẩn bị hợp đồng đang vô cùng quan trọng.

Ông Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, năm 2023 - 2024, số lượng tranh chấp có yếu tố năng lượng gia tăng đáng kể

Bên cạnh những thách thức, ngành năng lượng Việt Nam cũng đứng trước nhiều cơ hội lớn, thúc đẩy bởi sức ép chính sách, nhu cầu thị trường tăng nhanh, xu hướng quốc tế. Sau thời kỳ hỗ trợ giá, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) mở ra triển vọng mới. Quyết định ban hành Nghị định 57/2025/NĐ-CP tạo hành lang pháp lý vững chắc, cho phép đơn vị sản xuất điện sạch bán trực tiếp nhà tiêu thụ lớn, đặc biệt các doanh nghiệp FDI, qua đó đáp ứng yêu cầu minh bạch và bền vững của thị trường quốc tế. Ngoài ra, những thị trường phụ trợ như thị trường tín chỉ carbon, chứng chỉ năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ cam kết về môi trường như CBAM (EU), mà còn trở thành nguồn thu bổ sung hấp dẫn. Song song đó, thương vụ M&A trong lĩnh vực năng lượng trở nên sôi động.

Trước bối cảnh tăng các tranh chấp pháp lý ở lĩnh vực năng lượng, chuyên gia đưa ra một số khuyến nghị quan trọng, doanh nghiệp nên cân nhắc để quản trị rủi ro, tận dụng hiệu quả cơ hội

Để quản trị rủi ro, tận dụng hiệu quả những cơ hội trên, chuyên gia đưa ra một số khuyến nghị. (1) Thứ nhất, doanh nghiệp cần có cách tiếp cận thẩm định đa diện, bao gồm cả thẩm định xã hội bên cạnh thẩm định tài chính, pháp lý, đánh giá đầy đủ hơn về tính bền vững. (2) Liên doanh với nhà đầu tư quốc tế, tận dụng sự am hiểu sâu sắc về khung khổ pháp lý, chính sách địa phương, lẫn thế mạnh về vốn, công nghệ và chuyên môn quản lý, vận hành từ nhà đầu tư nước ngoài. (3) Cuối cùng, quản trị hợp đồng chặt chẽ, gắn với quy định chi tiết về trách nhiệm tài chính, quyền điều hành, nghĩa vụ pháp lý, đảm bảo chia sẻ lợi ích và phân bổ rủi ro một cách minh bạch, công bằng. Việc nắm bắt xu hướng mới, chủ động quản trị rủi ro, lẫn xây dựng mô hình hợp tác chiến lược sẽ trở thành chìa khóa giúp các doanh nghiệp Việt Nam vươn lên, nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn, góp phần vào mục tiêu năng lượng quốc gia.