Bỏ phố lên rừng, dựng thương hiệu chè Bình Sơn

Từ "gã gàn" bỏ phố đến ông chủ đồi chè

Trên những đồi chè xanh mướt ở thôn Bao Lâm, xã Bình Sơn hôm nay, ít ai hình dung nơi đây từng là vùng đất hoang vu, hạ tầng gần như con số không. Ông Tú (SN 1964), Giám đốc HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn, vẫn nhớ như in ngày đầu đặt chân lên vùng đất này năm 1996.

Sinh ra tại phường Đông Cương (nay là phường Hàm Rồng, TP. Thanh Hóa), ông Tú từng là thợ điện với thu nhập ổn định. Thế nhưng, qua lời giới thiệu của bạn bè, ông quyết định rời phố lên rừng, chọn thôn Bao Lâm, Bình Sơn lập nghiệp. "Khi tôi bỏ phố lên núi trồng bạch đàn, luồng, ai cũng lo. Vợ tôi cũng can ngăn vì đó là vùng đất khắc nghiệt. Nhưng đã quyết thì phải đi đến cùng", ông nhớ lại.

Bình Sơn khi ấy là vùng đất "ba không": không đường, không điện, không sóng điện thoại. Đồi núi chủ yếu là cây tạp và chè cũ, lối đi chỉ là những đường mòn nhỏ do dân tự mở. Mỗi bước chân trên đồi đều là thử thách, mỗi ngày là một cuộc chiến với rừng và thời gian.

Với 20 triệu đồng tiền tích cóp, ông Tú mua khoảng 10ha đất tại khu vực Bao Lâm, Thọ Bình, kèm phần diện tích giáp ranh được UBND xã giao lại. Ý định ban đầu là trồng bạch đàn gây rừng kinh tế, nhưng cây non vừa nhú đã bị nhổ sạch. Chuyển sang trồng luồng, tình trạng phá hoại vẫn tiếp diễn.

"Có lúc nản thật sự. Công sức bỏ ra rồi mà cứ trồng lên lại mất. Nhưng bà con quanh đây động viên, bảo đã lên rồi thì cố bám", ông Tú nhớ lại.

Không rời đất, ông Tú chuyển hướng. Năm 1998, ông bỏ tiền túi, phối hợp cùng người dân kéo từng cột điện lên đồi, đến tận từng hộ dân. Giữa rừng sâu, hai vợ chồng ông mỗi ngày đào đất, đắp đường, ngăn đập tạo ao trữ nước, dẫn nước tưới tiêu - những việc căn bản nhưng gian nan nhất. "Muốn làm ăn lâu dài thì phải có đường, có điện. Không có mấy cái đó thì quanh quẩn nghèo thôi", ông nói.

Sau nhiều lần thử nghiệm chưa thành công, ông quyết định dành toàn bộ diện tích để trồng 3ha chè bản địa kết hợp cây keo. Khi đó, sản phẩm chè Bình Sơn chủ yếu bán qua HTX do Nhà nước quản lý. Nhưng HTX phá sản, người trồng chè rơi vào cảnh bị thương lái ép giá, đầu ra bấp bênh.

"Chè làm ra mà không ai đứng ra lo tiêu thụ thì khổ lắm. Mỗi vụ lại thấp thỏm, bán được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Tôi nghĩ ở vùng đất chè này phải có tổ chức đứng ra làm đầu mối cho bà con", ông Tú chia sẻ.

Ông Lê Đình Tú, Giám đốc hợp tác xã dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn, người đưa thương hiệu chè Bình Sơn (huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa) lên tầng cao mới.

Năm 2016, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn chính thức ra đời, ông Tú được các xã viên tín nhiệm bầu làm giám đốc, đặt nền móng cho việc ổn định đầu ra, phát triển sản xuất bài bản và nâng tầm thương hiệu chè Bình Sơn.

OCOP - "Giấy thông hành" cho chè sạch vươn xa

Không chờ đợi chính sách hay hỗ trợ, ông Tú tự mang chè xuống Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đúng dịp tham gia hội chợ nông sản tại Hải Phòng. "Cứ mang chè đi cho người ta uống thử. Nếu họ khen thì mình làm tiếp, còn chê thì về sửa", ông nói.

Phản hồi tích cực từ người tiêu dùng tiếp thêm niềm tin cho ông và các xã viên. Khi Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) được triển khai, HTX Bình Sơn tham gia với quyết tâm làm bài bản từ vùng nguyên liệu đến chế biến, bao bì và truy xuất nguồn gốc.

Đến nay, HTX Bình Sơn có 4 sản phẩm OCOP: "Chè sạch Bình Sơn" đạt OCOP 4 sao, trở thành sản phẩm chủ lực; ba sản phẩm đạt 3 sao gồm: Mật ong bốn mùa hoa rừng, trà xanh túi lọc Bình Sơn và trà gai leo túi lọc Bình Sơn.

Theo ông Tú, OCOP không chỉ là chuyện gắn sao. "Muốn lên 4 sao, phải làm đồng đều từ vùng nguyên liệu, cách chăm sóc, thời điểm thu hái, chế biến đến đóng gói. Làm thật thì sản phẩm mới đứng được lâu".

Hiện vùng sản xuất chè của Bình Sơn tập trung ở 3 thôn đó là thôn Đông Tranh, thôn Cây Xe và thôn Thoi.

Những ngày đầu, ông Tú lặn lội ra Thái Nguyên học hỏi, thử nghiệm giống chè. Nhìn chè bản địa cháy vị, nước không xanh, ông quyết định trồng các giống lai 1, Long Vân, BH8. Gốc chè này nay đã hơn 20 năm tuổi.

Để đảm bảo chất lượng, ông Tú chăm sóc cây theo đúng quy trình: mùa đông khi cây "ngủ đông", ông cho cắt tỉa sát cành lớn để trẻ hóa; sử dụng chế phẩm sinh học diệt rầy nâu; bón phân hữu cơ hai lần mỗi năm để cây hấp thụ tối ưu. Hệ thống tưới tự động luân phiên hai ngày/lần giúp đất luôn xốp, cây sinh trưởng tốt trên diện tích 3ha.

Song, việc làm ra sản phẩm chất lượng cũng đi kèm thử thách: "Đi đâu tôi học hỏi tới đó, mua chè về thử nghiệm, không đạt là phải bỏ. Năm 2023, vợ chồng tôi cùng một xã viên tiếp tục thử nghiệm và thưởng trà, nhiều lô vẫn không đạt", ông Tú kể.

Với ông, chè ngon là giữ được hương vị tự nhiên. "Chè sau khi làm khô dùng nhiệt để 'lấy hương'. Nước đầu, nước thứ hai chỉ thoang thoảng mùi hương. Chè của mình không phẩm màu, không pha vị, để giữ hương nguyên bản," ông nói.

Những con số biết nói

Hiện HTX Bình Sơn có 24 thành viên, tổng diện tích sản xuất 80ha, riêng gia đình ông Tú có 3ha chè. Sản lượng chè khô hằng năm khoảng 8 tấn, giá trung bình 300.000 đồng/kg, doanh thu hơn 2 tỷ đồng. Sau khi trừ chi phí, gia đình ông thu lãi khoảng 400 triệu đồng/năm, cộng thêm 200 triệu đồng từ mật ong, tổng thu nhập 600 triệu đồng/năm.

Gia đình ông tạo việc làm cho 5 lao động với mức lương 7 triệu đồng/tháng. HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn giải quyết việc làm cho gần 100 lao động, góp phần ổn định sinh kế người dân.

Chị Lê Thị Dung, nhân công HTX, chia sẻ: "Công việc ở vườn chè không chỉ hái búp mà còn chăm cây, bón phân, làm cỏ… May mắn là gần nhà, tôi vừa tranh thủ làm đồng áng, vừa lo việc nhà. Một ngày khoảng 8 tiếng, thu nhập 7 triệu đồng/tháng, giúp gia đình ổn định hơn".

Nhìn lại gần 30 năm bám đất, bám rừng, ông Tú chỉ nói gọn: "Làm nông nghiệp không thể nóng vội. Phải đi chậm, làm chắc, giữ chữ tín".

Bà Bùi Thị Thơm, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trong lần tới thăm vườn chè của HTX Bình Sơn.

Ông Nguyễn Hùng Vương, Bí thư xã Thọ Bình, đánh giá, sau sáp nhập đơn vị hành chính, toàn xã có 7 sản phẩm OCOP, trong đó HTX Bình Sơn chiếm 4 sản phẩm, giữ vai trò trụ cột. Việc "Chè sạch Bình Sơn" nâng hạng 4 sao thể hiện hướng đi đúng, sản xuất bài bản, gắn với thị trường và tạo giá trị bền vững cho vùng nguyên liệu.

Theo ông Vương, toàn xã hiện có khoảng 400ha chè. Trong thời gian tới, địa phương sẽ phát triển nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao, đa dạng cây trồng vật nuôi, hướng tới nông sản quy mô lớn gắn thương hiệu. HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn sẽ là nền tảng để chuyển đổi cây trồng và khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng sinh thái.