Nhãn Sơn Thủy: Giải bài toán liên kết chuỗi trên vùng nguyên liệu xuất khẩu

Cuối tháng 7, vùng nhãn Sơn Thủy tại xã Nật Sơn (tỉnh Phú Thọ) bước vào chính vụ thu hoạch. Dưới tán cây hơn hai mươi năm tuổi, chùm quả vàng trĩu cành thu hút thương lái tìm về tận vườn. Mùa quả ngọt mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân. Nhịp độ này đặt ra yêu cầu khắt khe về chuẩn hóa chất lượng, củng cố thương hiệu nông sản bản địa.

Nhãn Sơn Thuỷ (Hương Chi) đã bén rễ trên vùng đất Nật Sơn hơn 20 năm.

Tại khu vườn rộng hơn 2 ha thuộc xóm Sơn Thủy, ông Bùi Văn Lực tất bật thu hoạch. Ông là người tiên phong đưa giống nhãn Hương Chi về vùng đất này. Thời điểm đó, nhiều người e ngại đầu tư cây lâu năm. Ông Lực kiên định chọn đúng giống, tuân thủ kỹ thuật chăm sóc, chứng minh độ thích nghi của cây nhãn trên đất đồi.

Hai mươi năm sau, gốc nhãn cổ thụ là câu trả lời rõ ràng nhất. Từ vài hộ tiên phong, xã Nật Sơn hình thành vùng sản xuất chuyên canh rộng hơn 200 ha. Hai giống chủ lực Hương Chi, nhãn Miền mang lại hiệu quả kinh tế cao, trở thành sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Nhãn Sơn Thủy từng bước xác lập vị thế vững chắc thông qua hệ thống màng lọc pháp lý. Năm 2016, sản phẩm được cấp bảo hộ Nhãn hiệu tập thể. Ba năm sau, vùng trồng đạt chứng nhận VietGAP, cấp mã số vùng trồng. Năm 2020, nhãn Sơn Thủy đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Từ tháng 8/2022, sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, xuất khẩu sang thị trường châu Âu (EU).

Sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao năm 2020.

Nhãn Sơn Thủy có cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt thanh, hương thơm nhẹ, khá hợp thị hiếu người tiêu dùng.

Màng lọc chất lượng và rào cản liên kết

Nền tảng thương hiệu vững chắc mở ra nhiều cơ hội thương mại. Tuy nhiên, bài toán thị trường của nhãn Sơn Thủy vẫn đối mặt rủi ro. Cùng một vùng trồng, quy trình chăm sóc, thu hái, bảo quản giữa các nhà vườn chưa đồng nhất.

Ông Nguyễn Văn Liên, thương lái từ TP Hải Phòng nhận định nhãn Sơn Thủy sở hữu cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt thanh. Trái lại, chất lượng quả giữa các nhà vườn có chênh lệch lớn. Một số hộ duy trì nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP, nhiều nông dân khác tiếp tục canh tác theo kinh nghiệm truyền thống. Thiếu đồng bộ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương hiệu, cản trở khâu đóng gói đơn hàng xuất khẩu yêu cầu độ đồng đều cao.

Chênh lệch chất lượng tác động ngay đến giá trị kinh tế. Đầu vụ, giá thu mua tại vườn đạt 30.000 - 35.000 đồng/kg. Bước vào chính vụ, nguồn cung tăng, mức giá giảm xuống 14.000 - 18.000 đồng/kg. Năng suất bình quân 15 tấn/ha chưa đủ quyết định hiệu quả kinh tế nếu khâu tổ chức tiêu thụ thiếu đồng bộ.

Niên vụ năm nay, nhãn Sơn Thủy đạt năng suất bình quân khoảng 15 tấn/ha.

Hiện tại, nhiều hộ dân tự chăm sóc, thu hoạch, tìm kiếm đầu ra. Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Sơn Thủy giữ vai trò đầu mối kết nối thị trường, song năng lực liên kết chuỗi chưa phát huy tối đa. Khi sản xuất phân tán, việc thống nhất quy trình chăm sóc, kiểm soát dư lượng, tổ chức thu hoạch tập trung gặp nhiều trở ngại.

Nhãn được người dân xóm Sơn Thuỷ, xã Nật Sơn bán lẻ dọc đường quốc lộ.

Ông Bạch Công Ban, Phó Chủ tịch UBND xã Nật Sơn, cho biết chính quyền đang rà soát diện tích, đánh giá chi tiết năng suất nhằm định hướng vùng trồng phát triển bền vững. Địa phương ưu tiên đẩy mạnh xúc tiến thương mại trên nền tảng số, đa dạng hóa kênh tiêu thụ, kết nối dòng vốn tín dụng.

Sở hữu vùng nguyên liệu quy mô lớn, nhãn Sơn Thủy nắm giữ lợi thế chi phối thị trường. Phát triển bền vững cần sự đồng thuận tuyệt đối của hàng trăm hộ dân trong việc tuân thủ hệ quy chuẩn chất lượng chung. Quy tụ mảnh ghép rời rạc thành chuỗi cung ứng đồng nhất là chìa khóa giúp nhãn Sơn Thủy xác lập vị thế trên phân khúc thị trường cao cấp.