Phú Thọ mở lối phát triển du lịch từ giá trị bản địa

Khi những giá trị ấy được tổ chức thành sản phẩm du lịch, câu chuyện về du lịch cộng đồng mở ra một hướng phát triển mới cho nhiều vùng quê Phú Thọ. Không chỉ khai thác cảnh quan, loại hình du lịch này còn tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu văn hóa và gia tăng thu nhập từ chính những gì quê hương đang có.

Từ cảnh quan, văn hóa đến những trải nghiệm riêng

Long Cốc là một ví dụ tiêu biểu. Những đồi chè có dáng bát úp nối tiếp nhau tạo nên khung cảnh đặc trưng của vùng trung du, từ lâu đã trở thành điểm đến yêu thích của những người thích khám phá thiên nhiên và nhiếp ảnh.

Nhưng nếu chỉ dừng ở việc ngắm cảnh, sức hút của một điểm đến khó có thể duy trì lâu dài. Long Cốc đang tìm cách đưa những giá trị khác của địa phương vào hành trình trải nghiệm, từ đời sống cộng đồng, ẩm thực, nghề truyền thống đến những nét văn hóa của đồng bào Mường, Dao.

Long Cốc nổi bật với những đồi chè xanh nối tiếp nhau, tạo nên cảnh quan đặc trưng của vùng trung du Phú Thọ.

Địa phương đã triển khai Đề án phát huy nội lực, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế gắn với du lịch xanh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Cùng với hoàn thiện hạ tầng, xã hướng tới đa dạng hóa sản phẩm, phát triển nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, nâng chất lượng dịch vụ ăn uống, lưu trú và bảo tồn những giá trị văn hóa bản địa.

Cách tiếp cận này cho thấy du lịch cộng đồng không đơn thuần là đưa khách về bản làng. Điều quan trọng hơn là tạo ra những trải nghiệm đủ đặc trưng để du khách muốn đến, muốn ở lại lâu hơn và có lý do để quay trở lại.

Phú Thọ có lợi thế lớn để phát triển theo hướng đó. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, không gian du lịch của tỉnh hội tụ nhiều dạng địa hình và hệ sinh thái, từ vùng trung du, đồi chè, suối khoáng nóng đến Vườn quốc gia Xuân Sơn, lòng hồ sông Đà và các bản làng của đồng bào dân tộc thiểu số.

Cùng với cảnh quan, hệ thống di sản văn hóa là nguồn tài nguyên quan trọng. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan, các lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian, ẩm thực và phong tục của nhiều cộng đồng dân cư tạo nên kho trải nghiệm phong phú cho du khách.

Đặc biệt, khoảng 1.000 lễ hội truyền thống là cơ sở để địa phương phát triển các sản phẩm du lịch theo mùa, theo từng không gian văn hóa. Khi những giá trị riêng lẻ được kết nối thành hành trình, du khách có thể vừa khám phá cảnh quan, vừa trải nghiệm nông nghiệp, thưởng thức đặc sản, tìm hiểu nghề truyền thống và nghỉ lại trong các bản làng.

Khi người dân trở thành chủ thể

Một điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng ở Phú Thọ là vai trò ngày càng rõ nét của người dân địa phương. Họ không chỉ cung cấp nơi lưu trú hay dịch vụ ăn uống mà còn trực tiếp kể câu chuyện về vùng đất, giới thiệu văn hóa và tham gia bảo tồn những giá trị truyền thống.

Xóm Mỗ là một trường hợp như vậy. Sản phẩm du lịch cộng đồng của địa phương đã được công nhận OCOP 4 sao. Cùng với việc cải thiện đường giao thông, bãi đỗ xe, cầu qua suối, địa phương xây dựng đội văn nghệ dân tộc và chú trọng đào tạo kỹ năng phục vụ du khách.

Quá trình làm du lịch đã tạo thêm thu nhập cho người dân, đồng thời giúp cộng đồng nhận thức rõ hơn về giá trị của văn hóa và môi trường sống. Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của khu đạt hơn 41 triệu đồng; số hộ nghèo giảm còn 4 hộ và 2 hộ cận nghèo.

Toàn tỉnh hiện có 4 sản phẩm OCOP thuộc nhóm dịch vụ du lịch. Trong đó, du lịch cộng đồng Hùng Lô, du lịch cộng đồng Xuân Sơn và du lịch cộng đồng Đá Bia đạt 3 sao; DLCĐ xóm Mỗ đạt 4 sao.

Du lịch cộng đồng xóm Mỗ từng bước hoàn thiện hạ tầng và dịch vụ, tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Việc đưa dịch vụ du lịch vào chương trình OCOP có ý nghĩa ở chỗ sản phẩm du lịch không còn chỉ được nhìn dưới góc độ một điểm đến. Cùng với cảnh quan và trải nghiệm, chất lượng dịch vụ, cách tổ chức và khả năng xây dựng thương hiệu cũng trở thành những yếu tố cần được chú trọng.

Không gian số mở thêm cánh cửa cho điểm đến

Bên cạnh chất lượng sản phẩm, cách đưa thông tin đến du khách cũng đang thay đổi.

Tại Vân Sơn, mạng xã hội được địa phương tận dụng như một kênh quảng bá trực tiếp. Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Duy Tư tham gia thực hiện các video giới thiệu cảnh quan, văn hóa và đời sống địa phương. Đến tháng 7/2026, gần 20 video đã được đăng tải trên các nền tảng số, có nội dung đạt từ hàng nghìn đến hàng triệu lượt xem.

Sự quan tâm trên môi trường mạng đã kéo theo những thay đổi ngoài đời thực. Du khách chủ động tìm kiếm thông tin về Vân Sơn, hỏi đường đi và các điểm trải nghiệm. Một số địa điểm như thác Thung, bãi Pặng trở nên nhộn nhịp hơn vào cuối tuần.

Vân Sơn có độ cao trung bình khoảng 800-1.200m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ, cùng hệ thống rừng, thác, hang động và các bản làng Mường còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống. Địa phương đang định hướng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, từng bước hình thành hệ thống lưu trú cộng đồng; mục tiêu phát triển thêm khoảng 20 homestay mỗi năm.

Câu chuyện của Vân Sơn cho thấy một điểm đến dù có nhiều lợi thế vẫn cần được kể bằng một cách phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của du khách hiện nay. Một đoạn video ngắn, một hình ảnh đẹp hay câu chuyện chân thực về đời sống địa phương đôi khi có thể mở ra sự quan tâm mà những cách quảng bá truyền thống khó tạo được.

Hoạt động quảng bá trên nền tảng số giúp hình ảnh các điểm đến của Phú Thọ tiếp cận nhiều du khách hơn.

Từ tiềm năng đến điểm đến bền vững

Du lịch cộng đồng Phú Thọ đang đứng trước nhiều cơ hội, nhưng để phát triển lâu dài, bài toán không chỉ là thu hút thêm khách.

Hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú, vệ sinh môi trường, kỹ năng phục vụ, chất lượng ẩm thực và khả năng xây dựng sản phẩm chuyên nghiệp đều cần được cải thiện đồng bộ. Cùng với đó là việc kiểm soát sức chứa, bảo vệ cảnh quan và tránh thương mại hóa quá mức những giá trị văn hóa vốn tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Một hướng đi đang được các địa phương chú trọng là kết nối du lịch với nông nghiệp, làng nghề và sản phẩm OCOP. Những vùng sản xuất đặc sản có thể trở thành điểm tham quan; quy trình làm sản phẩm có thể được tổ chức thành trải nghiệm; đặc sản địa phương trở thành món quà sau chuyến đi.

Khi đó, một chuyến du lịch không chỉ tạo doanh thu cho cơ sở lưu trú hay dịch vụ ăn uống mà còn lan tỏa đến người trồng trọt, người làm nghề, nghệ nhân và các chủ thể OCOP.

Những trải nghiệm gắn với đời sống, ẩm thực và văn hóa địa phương đang trở thành sản phẩm đặc trưng của du lịch cộng đồng.

Từ Long Cốc với những đồi chè xanh, Vân Sơn giữa núi rừng đến Xuân Sơn hay vùng lòng hồ sông Đà, mỗi địa phương đều có những câu chuyện riêng để kể. Điều quan trọng là những câu chuyện ấy phải được chuyển hóa thành sản phẩm có chất lượng và để người dân thực sự trở thành người hưởng lợi.

Sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng vì thế không chỉ nằm ở một cảnh đẹp. Đó có thể là hương vị của một món ăn, tiếng hát trong một đêm sinh hoạt cộng đồng, câu chuyện về nghề truyền thống hay cảm giác được sống chậm lại giữa một bản làng.

Khi mỗi điểm đến có một trải nghiệm riêng, mỗi sản phẩm có một câu chuyện và cộng đồng có thêm sinh kế từ những giá trị mình gìn giữ, du lịch cộng đồng mới có thể đi xa hơn việc khai thác tiềm năng để trở thành một hướng phát triển bền vững của Phú Thọ.