Sức bền chuỗi cung ứng - “chìa khóa vàng” cho xuất khẩu nông sản Việt

Diễn đàn “Tăng cường hệ thống xuất khẩu nông sản theo hướng cạnh tranh và định hướng thị trường” thuộc khuôn khổ Triển lãm Agri & Biotech Vietnam 2026

Thuộc khuôn khổ Triển lãm Agri & Biotech Vietnam 2026 (10 - 12/6), Diễn đàn “Tăng cường hệ thống xuất khẩu nông sản theo hướng cạnh tranh và định hướng thị trường” đã thu hút đông đảo doanh nghiệp, chuyên gia, nhà quản lý trong nước và quốc tế đến tham dự, chia sẻ quan điểm. Chương trình do Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ Sau thu hoạch (VIAEP) phối hợp tổ chức. Ghi nhận các diễn giả quốc tế đều đồng tình lập luận, nông sản Việt muốn vươn tầm thế giới phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa toàn bộ công đoạn vận hành, logistics, quản lý chất lượng sau thu hoạch.

Ông Peter Johnson, chuyên gia về chuỗi giá trị nông nghiệp thuộc UNIDO nhấn mạnh, hệ thống xuất khẩu vận hành tương tự sợi xích, bất kỳ khâu nào bị đứt gãy, cả chuỗi nông sản sẽ lập tức sụp đổ

Cụ thể, ông Peter Johnson, chuyên gia về chuỗi giá trị nông nghiệp thuộc Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) nhấn mạnh thông điệp: hệ thống xuất khẩu vận hành tương tự sợi xích, bất kỳ khâu nào bị đứt gãy, cả chuỗi nông sản sẽ lập tức sụp đổ. Dù trái cây nhà vườn có ngon đến đâu, nhưng nếu đóng gói làm trầy xước, hoặc xe lạnh vận chuyển gặp sự cố mất điện giữa đường, toàn bộ chuyến hàng đều hỏng. Điều này đồng nghĩa, chỉ cần khâu nhỏ gặp sự cố, mọi công sức, nỗ lực từ vùng trồng đều trở nên vô nghĩa. Do đó, việc xây dựng chuỗi cung ứng tích hợp, toàn diện, có tính chống chịu cao là bài toán sống còn.

Nhìn vào thực tế, đại diện UNIDO đánh giá, bao bì và công tác bảo quản sau thu hoạch đang là 2 “mắt xích” yếu nhất hiện nay của nông sản Việt. Nhiều doanh nghiệp vẫn chọn mua thùng carton dựa trên tiêu chí giá rẻ. Loại thùng kém chất lượng khi xếp chồng lên nhau trong container rất dễ bị nén bẹp, móp méo. Ngoài ra, thiết kế thùng thiếu lỗ thông khí phù hợp làm trái cây bị om nhiệt, hầm hơi, nhanh thối rữa. Do đó, chuyên gia khuyến nghị, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy sang hướng quản trị hiệu quả, cân bằng giữa chi phí và hiệu suất vận hành.

Chuyên gia cảnh báo, quản lý chuỗi lạnh kém, không kiểm soát tốt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hay vi sinh làm giảm nghiêm trọng thời gian bán sản phẩm tại siêu thị quốc tế, dẫn đến nguy cơ trả hàng rất cao

Ông Johnson ước tính, đầu tư thêm 0,10 USD để nâng cấp độ bền mỗi thùng carton giúp giảm tổn thất trái cây trung bình từ 8 - 12%, cải thiện lợi nhuận ròng khoảng 0,40 - 1,20 USD/mỗi thùng. Tương tự, bỏ ra thêm 0,20 USD tối ưu hóa thiết kế bao bì phù hợp chuỗi lạnh có thể cắt giảm 33% chi phí vận chuyển mỗi kg. Ngoài ra, loại bỏ bao bì lỗi, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng còn giúp doanh nghiệp giảm thiểu tối đa “chi phí ẩn” như bồi thường, tranh chấp bảo hiểm hay sập kho lạnh.

Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững, ông Peter Johnson khuyến nghị doanh nghiệp Việt triển khai lộ trình đầu tư hạ tầng bài bản. Trước hết, chủ động xác định điểm nghẽn ở chuỗi cung ứng, từ đó tìm kiếm giải pháp đầu tư, cơ giới hóa phù hợp mục đích sử dụng. Tiếp theo, doanh nghiệp cần ước tính cụ thể chi phí, tiến hành so sánh phương án thay thế. Chuyên gia UNIDO lưu ý, doanh nghiệp chỉ nên xuống vốn khi lợi ích thực tế vượt trội so với chi phí, đồng thời đáp ứng các mục tiêu chiến lược.

Doanh nghiệp Việt nên triển khai lộ trình đầu tư hạ tầng bài bản, chủ động xác định điểm nghẽn ở chuỗi cung ứng, từ đó tìm kiếm giải pháp đầu tư, cơ giới hóa phù hợp mục đích sử dụng

Đồng quan điểm, ông Tăng Khoa, chuyên gia đánh giá cấp cao thuộc Công ty TNHH SGS Việt Nam cũng cảnh báo, quản lý chuỗi lạnh kém, không kiểm soát tốt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hay vi sinh làm giảm nghiêm trọng thời gian bán sản phẩm tại siêu thị quốc tế, dẫn đến nguy cơ trả hàng cao. Song song việc tối ưu hạ tầng, ông Khoa đề xuất, doanh nghiệp Việt cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định luật định của thị trường nhập khẩu, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đạt chứng nhận hệ GFSI (như Globalgap, FSSC 22000, BRCGS).

Tham dự qua hình thức trực tuyến, Tiến sĩ Rajendra Adhikari, giảng viên cao cấp ngành Kinh doanh nông nghiệp, Trường Nông nghiệp và Phát triển bền vững lương thực, Đại học Queensland (Úc) đưa ra lời khuyên: tham vọng xuất khẩu cần mang tính chiến lược dài hạn, thay vì tính cơ hội nhất thời. Sự kết hợp chặt chẽ giữa phân tích thị trường bài bản, tuân thủ nghiêm ngặt an toàn thực phẩm, làm chủ chuỗi cung ứng toàn diện sẽ trở thành bệ phóng vững chắc để nông sản Việt tự tin khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

Ông Trịnh Tấn Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Thuần Trịnh Coffee, đơn vị sở hữu sản phẩm cà phê hữu cơ đạt chuẩn OCOP tại tỉnh Lâm Đồng