Cao Bằng tìm cách đưa sản phẩm thủ công vào quà tặng du lịch

Một con dao rèn thủ công, bó hương thơm, tờ giấy bản hay sản phẩm thổ cẩm đều có thể trở thành món quà mang theo câu chuyện về Cao Bằng. Nhưng để những sản phẩm vốn được làm trong các hộ gia đình, làng nghề trở thành hàng hóa phục vụ du khách, vẫn còn nhiều việc phải làm.

Tại buổi gặp mặt doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP và hộ sản xuất do Sở Công Thương tổ chức ngày 7/9, những vấn đề này được đặt ra khá rõ: sản xuất còn nhỏ lẻ, mẫu mã chưa đa dạng, khả năng cung ứng hạn chế, trong khi nhiều cơ sở chưa hoàn thiện các yêu cầu về bao bì, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và thương hiệu.

Toàn cảnh buổi gặp mặt giữa cơ quan chức năng với các doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP và hộ sản xuất.

Du lịch Cao Bằng đang có thêm dư địa để các sản phẩm địa phương đi cùng hành trình của du khách. 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh ước đón hơn 1,6 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch đạt khoảng 1.767 tỷ đồng. Riêng dịp Quốc khánh 2/9, lượng khách đạt khoảng 130.000 lượt, tăng 143,4% so với cùng kỳ; tổng thu ước 156 tỷ đồng, tăng 207%.

Những con số này cho thấy thị trường du lịch đang mở rộng, nhưng lượng khách tăng chưa đồng nghĩa giá trị thu được từ từng chuyến đi tăng tương ứng. Sản phẩm mua về làm quà là một trong những khoản chi có thể tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng, nhất là tại các làng nghề và điểm du lịch cộng đồng.

Thực tế tại Cao Bằng, nhiều nghề thủ công vẫn được duy trì trong đời sống của người dân. Nghề rèn Phúc Sen, làm hương Phja Thắp, làm giấy bản Dìa Trên hay các nghề dệt, thêu truyền thống vừa tạo ra sản phẩm sử dụng hằng ngày, vừa có khả năng trở thành một phần của trải nghiệm du lịch.

Nghề rèn Phúc Sen là một ví dụ. Những lò rèn thủ công ở đây vẫn duy trì phương thức sản xuất truyền thống, trong khi sản phẩm dao, nông cụ đã được đưa vào câu chuyện du lịch, giúp du khách có thể tìm hiểu cả nghề và sản phẩm tại nơi chúng được làm ra. Nghề rèn của người Nùng An ở Phúc Sen được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019.

Tại khu vực Phúc Sen, các nghề làm hương, giấy bản và rèn truyền thống cũng từng được định hướng gắn với du lịch cộng đồng. Một số sản phẩm đã được nghiên cứu, làm mới mẫu mã để phù hợp hơn với nhu cầu của khách tham quan.

Nghề rèn truyền thống ở Phúc Sen là một trong những sản phẩm văn hóa có khả năng gắn với du lịch.

Tại buổi gặp mặt ngày 7/9 vừa qua, đại diện các doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP và hộ sản xuất đề xuất được hỗ trợ thiết kế mẫu mã, bao bì, hoàn thiện tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và vệ sinh an toàn thực phẩm. Các cơ sở cũng mong muốn có thêm kênh quảng bá, kết nối sản phẩm với điểm du lịch, hệ thống phân phối và các hoạt động xúc tiến thương mại.

Đây là những khâu quan trọng với sản phẩm thủ công. Một món đồ có giá trị văn hóa nhưng nếu chỉ làm theo đơn đặt hàng nhỏ lẻ, bao bì đơn giản, thông tin sản phẩm chưa đầy đủ hoặc không thể đáp ứng số lượng khi nhu cầu tăng thì rất khó trở thành hàng hóa ổn định.

Với các hộ gia đình và nghệ nhân, yêu cầu thị trường cũng đặt ra một bài toán khác: làm sao tăng khả năng bán hàng nhưng không làm mất đi cách làm truyền thống và câu chuyện văn hóa phía sau sản phẩm.

Tại làng hương Phja Thắp, một số hộ đã thử phát triển thêm các dòng sản phẩm hương với cách sử dụng đa dạng hơn, nghiên cứu mẫu mã và bao bì để sản phẩm phù hợp với thị trường quà tặng. Hướng đi này cho thấy sản phẩm thủ công có thể được làm mới về hình thức và cách tiếp cận mà vẫn dựa trên nghề truyền thống.

Một món quà du lịch có giá trị không chỉ nằm ở vật liệu hay công dụng. Với sản phẩm thủ công bản địa, nguồn gốc nguyên liệu, cách làm, người làm nghề và không gian văn hóa nơi sản phẩm ra đời đều có thể trở thành một phần của sản phẩm.

Đó cũng là lý do tại buổi gặp mặt, các ngành chức năng đặt vấn đề xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với bản sắc văn hóa địa phương, bên cạnh việc hoàn thiện thương hiệu, bao bì và tiêu chuẩn chất lượng.

Cao Bằng hiện có 188 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, trong đó 10 sản phẩm 4 sao và 178 sản phẩm 3 sao. Nhóm thủ công mỹ nghệ có 12 sản phẩm. Tỉnh đang đẩy mạnh quảng bá sản phẩm OCOP bằng mã QR, cung cấp thông tin và kết nối tiêu thụ trên nền tảng số.

Tuy nhiên, sản phẩm thủ công bản địa và sản phẩm OCOP không phải lúc nào cũng là một. Vì vậy, hướng hỗ trợ được đặt ra hiện nay không chỉ dành cho chủ thể OCOP mà còn hướng tới các nghệ nhân, hộ gia đình và cơ sở đang làm nghề truyền thống, nhằm lựa chọn những sản phẩm có tiềm năng để hoàn thiện và đưa ra thị trường.

Sau buổi gặp mặt, Sở Công Thương thống nhất rà soát, lựa chọn những sản phẩm đặc trưng, tiêu biểu để tập trung hỗ trợ về chất lượng, mẫu mã, bao bì, thương hiệu và kết nối tiêu thụ. Mục tiêu là từng bước hình thành những dòng quà tặng mang dấu ấn riêng của Cao Bằng, thay vì để sản phẩm thủ công chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi nhỏ.

Bao bì, mẫu mã và câu chuyện sản phẩm là những khâu được các cơ sở quan tâm khi đưa hàng thủ công vào thị trường du lịch.

Hướng đi này phù hợp với yêu cầu phát triển du lịch của tỉnh trong giai đoạn hiện nay. Cao Bằng đặt mục tiêu nâng chất lượng sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách; dự thảo Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2040 cũng xác định việc hình thành hệ thống sản phẩm du lịch đặc trưng là một trong những định hướng quan trọng.

Khi một sản phẩm thủ công được chuẩn hóa để bán cho du khách, giá trị tạo ra không dừng ở món hàng. Người mua có thêm một vật lưu niệm gắn với nơi đã đến; người làm nghề có thêm đầu ra; còn làng nghề có thêm lý do để duy trì nghề và truyền lại kỹ năng cho thế hệ sau.

Với Cao Bằng, bài toán phía trước là lựa chọn được những sản phẩm đủ đặc trưng, nâng chất lượng mà không làm mất bản sắc, đồng thời xây dựng được hệ thống bán hàng gắn với các tuyến, điểm du lịch. Khi những khâu này được giải quyết, sản phẩm thủ công bản địa sẽ có thêm cơ hội trở thành một phần của trải nghiệm du lịch và nguồn thu trực tiếp cho người dân.